681Sustulit ille fera rictum peccator ab esca,
Avulsos capiti detergens ore capillos;
Atque ait: infandum, quo totus et ante peruror
Quam fari incipiam, cogis renovare dolorem:
Si tamen hunc contra, quem rodere dentibus insto,
Exoritura meis aliqua est infamia verbis,
Eloquar: et fantem pariter flentemque videbis.
Qui sis, quove modo sedes adveneris istas
Non equidem novi; sed, quum vox personat aures,
690Esse reor civem, cui dat Florentia nomen.
Sum comes Ugolinus ego, archiepiscopus hic est
Ruggerius: quae nos jungit, nunc accipe causam.
Hujus consiliis pellacis et arte magistra
Me, sibi fidentem, captumque ac funere mersum
Non opus est dicam: dicam quae prorsus ad aures
Nunquam ivere tuas; quae mors mihi scilicet horrens
Illata: et disces quantum me laeserit iste.
Multa per exiguum taetra sub turre foramen,
(Sub turri, quae digna Famis mihi nomine dici est,
700Cujus et in tenebris alii claudantur oportet)
Jam mihi converti se ostenderat aethere Luna;
Quum visum in somnis habui, quod clara futuri
Signa mihi dedit. Hortator ductorque catervae
Cum canibus macris, cupidisque, et origine claris.
Iste lupum et catulos ad celsum impellere visus
Est montem, prohibet Pisis qui cernere Luccam.
Prae se Lanfrancos, Sismundos, atque Gualandros
Ire dabat. Fessos catulosque lupumque videbam
Protinus, atque canes illis infigere dentes
710Immanes, morsuque latus lacerare cruentum;
Quum me deinde sopor, venienti mane, reliquit,
Flere meos, quos mecum idem tum carcer habebat,
Audivi in somnis natos, et poscere panem.
Efferus es, durusque nimis, nisi corde dolorem
Praecipias, reputans mihi quod portenderet illud.
Ni defles, quid flere soles? Jam lumina cunctis
Liquerat his somnus: jam qua tradi esca solebat,
Hora propinquabat; sed quisque ob somnia, numquid
Nunc tradenda foret, dubium sub corde gerebat.
720Atque ego tum clavis suffigi in limine portam
Audivi horribilis turris: commotus, in ora
His oculos fixi, quin luctum aut verba dicerem:
Usque adeo interius rigui! Illi fundere fletum;
Ac meus, obversus mihi, tunc Anselmulus: ecquid,
O pater, inquit, habes? quianam sic lumina figis?
Nil ego respondi aut flevi; totamque silenter
Hanc duxi, quam longa, diem, noctemque sequentem.
Mane orto, quum subtenuans lux carceris umbras,
Vultibus in quattuor, dedit ipsos cernere vultus
730Posse meos, utramque manum ferus ore momordi.
Atque illi, nimiaque fame atque cupidine edendi
Impulsum, fecisse rati, se protinus omnes
Extulerunt: lĕvius, dixere, dolebimus, ipsis
Si nobis vescere, pater: tu carnibus istis
Jam nos indueras miseris. his exue et idem.
Tunc me continui ac pressi, ne saevior illis
Ingrueret cordi dolor. Omnes ore silentes
Hac stetimus, totaque die, quae deinde secuta est.
Cur mihi, crudelis tellus, non ima dehisti?
740Quum lux quarta fuit, mea se ad vestigia Gaddus
Porrectum jecit: cur non mihi sufficis, ajens,
O pater, auxilium? Vitamque hīc ille reliquit.
Ut me tute vides, sic trina ego singula vidi,
Exanimata fame, natorum corpora labi
Quintam inter sextamque diem: caecusque deinceps
Quemque super prensare manu ac prorepere coepi;
Perque dies trinos, postquam interiere, vocavi.
Heu miser! hinc jejunia plus potuere dolore.
Haec ubi dicta dedit, rursus, velut ossa molossus,
750Dentibus impetiit caput, iratusque momordit.
O Pisae, o ingens pulchrae infamia terrae,
Quo Si dulce sonat, quum gens vicina moretur
Plectere vos poenis. Gorgo et Capraria surgant
Funditus ex pelago, atque Arni sic ostia claudant
Obruat ut cunctos exundans gurgite cives.
Nam, si proditionis erat pater auctor, et hosti
Quod male tradiderit rumor castella ferebat;
Cur tam crudeli natos summittere poenae?
Quid, nova Thebe, Ugunculus atque Brigata merebant?
760Quidnam alii, quos insontes nova fecerat aetas? —
Ulterius nos progredimur, dum venimus illuc,
Altera quo glacie gens obstipatur acuta;
At non prona sŏlo, sed corpore versa supino:
Hic fletus non flere sinit: dolor, objice clausus,
Haud lacrimis exire potens, in corda se vertit
Saevior, atque magis divellit viscera morsu.
Primae etenim lacrimae, vitrei velaminis instar,
Concrescunt, totumque cavum subter cilia implent.
Quantumvis, velut ex callo, prae frigore cuncti
770Jam mihi torperent sensus, sentire videbar
Quendam flatum aurae; versusque proinde Magistro:
Unde hic? quaesivi; nonne hinc vapor exulat omnis?
In loca jam cito devenies, ubi lumina pandent
Quod petis, is rettulit, quum causam aspexeris ipsam.
Clamorem ex glacie tum sustulit unus, et inquit:
O ita crudeles animae, quibus ultima sedes
Est data, concretas oculis mihi demĭte guttas,
Ut, prius immanem valeam effudisse dolorem,
Quam lacrimae coëant. Tibi si succurrere me vis,
780Tunc ego respondi, mihi pande quis ipse fuisti;
Ac, nisi te expediam, glaciem detrudar in imam.
Frater sum Albericus, ait, qui sevit in horto
Poma mala; ac pro fico nunc caryotida sumit.
At tu, dixi ego, nondum es vitae lumine cassus.
Quomodo telluris mea membra morentur in oris
Non equidem novi, ille inquit; sed munere gaudet
Hōc Ptolemaea istaec, ut saepe huc spiritus ante
Decĭdat, absciderint Parcae quam stamina vitae.
Utque magis crustas mihi demas ore libenter,
790Scito, quod, ut fraudem admisit, velut ipse peregi,
Spiritus huc jacitur. Daemon tunc illius artus
Induit atque regit, vitae dum stamina durent.
Et nunc fortassis sursum telluris in oris
Corpus adhuc Umbrae apparet, quae hīc comminus alget.
Tu scis, si vere es nuper tellure profectus:
Auria Branca, inquam, multis huc lapsus ab annis.
Me fallis, rettuli; non est letum Auria passus:
Vivit, et omnia agit, quotquot sunt munia vitae.
Is mihi dein contra: nondum devenerat amnem
800Zanchius ad piceum Michaël, quando illius artus,
Agnatique simul, fraudem qui struxit eandem,
Invasit Daemon. Sed tu jam denique dextram
Tende, aperique oculos. Ast ipse aperire negavi;
Ollique esse animi immitem, fuit esse benignum.
O morum varii, Genuenses, atque referti
Omnigenis vitiis! reliquos super improbus omnes
Spiritŭs Aemiliae, ac simul ex vestratibus unus
Est mihi tum visus; qui corpore vivere terris
Apparet, Cocyti anima frigescit in undis.