562Si mihi rauca atque aspra, foramen qualia poscit,
Rupes cui incumbunt reliquae, essent carmina, coeptum
Plenius assequerer; sed, quum mihi talia desint,
Non ego, quin valde timeam, nunc dicere pergam :
Non opus est adeo pronum vacuumque laboris
Atque aptam linguae, cui nondum adoleverit aetas,
Totius mundi verbis describere fundum.
At mihi Pierides assint, quae Amphiona quondam
570Juvarunt, Thebis testudine saxa trahentem,
Ne mihi sit sermo factis ingentibus impar.
O misera ante omnes, tristi gens edita fato,
Quae barathrum servas, de quo tam dicere durum est,
Quam tibi erat melius pecudes capreasque fuisse!
Quum fundum attigimus, valde sub calce gigantis,
Atque altum intuerer murum, vox perculit aures:
Aspice quo transis; tua ne vestigia ponas
In fratrum capita. Ipse ideo mea lumina verti;
Atque lacum, vitro similem, glacieque coactum,
580Undique conspexi. Non sic concrescere in oris
Austriacis Istrum; nec sic algente sub axe
Cogit hiems Tanaim, veluti lacus ille rigebat;
Usque adeo, ut glacies, si vastus pondere toto
Mons super irruerit, minime crepuisset ad oram.
Ac veluti rana, exsertans de gurgite rictum,
Graccitat ad ripam, quo tempore rustica retur
Colligere in somnis, quas linquit messor, aristas;
Sic, glacie infixa, ac livens vi frigoris, usque
Quo pudor apparet, Umbrarum turba dolentum
590Hic erat; ac tali quatiebat murmure dentes,
Quale solet, colubris inimica, ciconia rostro.
Dejectam in pectus faciem sibi quaeque tenebat;
Eque oculis dolor, atque gelu apparebat ab ore.
Postquam sum circa intuitus, mea lumina flexi;
Atque duo ante pedes vidi, sic membra vicissim
Haerentes, ut mixti essent in fronte capilli.
Dicite, vos, adeo qui pectora juncta tenetis,
Inqui, quinam estis? Flexerunt colla, mihique
Extulerunt vultus; oculisque madentibus umor
600In labia est lapsus: lacrimas tum frigus obortas
Inter eos strinxit, glacieque ita clausit acuta,
Ut lignum ligno vectes haud presserit unquam.
Illi, ira accensi, sic conflixere vicissim
Frontibus adversis, gemini quasi cornibus hirci.
Tunc alter, cui ambas frigus demessuerat aures,
Dejecto in pectus vultu: quid lumina tantum
In nos figis? ait: hos si cognoscere quaeris,
Sunt Albertiades, quorum stirps clara beatis
Jura dedit campis, quos irrigat unda Bisenti.
610Sunt fratres: si lustrabis loca cuncta Caïnae,
Non ullum invenies, qui sit tam frigore dignus.
Non ille, Arturus cui fodit pectus et umbram
Ictu uno; non et Focaccia ; non, mihi visum
Qui capite hic prohibet, nomen cui Sassulus haeret :
Si genere es Tuscus, qualis sit noscere debes:
Neve loqui ultra adigas, sum Cammissonius ipse
De Pazzis: nostra Carlinum stirpe creatum
Opperior, mea qui propriis opprobria purget.
Multa hinc prae nimio violacea frigore vidi
620Ora adeo, ut memorem semper circumvenit horror.
Dum gressam ad medium ferimus, quo corpora cuncta
Tendere dat gravitas, ac me tremor occupat ingens
Frigore ab aeterno (seu casus sive voluntas
Seu fatum fuerit, nequaquam dicere possem),
Per capita incedens, impegi unius in ora
Fortiter ipse pedem. Cur me pede proteris? inquit;
Is clamans, lacrimasque edens: nisi forte cruentae
Ultor ades cladis, qua sanguine Montis Aperti
Nunc quoque saxa rubent, cur me premis atque molestas?
630Tunc ego: fac maneas, dixi, dilecte Magister,
Hic mihi dum dubium solvat: quantum inde jubebis,
Praepropere adveniam. Doctor vestigia pressit;
Atque ego ei dixi, dira hactenus orsa serenti:
O tu, qui objurgas alios, fac scire quis assis.
Tuque quis es? rettulit tunc ille, per Antenoream
Qui vadis, temereque caput premis ipse jacentum?
Quod foret immodicum, quamvis huc vivus adesses.
Vivus et huc assum, dixi; ac te proinde juvare
Voce queam, si te famae tenet ulla cupido,
640Nomen deinde tuum referam inter cetera terris.
Falleris, ille inquit: mihi sunt contraria vota:
Hinc cito te remove, atque mihi parce esse molestus;
Non bene blanditias hac scis innectere valle.
Tunc illi crinem arripui, simul inde locutus.
Nomen pande tuum, aut nullum tibi vertice crinem
Esse sinam. Si me cunctis, ait ille, capillis
Abradas; si mille vices mihi tempora pulses;
Nunquam proinde meum coges me pandere nomen.
Jamque ego correptos coepi divellere crines
650Dum daret ille oculis dejectis, ore latratus.
Quos simul audivit, clamavit protinus alter:
Quid te, Bocca, premit? non sat collidere dentes
Est tibi, quod saevis imples latratibus auras?
Quis te Daemon agit? Jam nunc te, proditor, inqui,
Nolo loqui: tuum in opprobrium jam nuntia terris
De te vera feram. Sed tu, respondit, abito:
Quicquid aves, effare quidem; Sed nomen et hujus,
Qui tibi me ostendit, compellans voce procaci,
Ne sileas, si hinc evadas: vidi ipse Dueram
660Dicere tunc poteris, quo sontes frigus adurit:
Hic gemit argentum, quod Franca ex gente recepit.
Praeterea, qui sint socii, si forte rogaris,
Hic prope Beccheria riget, Florentia guttur
Cui secuit: reor ulterius Soldanier esse
Cum Gano atque Tribaldello, qui nocte sub alta
Arma Faventinis induxit Gallica muris.
Hinc ubi digressi, duo, quos scrobis ună tenebat,
Sic junctos vidi, caput unum ut pileus esset
Alterius capitis, non sequius atque comēstur
670Panis ob esuriem, sic dentes intulit alter
In caput alterius, cerebro qua se occiput addit.
Non aliter quondam, malesana percitus ira,
Sub Thebas Tydeus Melanippi tempora rosit,
Quam calvam is peteret violens et cetera morsu:
O, qui tantum odium, dixi, sic more ferino,
Adversum ostendis, rabido quem pasceris ore,
Dic agesis, quaeso, quid tantas provocat iras?
Ut, si jure doles, norim quum nomen et hujus
Flagitium, merita in terris mercede rependam,
680Ni, qua verba sero, siccis mihi faucibus aret.