109Quis potis est verbis, etiam sermone soluto,
110Quanquam dicta iteret, plāgas fari atque cruorem,
Est mihi qui visus? Certe facundia nulla
Hoc hominis posset, propter mentem atque loquelam,
Tendere quae tantum nequeunt. Si tota coiret
Gens quoque, quae Daunos implevit sanguine campos
Ense Phrygum, ac longo hinc bello, quo plurimus olim,
Livius ut narrat verax, spolia incluta fecit
Anulus; atque simul, quam leto deinde Rubertus
Neustrius immisit ; cujusque inhumata Ceprani
Hactenus ossa patent, defecit ubi Apulus omnis;
120Et Taleacoti trans arcem, ubi, viribus usus
Armorum nullis, vicit longaevus Alardus,
Tot tantaeque acies transfixaque truncaque membra
Si simul ostendant, non horrida vulnera nonae
Aequarent foveae. Medio aut alio assere rupto,
Non sic dolium hiat, velut unum a pectore summo
Usque huc dissectum vidi, quo desinit alvus:
Inter crura viro pendebant exta; patebant
Et jecur et saccus, quo in stercus vertitur esca.
Dum fixis haererem oculis, lacerumque tuerer,
130Is me suspexit, pectusque reclusit, et inquit:
Aspice ut abscindor: Mahomettum conspice truncum.
Procedit, lacrimas fundens, et me anteit Ali,
A mento ad cirrum sectus. Qui schismata, quique
Discidia in terris olim severunt, tenentur
Hic omnes, omnesque modis scinduntur eisdem.
Daemon adest retro, qui nos crudeliter ense
Dissecat; huc iterum revocans, iterumque recidens,
Quum gyrum explemus: sanantur vulnera quippe
Ante, sub illius quam nos ferat ora recursus.
240Tu vero quis es, in summo qui vertice pontis
Segnis ades, forsan poenas ut adire moreris,
Quae tibi confesso sunt propter crimina fixae.
Non hunc, Praeceptor rettulit, mors hactenus aura
Privavit vitae, poenā nec vindice crimen
Plectendum huc trudit; sed, res ut discat ab usu,
Aethere me cassum per cunctos Ditis oportet
Esse ducem gyros: certumque hoc crede, velut me
Certum est ista loqui. His verbis, plurima turba
Constitit in fovea; atque mihi, poenae immemor, haesit
150Fixa oculos: O fors superas rediture sub auras,
Dic age Dulcino Fratri , nisi sistere mecum
Hic propere ille velit, curet se providus ampla
Instruere annona; ne, si commercia tollat
Nix infusa jugis, victoria laeta Novarae
Sit cedenda duci, quae aliter non prona futura est.
Haec mihi verba, pedem postquam Maomettus, ut iret
Suspendit, dixit; quae vix est fatus, eundem
Pressit humi, atque abît. De turba saucius alter,
Qui visum attonitus steterat, tum prosilit: una
160Aure carens, sectum jugulum, naresque gerebat
Usque supercilium abscissas. Se protulit ille
Ante alios, omnique foris quod parte rubebat,
Effudit tales patefacto ex gutture voces.
O qui tartareas adis inculpabilis umbras,
Quem, nimium simili nisi fallor imagine, vidi
In Latiis terris, planum si dulce revisas,
Quod de Vercellis declive ad Marcabojum
Tendit, de Medicina ne obliviscere Petri:
Alloquere ipse duos Fani ex melioribus urbis;
170Guidus et Angelulus discant (praescire futurum
Hic nisi sit vanum) quod saxo utrique revincti,
Ex cumba, prope Crustumium, impii fraude tyranni
Projicientur aquis. Cypri Neptunus ab oris
Ad Baleare sŏlum, piratas atque carinas
Argolicas nunquam tantum scelus edere vidit.
Proditor ille ferox, uno qui lumine captus,
Telluris potitur, quam, qui mihi proximus astat,
Nunquam vidisse optaret, mentitus amicum
Ducet ad alloquium, atque dabit non inde precandum
180Esse his, quum flarit ventus de monte Focara.
Tunc ego: si in terras de te vis nuntia ferri,
Illius nomen, qui nollet Ariminum unquam
Vidisse, ostendas. Dextram tunc ille tetendit,
Cujusdam ad socii vultum, atque illi ora reclusit:
Hic est, inclamans, sed muta silentia servat:
Caesaris hic dubiam mentem, depulsus ab urbe,
Impulit in bellum, semper mala multa paratis
Ferre moras memorans. Proh! quam dejectus et excors
Est mihi tunc visus, dissecta in gutture lingua,
190Curio, qui tantum fuerat sermonibus audax!
Exin alter, erat manibus qui truncus utrisque,
Aëra per taetrum mutilas sic extulit ulnas,
Ut cruor inficeret vultum; ac reminiscere, dixit,
Praeterea Moschae, qui infectum reddere factum
Nemo potest, heu inqui; Tuscae mala semina gentis
Quod fuit. Atque tui, adjeci, mors sanguinis unā.
Is, luctum accumulans luctu, tum tristis, et instar
Mente carentis, abît. Pontem super ipse moratus,
Rem inde aspexi, quam sine teste referre timerem,
200Ni me fidentem faceret, mens conscia veri,
Quae, plusquam lorica, virum, comes optima, munit.
Vidi egomet certe, ac videor nunc cernere, quendam
Cum reliquis sociis incedere, vertice truncum.
Crinibus apprensum, pendentis lampadis instar,
Gestabat caput ille manu, atque hoc lumina nobis
Tendebat fixa, eheu eheu flebile clamans.
Fax erat ipse sibi, geminusque ac unicus idem.
Quomodo id esse potest, is scit, qui talia condit.
Ut venit, rectusque ad pontis constitit imum,
210Cum capite erexit dextram, ut propiora loquentis
Nobis verba forent; tum sic est talibus orsus:
O qui, vivus adhuc, vita circumspicis orbos,
Aspice num sit poenă meā crudelior usquam:
Utque mei referas in terris nuntia, scito
Beltramum me esse a Bornio, qui prava Joanni
Jam regi monumenta dedi. Natum ipse rebellem
In patrem feci: nec sic Ahithophel olim
Absalom in David stimulis vehementibus egit.
Quandoquidem sum partitus tam sanguine junctos,
220Principio abscissum, quod in isto corpore sistit,
Ipse caput fero: respondent sic crimina poenis.