778Concipe laetitiam; magna es, Florentia, valde:
Per mare, per terram, atque Erebum tua fama vagatur:
780Quinque tui cives mihi sunt in vallibus Orci
Inter latrones visi: quare ipse pudore
Inspergor, nec tu multo insigniris honore.
At, si mane novo portendunt somnia verum,
Non longum hinc aberit, quum te mox talia tangent,
Quae tibi, item Pratum, velut et gens quaelibet optat;
Ac, si nunc essent, non immatura putarem.
Oh, quando illa dies ventura est, protinus assit;
Namque magis tristor, quo segnior illa moratur.
Digredimur: per quas descenderat, inde Magister
790Ascendit cautes; et me secum ipse retraxit;
Sic quidem, ut absque manu nil pes procedere posset.
Oh quantum dolui, ac memori nunc mente revolvens
Indoleo, quae tunc tormenta asperrima vidi!
Atque animum, plusquam soleo, compescere nītor,
Virtutis ne forte viam transcurrat aberrans,
Neve bonum, quod stella dedit vel Numen amicum,
Ipse mihi invideam. Velut, alto in colle recumbens,
Quum minus os nobis celat, qui illuminat orbem,
Tempore quo proditque culex et musca recedit,
800Per latos, quos forte arat ac vindemiat, agros,
Aspicit ardentes lampyridas ire colonus;
Tot flammis late valles octava micabat,
Prout vidi, simul ac potui discernere fundum.
Ut vates, qui se est ultus silvestribus ursis,
Thesbitae currum aspexit, quum sursus ad auras
Cornipedes saliere leves; oculisque secutus,
Non aliud poterat, nisi tantum cernere flammam
Surgentem, ut nubes attollitur incita vento:
Talis per foveam quaevis se flamma movebat,
810Nullaque monstrabat sontes, quos quaeque recondit.
Has ego sic summo spectabam ex culmine pontis,
Ut nisi me cautes confestim arrepta teneret,
In foveam praeceps, nullo impellente, ruissem.
Dux, ita me fixum cernens: est spiritus, inquit,
Omnis in igne suo: sese, quo incenditur, abdit.
Majorem tua, respondi, mihi verba, Magister,
Induxere fidem; verum id jam mente putavi;
Ac petere optabam, quisnam se abscondit in igne,
Ex quo flamma biceps sursum consurgit ad auras
820Oedipododiadum qualem rogus edidit olim?
Sunt hic Tydides, respondit, et acer Ulysses,
Vindictae atque irae pariter proclivis uterque.
Hac et equi fraus, Romulidum qui janua genti
Jam fuit; hac et Palladium sub vindice flamma,
Ex arce ablatum, luitur, viduoque relicta
Deidamia toro, abductum quae flevit Achillem.
Si licet in mediis hos farier ignibus, inqui
Tunc ego Ductori, te valde obtestor et oro,
Hīc ducam patiare moram, dum flamma bicornis
830Hīc sese ferat: ipse vides, quod versus eandem
Eloquii me inclinat amor. Tunc ille vicissim:
Non inhonesta rogas, rettulit, nec proinde negabo:
At tu fac sileas; sine me tantummodo fari:
Quae vis, cuncta scio: non his tua forsitan orsa
Grata forent; Grajorum etenim de gente fuerunt.
Dixit; et, ut nobis tulit hinc se flamma propinquam,
Ac visum est illi tempusque locusque loquendi:
O vos, quos unus, dixit, duo continet ignis,
Si quid de vobis merui multumve parumve
840Carmina quum scripsi totum vulgata per orbem,
Sistite; neve unus vestrum narrare recuset,
Quomodo, in aeternum periens, est morte peremptus.
Major tum flammae cuspis, velut incita vento,
Edere et incepit murmur, seseque movere;
Mox huc atque illuc, linguae de more loquentis,
Concutiens apicem, vocem prorupit, et inquit:
Postquam deserui Circem, quae longius anno
Me prope Cajetam tenuit, cui nomina nondum
Fecerat Aeneas, cari non cura parentis,
850Non nati pietas, nec conjugis ardor amatae,
Quae tot post annos tandem exhilaranda fuisset,
Detinuit, cupidum mundi me ferre per oras,
Unde hominum vitia ac virtutes noscere possem.
Paucis cum sociis, qui me sunt corde secuti
Impavido, atque una cum nave ingressus in altum,
Europae Libyesque latus, (Morrochium ad urbem
Usque atque Hispanas terras), Sardoaque vidi
Litora, et hōc quaeque abluitur circum insula ponto.
Fessi aevoque graves, fauces devenimus arctas
860Oceani, quibus Alcides jam signa locavit,
Tendere ne ulterius quisquam ex mortalibus ausit.
Hispalin ad dextram liqui, atque recesserat ante
Ad laevam Saepta. O socii, qui, mille periclis
Fortiter elapsi, occiduas venistis ad oras,
Dixi, ne breviter sensus dum luce fruuntur,
Vos pigeat Solemque sequi atque invisere terras,
Gentibus expertes: semen cognoscite vestrum:
Non vitam ignavam, brutorum more, creati
Ducere vos estis, sed res ediscere multas,
870Virtutemque sequi. Paucis his vocibus arsit
Sic animus sociis, ut mox retinere nequissem.
Haud mora: ad Eoas puppim convertimus oras,
Atque iter ingredimur stulti, laevam usque petentes.
Cuncta poli alterius jam sidera nocte videbam;
Atque ita demissus, nil ut distaret ab undis,
Noster erat. Jam quinque vices se lumine Luna
Induerat, totque exuerat, postquam aequŏr in istud
Impuleram navim, quum mons nigrescere longe
Ob spatium est visus, quo non sublimior alter.
880Laetitia exsiluere animi: sed gaudia luctus
Confestim excepit: quippe ex tellure retecta
Surrexit nimbus, vasto qui turbine navis
Perculit anterius latus, ac ter gurgite torsit:
Erexit quarto puppim, proramque subegit;
Utque Alii placuit, nos supra clauditur aequŏr.