659XXV. Sic fatus, digitis inserto pollice, utrasque
660Extulit ille manus; atque haec, Deus, accipe, dixit,
Quae tibi devoveo. Ex illo mihi tempore amicos
Serpentes habui; quippe unus protinus illi
Fortiter evinxit collum, quasi dicere visus:
Te fari ulterius nolo. Alter bracchia cinxit,
Atque ita se ante intorsit, ut illa movere nequiret,
Cur non in cinerem statuis, Pistoria, verti,
Ne sis ulterius, quando tua facta parentum
Nequitiam exsuperant? Sic audax atque superba,
Nulla Deum contra infernos mihi visa per orbes
670Umbra fuit; nec qui Thebes est prorutus arce.
Ille hinc effugit, verbum quin adderet ullum.
Tunc ego Centaurum vidi adventare furentem:
Oh ubinam, clamantem, ubinam nequissimus ille?
Non tot sunt angues Tusci prope marmoris oram,
Quot tergo illi haerebant, humanam usque figuram:
Inque umeris draco, protensis post occiput alis,
Horridus instabat, quicunque sit obvius, urens.
Hic Cacus, mihi Ductor ait, qui saepe recessu
Montis Aventini maculavit sanguine terram:
680Fratribus abjunctus graditur, quod fraude doloque
Praeteriens pecus arripuit; quare improba facta
Illius attigerunt finem sub vindice clava
Amphitryoniadae; qui centum fortiter istus
Impegit monstro, quin denos senserit ille.
Talia dum Doctor fatur, Centaurus abivit;
Ac triplices, nobis non advertentibus, Umbrae
Sub nos astiterunt: qui estis? qua ex gente? rogarunt.
Sermone abrupto, nos his convertimus ora.
Hos ego non novi; sed enim, velut accidit, unus
690Edidit alterius nomen: qua parte Cianfa
Substitit? inclamans. Tunc ipse, ut mente Magister
Afforet intenta, digitum prope labra locavi.
Haud equidem mirer, lector, si forte moreris
Credere, quae sum dicturus, quum scilicet ipse,
Ipse quidem, qui sum intuitus, vix talia credo.
His oculos defixus eram, quum protinus unum
Bis ternis pedibus serpens invasit, et arcte
Illi haesit. Posuit medias ad viscera plantas,
Bracchia devinxit primis, ambasque petivit
700Morsibus inde genas; posticas denique fixit
In femora; et caudam, insinuans hŏc inter utrumque,
Sursum per renes retrahens, post terga tetendit.
Nunquam sese hederae sic implicuere tenaces
Arboreis truncis, aliena ut membra suismet
Is ferus implicuit: mollis quasi cera fuissent,
Deinde coiverunt, commiscueruntque colorem
Usque adeo, ut quae jam fuerant, non amplius essent.
Ut, quum supposito succenditur igne, papyrus
Subrufum induitur, leviter combusta, colorem,
710Quae nondum candore caret, nondumque nigrescit.
Spectabant alii duo: proh! te quomodo mutas,
Angele! clamabant: non es jam forma duorum,
Forma nec unius. Caput ut concreverat unum
Ex geminis, unā in facie mihi visa figura
Est duplex, ubi erant ambo. Duo bracchia fiunt
Tractibus ex quattuor : venter, pectusque, pedesque
Et crura, effigiem accipiunt, nullum ante per aevum
Inspectam: omnis erat deleta hic pristina forma:
Atque duo et nemo tristis parebat imago:
720Talis per campum vestigia lenta movebat.
Ut solet ardenti viridis sub sole lacertus
In saepem ex alia transcurrere, fulguris instar,
Sic, niger ut piper, adversus veniebat utrosque
Deinde alios serpens; et, qua nutrimen in alvo
Fetus primum haurit, partem uni dente momordit
Letifero, coramque viro est tellure relapsus.
Inspicit hunc fixus, nullam dans ore loquelam;
Oscitat insistens pedibus, ceu frigida febris
Occupet, aut somnus. Serpens atque ille vicissim
730Spectabant sese; alterque ex vulnere, et alter
Fumum ore efflabant, ac fumus utrinque coibat.
Nassidii cladem miseri, miserique Sabelli
Lucanus sileat; dictisque his applicet aures.
Obticeat Cadmi casum, casumque Arethusae
Ovidius: si hanc in fontem, hunc mutavit in anguem.
Non equidem invideo: duplex natura, sub ipsum
Ambarum aspectum, nunquam mutatur ab illo
Sic ut materiam mutaverit utraque forma.
Hi sibi mox ita respondere, ut diffidit anguis
740In geminas caudam, ac duo vir vestigia junxit:
Sic crura et femora haeserunt, ut nulla pateret
Junctura; atque sibi sumebat cauda figuram
Quam viri omittebant plantae: se dura colubri
Mollivit cutis, atque viri est facta aspera tactu.
Ipse per axillas traduci bracchia vidi
Interius, colubrumque pedes protendere, quantum
Sese ea contraherent. Posticae denique plantae,
Insimul intortae, membrum genitale crearunt,
Ac miser ille suum partes divisit in ambas:
750Dumque novum fumus dat sumere utrique colorem,
Atque, pilos huic inducens, his exuit illum,
Alter procubuit terrae, sese extulit alter,
Impia non autem detorquens lumina, quorum
Sub diro intuitu mutabat quisque figuram.
Qui tunc rectus erat, rictum intra tempora traxit,
Atque ob materiam nimiam quae venerat intro:
Prodivere genis utrinque ex lēvibus aures;
Quod non introrsum subit exteriusque remansit,
Inde labra ac nares, quantum, tumuere, decebat:
760Quique jacebat humi, rictum protendit, et aures
Contraxit, quo more solet sua cornua limax.
Diffidit hic linguam, conjunxit et ille bisulcam;
Ac simul evolvi fumus cessavit utrinque.
Qui fera factus erat, per vallem sibila mittens
Continuo aufugit: fugientem pone secutus
Non minus est alter, sputos ac verba profundens.
Deinde novum obvertit tergum, dixitque recedens:
Nunc volo per vallem currat reptetque Buosus,
Ac, velut ipse, sŏlum sinuoso corpore verrat.
770Sic mutare ac transmutare est septima vallis
Visa mihi. Novitas me excuset, siquid aberrent
Carmina, nec liquido fluxit modulamine cantus.
Quamvis attonitos oculos, visuque subactam
Gessissem mentem, non tam hi fūgēre latentes,
Ne mihi compertus Sciancatus Puccius esset,
Qui, tribus ex sociis primum venientibus, unus
Haud mutatus erat: dedit alter flere Gavillam.