542Prima in parte anni, quum Solis Aquarius aestum
Temperat, et, crescente die, nox contrahit horas;
Quumque, nivi similis, circumtegit arva pruina;
Quae subito liquefacta perit, rerum indigus, exit
Mane domo agricola; ac, cernens albescere campos,
Percutit ipse femur; maestusque in tecta revertens,
Ingemit, et quid agat nescit: mox deinde novatam
Aspiciens mundi faciem, spem laetus amicam
550Instaurat, gaudensque greges ad pascua ducit.
Sic ego pertimui, turbata fronte Magistrum
Ut vidi; sed prompta mălo medicamina sollers
Ille tulit. Quum ruptum etenim pervenimus arcum,
Se mihi convertit, quali sub monte benignus
Affuerat vultu; ac, postquam advertitque ruinam
Ac rem perpendit, confestim bracchia pandit
Ac me corripuit. Veluti qui intendit agendo,
Ante putat, quam deinde gerat; sic fragmen in unum
Me tunc ille levans, animum intendebat ad alterum:
560Arripe mox illud, dicens, sed prospice primum
Num te sustineat. Non hīc vir tendere posset
Plumbea veste gravis; nos quippe, is perlevis, atque
Ipse manu impulsus, vix has perrepere cautes
Quivimus. Ac, nisi in hac margo depressior esset,
Quam sit parte alia, quidnam de Vate fuisset
Nescio; at ego infractus non culmen adissem:
Sed, quoniam denis haec didita vallibus area
In puteum pendet, sic altera surgit, et ora
Altera descendit. Tandem, quo se ultima scindit
570Petra, cacumen venimus: atque adeo mihi creber
Quum sursum evasi, quatiebat anhelitus artus,
Progredi ut ulterius nequii, et tellure resedi.
Te non esse decet, dixit tum Ductor, inertem:
Qui sedet in pluma, vel sub lodice recumbit,
Haud famam acquirit; sine qua qui duxerit aevum,
In terris, sic deinde sui vestigia linquit,
Spuma velut lymphis, ac vanus in aëre fumus.
Segnes rumpe mores: animo pervince labores,
Omnia qui vincit, nisi se cum corpore frangat;
580Longior hinc via jam superest: haud sedibus istis
Est satis eduxisse pedes: si intellegis, inde
Fac tibi proficias. Verbis impulsus ab hisce,
Tunc ego surrexi, indutum me viribus illis,
Quae mihi non aderant, simulans; dixique Magistro:
Perge agesis, invade viam; sum fortis et audax.
Per scopulum, qui valde arctus scrupeusque magisque
Quam prior altus erat, ferimur, qua semita ducit.
Ipse loquens ibam, ne debilis esse viderer:
Quare alta ex fovea vox exit, et impulit aures,
590Haud per verba loquens. Quamvis in culmine summo
Arcus ipse forem, per quem altera vallis aditur,
Nescio quid dixit; sed vox est visa furentis.
Lumina deorsum intendens, haud attingere fundum
Ob tenebras poteram; unde: alium te defer in aggerem,
Optime dux, inqui: illinc descendamus in imum;
Quippe hīc, ut vocem audio, nec deprendere verba
Evaleo, sic et video, ac nil noscere possum.
Non aliud tibi responsum, tum rettulit ille,
Quam factum, reddam: justis pārēre silenter
600Quippe decet precibus. Pontem descendimus ergo
In caput, octavam quo attingit septima ripam;
Et mihi tum valles patuit. Diversa colubrûm
Hic erat horribilis turba, ac tanta, ut mihi sanguis
Nunc quoque frigescat. Ne se amplius Africa jactet,
Si jaculos parit, amphisbaenas, atque chelydros
Cenchresque ac părēās; non tot tamen illa creavit
Tamque malas pestes, Rubri trans litora Ponti
Aethiopumque plăgis. Gens capta pavore per illas
Nudaque currebat, quin sit sperare foramen
610Aut heliotropium. Colubri post terga ligabant
His utrasque manus; caudamque caputque serentes
Per renes, nexo stringebant pectora nodo.
Ecce uni, ad nostram ripam, sese intulit anguis;
Quaque umeris collum inseritur, ferus ore momordit.
Tam cito litterulam nunquam quis scripsit, ut ille
Est simul incensus, flammisque exarsit, abitque
In cinerem, terrae lapsus; mox sponte suapte,
Ut terrae cecidit, subito collectus in unum
Est cinis, atque hominem rursus formavit eundem.
620Sic moritur phoenix, atque inde renascitur idem,
Postquam, ut fama sonat, quingentos egerit annos;
Non is, dum vivit, segetes aut gramina pascit,
At turis lacrimas et amomum; extremaque odoris
Ex nardi et myrrhae struit incunabula ramis.
Utque vir in terram, vi morbi aut Daemonis ictu
Impulsus, cadit ille quidem, sed quomodo nescit;
Postquam autem erigitur, confestim lumina circum
Vertit; et ingenti, quem pertulit ante, dolore
Territus, ex imo suspiria pectore ducit:
630Haud secus, ut sese erexit, corpusque recepit,
Is peccator erat. Proh quam divina severis
Justitia hos poenis torquet! Dux inde rogavit
Quis foret. Etruscis nuper sum, dixit, ab oris
Lapsus in hanc foveam: placuit mihi more ferarum,
Ut mulo (nam talis eram) non ducere vitam
More hominum: nomen mihi Vannus Fuccius haeret
Bestia: condignas dedit urbs Pistoria cunas.
Tunc dixi ipse Duci: ne nos jam deserat, ora,
Sed referat, quali luat hic pro crimine poenas;
640Quippe hunc jam novi scelerumque ac caedis amantem.
Audiit is vocem; fassusque audisse, loquenti
Vultumque atque animum mihi vertit, et ora pudore
Inspersit tristi; mox inquit: saevius angor
Nunc mihi cor torquet, quod me deprenderis istis
In miseris rebus, quam quum sum caede peremptus.
Abdere, quod poscis, nequeo; tam mersus in imo
Hic plector, quod sum patrii sacraria templi
Dispoliare ausus; falsoque hinc criminis auctor
Creditus est alter. Sed ne tibi gaudia visus
650Iste ferat, si tartareis te ex sedibus effers,
Haec scito, monitusque meos sub pectore serva.
Disjectos primum cernet Pistoria Nigros,
Gentes atque modos Florentia deinde novabit;
Mars trahit obscurum Macrae de valle vaporem,
Turbinibus fetum; qui tempestate sonanti
Picenum in campum ruet, ac pugna aspera surget,
Quae subito solvet nebulam, et sua vulnera cuncti
Accipient Albi. Ut doleas tibi talia dixi.