636Jamque locum attigeram, quo alium labentis in orbem,
Rumor aquae auditur, dant quale alvearia murmur,
Agmine digrediens quum praetereunte, cucurrit
Ad nos Umbra triplex; clamans: vestigia siste,
640Qui nostra ex habitu prava de gente videris.
Hei mihi! quam laceros artus, quae vulnera vidi
Tum nova, tum vetera! usque adeo, ut, quum mente revolvo,
Maestus adhuc doleo. Ductor clamoribus illis
Advertit placide mentem: ac mihi lumina vertens;
Siste agedum, dixit: fas est his esse benignum;
Atque, nisi natura loci demitteret ignem,
Te potius, rerer, quam illos properare deceret.
Ut nos constitimus, solitos tunc edere rursus
Coeperunt questus: quumque inde fuere propinqui,
650Ex ipsis fecere rotam . Ut nudi atque peruncti
Ante locum athletae, melius quo vulnera ferrent,
Captabant oculis, grave quam certamen inirent;
Talis quisque rotans mihi se vertebat: iterque
Propterea pes diversum, quam vultus, agebat.
Si locus infelix, exustaque corpora flammis,
Una loqui coepit, tibi nos nostrosque precatus
Temnere dent, te nostra tamen clarissima fama
Flectat, ut edoceas, qui sis, vestigia tutus
Qui sic viva teris per regna impervia vīvīs.
660Hic, quem pone sequor, nudus licet ac sine pelle,
Nobilior quam rere fuit, Guidoguerra vocatus,
Casta, tuus, Gualdrada, nepos: dum viveret, armis
Multa et consilio gessit. Me pone sequentis
Umbra est Tegghiai Aldobrandi; cujus, opinor
Vox grata esse quidem terrae deberet in oris.
Atque ego, qui, simul his crucior, sum nomine Jacob
Rusticuccius; atque magis, quam cetera, conjux
Prava mihi nocuit. — Si immunis ab igne fuissem,
Me in sabulum addiderim: tanto sum captus amore
670Hos amplectendi! nec Doctor forte negasset;
At, quoniam arsissem, victa est terrore cupido.
Non mihi despectum, rettuli, sed vestra dolorem
Condicio peperit, sero qui ex corde recedet,
Vix, quales estis, docuit me voce Magister.
Vestra mihi patria est; mihi nomina vestra libenter
Gestaque sunt audita; ac magno semper amore
Haec colui. Fel linquo, et poma ad dulcia tendo,
Quae mihi Dux est pollicitus: sed vadere oportet
Me prius ad centrum. — Longum tibi spiritus artus
680Sic regat, ac post interitum tua fama supersit,
Dic, ait, humani mores et mascula virtus
Nostra in gente manet? vel longius omnis abivit?
Nuper enim huc lapsus, sociosque secutus euntes,
Borserius non laeta refert, ac tristia narrat.
Gens nova, tunc ego respondi, festinaque lucra
Luxuriem fastumque tibi, Florentia, tantum
Intulerunt, ut jam doleas. Haec vertice recto
Inclamans dixi; ac se, auditis talibus, Umbrae
Mutua sunt tres intuitae, ut qui vera tuetur.
690Si tibi tam facile est alias explere rogatus,
Respondere omnes, felix o terque quaterque
Qui tam concinne loqueris. Si evaseris istas
Luctificas sedes, ac sidera pulchra reversus
Aspicias, quum deinde fui narrare juvabit,
Fac memor in populo nostrum revirescere nomen.
His dictis, solvere rotam, atque abiere citatim,
Non secus ac essent pedibus pernicibus alae.
Non amen citius dicas, quam protinus illae
Effugere oculis; visumque proinde Magistro
700Est iterare viam. Confestim advenimus illuc,
Quo tam murmur aquae feriebat comminus aures,
Ut neque fas esset voces audire loquentis.
Non secus ac fluvius, proprio qui tramite ad Eurum
Labitur ex Vesulo, ad dextrum latus Appennini;
Lentus, «Aquae Tacitae« primum cognomine gaudens,
Mox vires alias alio cum nomine sumens,
Dat sonitum divi Benedicti desuper aedes,
In loca ab Alpe ruens, possent ubi mille morari;
Talem, ex praecipiti decurrens rupe, ciebat
710Unda rubens strepitum, ut confestim laederet aures.
Fune ego cinctus eram, qua olim constringere pictam
Pantheram sum posse ratus: discingere jussit,
Hunc mihi Praeceptor; quumque illi exinde plicatum
Tradiderim, ad dextram versus, de margine paulum
Hunc procul in barathrum jecit. Quare ipse silenter:
Res nova jam nutu debet, sum corde profatus,
Respondere novo, cui tantum is lumina tendit.
Quam cautos decet esse viros, quum talibus assunt,
Qui non tantum opera, at sollerti mente latentes
720Inspiciunt curas! Tum sic est ille locutus:
Huc cito quod maneo, exsurget: quod pectore volvis
Ipse sub incerto, se protinus offeret ultro.
Quantum quisque potest, semper, quae falsa videntur,
Vera loqui abstineat: sine culpa quippe pudorem
Ac probrum inducunt; sed non hic mittere possum.
Hos ego per numeros, mea queis Comoedia constat;
(Gratia sic illi multum contingat in aevum!)
Me, lector, testor vidisse per aëra densum
Ad summas innare undas mirabile monstrum,
730(Tale, quid absque metu nulli spectare liceret);
Ut redit, aequŏreas qui se demittit in undas.
Anchorae ut ex fundo dentem divellat acutum,
Crura sibi contracta ferens, ac bracchia tollens.