200Asper erat locus ex praeruptis undique saxis
Quo tunc venimus, ac propter quod stabat ibidem;
Tale, ut diffugerent perterrita lumina visum.
Non secus ac, Athesim quae, cis excelsa Tridenti
Moenia, percussit, (terrae seu scissa tremore
Seu non fulta solo) in praeceps patet alta ruina,
Ut nemo hac valeat gressum de vertice ferre;
Sic descensus erat; summoque in margine ripae
Astabat, tellure jacens, infamia Cretae,
Quae concepta fuit falsae sub imagine vaccae.
210Vix ea nos procul aspexit, sese ipsa momordit,
Qualis ab interna pectus qui incenditur ira.
At meus huic versus Sapiens: hinc, belua, abito:
Dixit; Cecropiumne virum hic tu reris adesse,
Qui te in terris enecuit? Non voce sororis
Edoctus venit iste tuae, sed visere vestras
Huc tendit poenas. Veluti qui vincula rumpit,
Quum recipit letalem ictum, bos, nescius ire,
Saltitat huc, illuc; sic Minotaurus agebat.
Eja age, tum Vates, aditum citus arripe, dixit;
220Dum furiis agitur, nunc nunc descendere tempus.
Sic per congeriem saxorum vadimus illam,
Ob pondus mihi sub pedibus se saepe moventum.
Ipse animo reputans ibam. Tu forte ruinam,
Ille inquit, tecum volvis, quam belua servat,
Imperiis quae victa meis hinc ante recessit,
Disce igitur: nondum, magico quum carmine Erichtho
Me dedit huc sedes Erebi descendere in imas,
(Si memini) haec ruerat: certe paulum Ille priusquam
Huc sese ferret, primo qui Ditis ab orbe
230Eripuit praedam, tanto circum undique motu
Haec tremuit valles, ut mundum rerer amore
Correptum, quo illum multi dixere reversum
Non semel in chaos; ac rupes tunc ista ruinam
Hic alibique dedit. Sed tu jam lumina fige
In vallem; nam sanguineus lacus ecce propinquat,
Quo, quicunque aliis per vim nocuere, coquuntur.
O furor insanaeque irae, o caeca cupido,
Quae nos sic acuis, brevis hoc in tempore vitae,
Et das perpetuum sic deinde madescere in aevum.
240Ingentem, ac tortam, veluti Dux dixit, in arcum,
Hic foveam aspexi, quae circumplectitur omnem
Planitiem; atque inter radicem montis et illam
Venantes ibant Centauri, tela gerentes,
Ut vivi fixere feras. Descendere ripa
Ut nos viderunt, confestim ex agmine trini
Abstiterunt; cumque arcu ac lectis ante sagittis
Occurrere; proculque unus: quo tenditis? inquit,
Ad quam damnati poenam? istinc dicite, et ultra
Ne proferte pedes: aliter, vos cuspide figam.
250Ac meus huic Ductor rettulit: responsa propinquo
Chironi hic dabimus: male te vesana cupido
Egit praecipitem semper. Mox, talia fatus,
Me tentans cubito: hic Nessus, cui Deianira
Causa fuit leti, ac leti fuit ipsemet ultor.
Dixit; et is medius, qui oculos in pectore vertit,
Est magnus Chiron, qui jam nutrivit Achillem.
Et nimius Pholus ille irae. Per litora currunt
Innumeri; telisque petunt, quot sanguine sese
Altius abducunt, sua quam commissa reposcunt.
260Haec ait; ac propius, progressi; accessimus illis.
Tum Chiron telum accepit, crenaque reduxit
Ad mālas barbam: quumque os immane retexit,
Ad socios versus: num vos advertitis, inquit,
Quod qui pone subit, dat tactu cuncta moveri?
Non solet hoc pes functorum. Cui talia Vates,
Qui prope pectus erat, natura ubi bina cohaerent,
Rettulit: hic vivit, sōlique ostendere Averni
Debeo pallentem vallem: non sponte suapte,
Rebus at huc agitur duris: canere alleluja
270Desivit talis, novum ut hoc mihi obire juberet
Munus: non hic est latro, nec ego Umbra profecto
Improba. Per virtutem oro, quae tam invium et asprum
Carpere cogit iter, nobis ex hisce, fidelis
Sit qui animo notus, socium da incedere quemquam,
Qui vada demonstret, quique hunc in tergore vectet,
Est qui vivus adhuc, atque ire per aethera nescit.
Talia sic Vates. Ac Chiron: Nesse, redito,
Ad dextram conversus ait; tu ducito euntes,
Ac remove, his aliud si forte obvenerit agmen.
280Hoc duce, sanguinei gradimur per gurgitis oram,
Plurimus unde dolens bullentum it stridor ad auras.
Usque supercilium mersos in sanguine vidi.
Hōc, inquit Nessus, cruciantur in amne tyranni,
Qui bona diripuere, atque effudere cruorem:
Sic aliis illata luunt nunc damna necesque:
Hic et Alexander , ferus et Dionysius, annos
Qui dedit imperio Siculis traducere tristes.
Crinibus ille nigris est Azzolinus; et ille
Crinibus aureolis, est Atestinus Obizzus,
290Quem vere in terris privignus funere mersit.
Tunc ego, compellans, Vati sum versus; at ille:
Hĭc tibi sit, dixit, princeps, et ego inde secundus.
Paulum progressus, Centaurus lumina fixit
In gentem, exstantem medio, usque ad guttur, ab aestu;
Atque Umbram ostendens, quam sola in parte videbat;
Hic, ait, ante Deum, crudeli vulnere fixit
Cor, quod adhuc Tamesis Londinii in litore honorat.
Gentem praeterea vidi, quae ex amne caputque
Ac totum exstabat pectus; cujus mihi multos
300Nosse fuit; quippe ille cruor magis usque magisque
Decrescit, dum deinde pedum vix denique plantas
Contegat; atque hic sanguineum tranavimus amnem.
Sicut in hac cernis decrescere parte cruorem,
Sic, Centaurus ait, diversa in parte resurgit,
Donec eo adveniat, plectit quo poena tyrannos.
Attila, rex Hunnus, Dominique immane flagellum,
Illic supplicium pendit, Pyrrhusque, simulque
Sextus; ibi lacrimas Rinierius edit uterque
Pazzius et Cornetensis, crudeliter ausi
310Infestare vias. Sic dixit; tergaque vertens,
Est iterum vada transgressus. — Non venerat oram