778Multo autem prius ad turrim quam accessimus, alte
Illius ad culmen visus ereximus ambo,
780Ob geminas flammas, quas poni aspeximus illic;
Queis simul ulterius fax reddidit altera signum,
Tam procul, ut vix hanc oculus discernere posset.
Tunc ego Ductori, cui tanta scientia, quantus
Est liquor oceano, versus: quid postulat iste?
Quid focus ille refert? Qui dant hos surgere? dixi.
Ille: quod exspectatur, rettulit, ipse per undas
Jam vidisse potes, nisi fumeus impedit aër.
Non ita Parthorum nervis emissa sagitta
Exsilit, ac liquidum velox secat aëra cuspis,
790Ut parvam vidi nobis (mora nulla) per undas
Adventare ratem, quam remex unus agebat,
Altius inclamans: venisti, perfide, tandem.
O Phlegyas, Phlegyas, clamores tollis inanes;
Non erimus tecum, nisi dum transibimus undas,
Respondit Vates. Ut qui sibi percipit astum
Ingentem tendi, maeret, capiturque dolore;
Haud aliter Phlegyas saeva est tristatus in ira.
Dux prius ingressus cumbam, sibi deinde propinquum
Me dedit indugredi: postquam sum exceptus in illa,
800Solum est visa gravis. Pandīs vada turbida remis
Cumba secat, solitoque subit demissior undas.
Dum freta trajicimus, quidam sese obtulit ultro
Obsitus ora fimo. Stygias qui tendis ad umbras
Ante diem, dixit, quis es, et quo sanguine cretus?
Si venio, haud maneo; nec me locus iste tenebit.
Huic rettuli: et tu quisnam es, tam deformis et horrens?
Ille mihi contra: sum flens, ut conspicis, unus.
Ast ego: et in fletu maneas, maleperdite, dixi:
Sit tibi perpetuus plangor: licet omnia foedum,
810Te tamen agnosco. Ille manus tum extendit utrasque
Ut cumbam arriperet. Procul hinc, procul esto, aliisque
Cum canibus remane, Dux inquit, eumque repellit.
Dein mihi complexus collum: O, ait, indole praestans
Magnanima, felix quae te connixa creavit.
Huic fuit in terris malesana superbia, nec quid,
Quo sit clarus, inest: ideo tam perfurit Umbra.
Oh quot nunc sese reges magnosque per orbem
Esse putant, quos more suum dehinc limus habebit!
Atque ignominiam sibi contemptumque relinquent!
820Quam cuperem caenoso hoc illum in gurgite, dixi;
Cernere vexatum, ante vadis quam eximus ab hisce.
Ac mihi Praeceptor: non nos prius altera ripa
Aspiciet, quam tu compos laetabere voti.
Supplicium huic autem pauco post tempore gentes
Gurgite demersas tam dirum infligere vidi,
Hactenus ut Domino tali pro munere laudes
Persolvam et grates. Argenti quisque Philippum,
Eja agite, elata clamabant voce, petamus:
Ille furens sese dentes vertebat in ipsum.
830Liquimus hic illum; de quo nil deinde profabor.
At mihi luctificus sonitus tum perculit aures;
Quamobrem in partem, qua venit, lumina verti.
Jam, Praeceptor ait, Ditis urbs dicta propinquat,
Qua civesque graves permultaque turba tenentur.
Certe illic in valle procul tecta ardua cerno,
Respondi, usque adeo rubra, ut modo prodita ab igne.
Ille mihi: aeternae, quibus intus jugiter ardent,
Huc rubra ostendunt flammae, velut ipse tueris.
Haec ubi sic fati, ad fossas pervenimus altas,
840Quae vallant urbem: et rigido mihi condita ferro
Moenia sunt visa: ac, magnum post denique gyrum,
Venimus in partem, qua nos descendere puppi
Admonuit nauta: hic, ait, est ingressus in urbem.
Ut portam aspexi, plus mille in limine vidi
Astare ex Caelo lapsos: quis hic, horrida Ditis,
Irati ajebant, qui vivus regna pererrat?
Innuit his tum Praeceptor, secretaque poscit
Alloquia; ac paulum pressa, illi protinus, ira:
Huc, sed solus, ades, dixerunt; iste facessat,
850Has ausus penetrare domos; solusque revertat,
Si potis est adeo; nam tu hac in sede manebis,
Qui caecum huic itiner reserasti in Tartara ductor.
Conjice nunc, lector, quum verba haec auribus hausi,
Si mihi tunc animi excĭderint, ut deinde reverti
Nunquam ego crediderim. O qui me terque quaterque,
Dux bone, servasti, ac tot, dixi, exire dedisti
Casibus incolumem, ne me sic desere egenum;
Si vetitum nos ulterius procedere, retro
Actutum rapiamus iter. Tunc ille vicissim:
860Omnem pone metum; nostris obsistere coeptis
Nemo potest: talis nos huc contendere jussit.
Me paulum hic maneas; ac spes tibi pectore fractas
Instauret vires: non te hac regione relinquam.
Dixit, et abscessit; dubiusque ego corde remansi,
Ac valde ambiguus, numquid, nec ne, ille rediret.
Auribus excipere haud potui, quod dixerit illis:
Non multum ast illic mansit; nam protinus intus
Hi rapuere fugam; ac ipsius in ora magistri
Ostia clauserunt urbis. Foris ille relictus,
870Passibus incedens lentis, ac lumina terrae
Fixa gerens, ad me rediit: fiducia deerat
Cuncta supercilio. Suspiria pectore ducens:
Quis negat infernas, ajebat, me ire sub aedes?
Ac mihi: ne timeas, dixit, si incendor ab ira;
Macte bonis animis; quippe haec discrimina vincam,
Quantalibet vis obstiterit: audacia tanta
Non nova: sunt hac ad portam jam scilicet usi
Secretam minus, atque sĕris hucusque carentem;
Cujus nempe notas vidisti in margine summo;
880Jamque, hanc ingressus, per clivum atrosque per orbes
Incomitatus adest, qui Ditis moenia pandet.