567Quum mihi mens rediit, pietas quam multa dolentum
Abstulerat, meque ingenti maerore replerat,
Tum tormenta alia, atque alios tormenta ferentes,
570Me circum vidi, quoquo vestigia vertam,
Aut intendam oculos. Me tertius obtinet orbis
Aeternae pluviae, cui sunt discrimina nulla,
Nulla mora. Immanis grando, nix, undaque nigra,
Aëra per caecum pluit; atque has terra receptans
Undique putrescit, taetrumque exhalat odorem.
Monstrum, immane, ferox, hic trino Cerberus ore
Personat horrendum, atque Animas latratibus urget.
Lumina torva rubent, nigro madet hispida tabo
Barba fluens, uncaeque manus, ingentior alvus:
580Discerpit laceratque Animas. Has horridus imber
Non secus atque canes, ululatus edere cogit.
Alternant latus: hoc nunc, et nunc ictibus illud
Objiciunt pluviae; et crebro sua corpora vertunt.
Cerberus, ut nos inspexit, tria guttura pandit,
Ostendens dentes, totosque perhorruit artus.
At Dux continuo, protendens bracchia, terram
Suscepit, plenaque manu conjecit hiantes
Illius in fauces. Veluti qui voce molossus
Ante petit, mox deinde silet, quum acceperit escam,
590Cui vacat, ac pugnax dentes impingit acutos;
Lurida sic se gesserunt tunc ora trifaucis
Daemonii, qui adeo assiduis latratibus illos
Obtundit manes, ut vellent aure carere.
Umbras nos inter gradimur, quas deprimit imber;
Atque pedes simulacra super, quae corpora pārent,
Ponimus. Umenti cunctae tellure jacebant.
Surrexit tunc una sedens, quum comminus ire
Nos vidit, talesque dedit commota loquelas:
O, qui taetra venis adductus Tartara, memet,
600Si potes, agnosce; aetherias nam lucis in auras
Es prius exortus, quam mors mihi solverit artus.
Ast ego: quem pateris, dixi, cruciatus acerbus
Effigiem sic forte tuam mihi mente revellit
Ut nunquam vidisse reor. Sed dissere quaeso
Qui sis, addictus poenae, qua, si altera major,
Nulla quidem est gravior. Mihi rettulit ille vicissim:
Urbs tua, quae invidiae tanto tumet aucta veneno
Ut pleno exundet sacco, me tempore vitae
Obtinuit, dictum vobis cognomine Ciaccum.
610Quod dapis ac vini nimio sum captus amore,
Hic jaceo, velut ipse vides, obnoxius imbri.
Non ego sum solus: poena hi plectuntur eadem
Crimen propter idem. Sic dixit, et ore quievit.
Me tua, respondi, sic infortunia tangunt,
Ut fletum eliciant: at dic, quis civibus urbis
Exitus adveniet, mala quam discordia scindit?
Quisnam hic justus adest? quae causa odia aspera movit?
Jurgia post longa, is rettulit, saeva arma capessent:
Rustica pars aliam magna cum clade fugabit:
620Victrix deinde cadet, postquam Sol aethere trinos
Annuus explerit cursus; ac victa resurget
Cujusdam auxilio, qui nunc blanditur et ambit.
Haec longum attollet frontem, fastuque superbo
Victam subjiciet pedibus; multisque gravabit
Ponderibus, licet illa gemat valdeque queratur.
Justi sunt duo; sed nemo illis applicat aures.
Invidia, esuries auri, atque superbia sunt tres,
Omnia quae flammis incendunt corda, favillae.
Hīc finem imposuit dictis. Cui verba vicissim,
630Haec ego, respondens, rettuli: Volo plura loquaris,
Pluraque me doceas: Tegghiaccius, Henricusque,
Mosca, Farinata, et Rusticuccius ille,
Queis virtus tanta, atque aliae virtutis amore
Praestantes Animae, quo sunt? Da noscere, quaeso;
Scire etenim cupio, an Caelo laetentur in alto,
Sedibus aut Erebi doleant. Is talia contra:
Pejores inter manes hos continet Orcus:
Flagitiis multis gravibusque urgentur ad imum;
Cernere quos poteris, si tam descendere pergis.
640At tu, quum mundi ad dulces remeaveris oras,
Nominis, oro, mei fac illic fama revivat.
Haec satis: haud verbum, si quid quaesiveris, addam.
Haec ubi dicta dedit; contorsit lumina torvus
Ac mihi defixit paulum: caput inde reflexit,
Procubuitque sŏlo, reliquis haud sequius Umbris.
Tunc mihi Praeceptor dixit: Non ante resurget
Angelicae vox alta tubae quam personet olim,
Judicium indicens, Judex quod summus habebit.
Quisque suum inveniet tumulum, carnemque resumet
650Quisque suam; audibit vocem, quae aeterna sonabit.
Per pluviam atque Umbras lentis sic passibus ultra
Progredimur, paulum alterno sermone loquentes
Interea, quas vita vices ferat inde futura.
Quare ego tum dixi: postquam sententia sese
Protulerit, num poena minor, vel major, habebit,
Aut eadem sontes? Quod nota scientia tradit,
Fac recolas, mihi Doctor ait: quo dotibus aucta
Perficitur natura suis, hōc acrius illam
Sensus agit, sit sive dolor, sit sive voluptas.
660Turba licet nunquam vere perfecta nocentum
Efficitur, tamen hanc major tum poena gravabit.
Plura ita, quam referam, alterno sermone serentes
Haec loca circuimus, dum quo gradus alter aditur,
Venimus: hic magnum Plutona invenimus hostem.