445Sic nos, ex primo digressos, alter eundo
Excipit hinc orbis; gyro breviore coërcens,
At magis affligens; adeo ut lamenta nocentes
Ac gemitus tollant. Sedet hic in limine Minos,
Horrendum frendens, culpasque inquirit; easque
450Ut novit, prout se cingit, sub Tartara mittit.
Dico, quod, illius quum sontes ante tribunal
Deveniunt Animae, jubet has admissa fateri;
Quae simul audivit, quisnam locus attinet illas
Callidus agnoscit; totque hinc descendere cogit
Usque gradus, quoties cauda se cinxerit ipse.
Plurima continue circumstat turba, subitque
Judicium vicibus: sua quaeque piacula pandit;
Judice et audito, praeceps in Tartara fertur.
Minos, me tunc aspiciens; o, dixit, (omittens
460Munere perfungi) infernas qui tendis ad aedes,
Prospice ut ingrederīs, quove auspice talia tentas,
Ne latum te fallat iter. Cui dicta Magister
Haec rettulit: cur voce tonas? huic parce morari
Fatalem ingressum: sic est in sede voluntas,
Qua, quicquid fieri velit, est fecisse potestas;
Hoc tibi sit satis; ulterius ne quaerere cures.
Hīc exaudiri gemitus, vocesque dolentes
Incoepere: gravis plangor mihi perculit aures.
In sedem veni, perfusam lumine nullo,
470Qua reboat mugitque aër, velut aequŏr ab Euris
Impulsum rapidis, contraque furentibus Austris.
Nescia ferre moras, magno rapit impete secum
Tristis hiems, agitatque Animas: quumque ante ruinam
Perveniunt ripae, tunc planctus altaque gliscunt
Lamenta; atque Dei virtuti opprobria jactant.
Audivi huic poenae addici, quos dira libido
Impulit illecebris mentem summittere carnis.
Ut fertur nigris sturnorum exercitus alis
Tempore brumali, magnum stipatus in agmen;
480Sic Animas sontes turbo sursumque deorsumque
Atque huc atque illuc torquet; nullumque quietis
Solamen sperare datur, poenaeque minoris.
Quales triste grues modulantur gutture carmen,
Quum liquidum longo describunt aethera sulco;
Turbine sic rapido vectas, atque ore gementes,
Hīc ego tunc Animas vidi; versusque Magistro:
Quae gens ista, rogo, quam adeo niger incutit aër?
Has inter prima, ille refert, quas discere quaeris,
Multos frenavit populos regina: fuitque
490Dedita luxuriae tantum, ut quod cuique liberet,
Esse dedit legem, ne luxuriosa libido,
Qua nimis insane ardebat, sibi dedecus esset.
Uxor erat Nini, cujus post funus, habenas
Imperii rexit, nomenque Semiramis: illis,
Turcarum quas Rector habet, regnavit in oris.
Subsequitur Dido, cineri quae infida Sichaei
Interitum sibi conscivit: Cleopatraque deinde est.
Tyndariden vidi, pro qua sub Pergama longum
Pugnarunt Danai; clarumque potentibus armis
500Aeaciden, qui valde etiam pugnavit Amori.
Tristanum ac Paridem vidi . Plus mille videndos
Ille dedit manes, digitoque ac nomine monstrans,
Quos Amor ante diem crudeli funere mersit.
Ut mihi sunt equites visi antiquaeque puellae,
Me vicit pietas: animus mihi paene recessit.
Exin, compellans Vatem: valde ipse libenter
Alloquerer geminos, dixi, quos turbine junctos
Ventus agit, multumque leves simul ire videntur.
Ille mihi contra: ut propius venisse videbis,
510Alloquere, atque ora pro quo junguntur amore:
Illi aderunt. Vix hos igitur nos versus adegit
Vis venti: O Animae, dixi, quas poena fatigat,
Huc, nisi quis prohibet, vestigia ferte locutum.
Vix ea sum fatus, quales per inane columbae,
Immotis alis, adductae prolis amore,
Ad nidum tendunt; tales se ex agmine Didus
Extulerunt Umbrae, caecumque per aëra nobis
Devenere leves, blando sermone vocantis
Fortiter illĕctae. Quarum sic altera dixit:
520O bone mortalis, qui nos invisĕre, ad atras
Descendis tenebras, quorum de vulnere fusus
Tinxit humum sanguis, si nos tueretur amice,
Ferremus pia vota Deo, ut te pace potiri
Annuerit, quando tam te mala nostra remordent:
Quas libeat vobis audire et reddere voces,
Reddere et has pariter nobis audire libebit,
Dum sileant aurae, ventique rapina quiescat.
Natalis mea terra sedet sub marmoris oram,
Quo Padus, ut sibi cum sociis sit pace fruendum,
530Volvit aquas. Hunc acer Amor, qui mollia flammis
Pectora perfacile incendit, mihi fecit amantem,
Corporis ob formam, mihi quod crudelis ademit
Interitus: quae tristis adhuc me injuria laedit.
Idem Amor, haud ulli, qui, quum sit amatus, amare
Parcit, me vinxit tanto huic ardore placendi,
Ut nondum expediar. Nos funere mersit eodem
Unus Amor: nos qui enecuit manet inde Caïna.
Has Animas postquam sic fantes auribus hausi,
Lumina demisi, atque adeo defixus inhaesi,
510Dum mihi Praeceptor petiit: quid mente revolvis?
Excitus his verbis, proh, dixi, quanta cupido,
Quot dulces curae tristem his duxere ruinam!
Mox, his conversus, verbis sum talibus orsus:
Tristitia ac pietate tui, Francisca, dolores
Me valde afficiunt; fletumque effundere cogor.
At mihi dic quaeso, quum vos suspiria cordis
Dulcia mulcerent, quo tempore, quomodo, passus
Est Amor, ut dubius vobis notesceret ardor?
Illa mihi contra: nihil est crudelius, inquit,
550(Ac tuus hoc novit Doctor) quam rebus in arctis
Felices meminisse dies: sed tanta cupido
Quum tibi sit nostri radicem noscere amoris,
Illius instar agam, qui defleat atque loquatur.
Nos Lancillotti historiam perlegimus olim,
Ut devinctus Amore fuit: non arbiter ullus,
Non timor ullus erat. Nos lectio saepe vicissim
Impulit inspicere, ac vultu pallescere utrumque;
Ast unum evicit punctum: quum namque puellae
Defixisse virum ridentibus oscula labris
560Legimus, iste mihi; a quo nunquam dividar, ori
Oscula defixit trepidus. Galeottus ibidem
Ipse liber scriptorque fuit: non amplius illa
Legimus inde die — Quum talia spiritus alter
Dicta daret, lacrimis alter sic ora rigabat,
Sensibus ut vacuus, victus pietate dolentis,
Deficerem; ac cecĭdi, velut aethere corpus cassum.