882Dixit, quemque mihi socordia pinxerat ore
Aspiciens, quum illum vidi remeare, colorem,
Ipse suum ex ore abduxit, quem impresserat ira.
Substitit intentus, quasi vir qui murmura captet
Auriculis; nam longe oculis haurire nequibat
Aëra per caecum, ac densa caligine saeptum.
Et tamen, hinc dixit, vincenda est denique pugna,
Si modo non … mihi talis enim sese obtulit ultro;
890Oh mihi quam longum, dum quidam his sedibus assit!
Sensi sermonem primum texisse sequenti,
Prima etenim verba extremis diversa sonabant.
At timui; abruptum verbum nam forte trahebam
Pejorem in sensum, sua quam sententia ferret.
Tunc ego quaerebam: quisquamne has fertur in oras
Ex primi hisce gradus, quibus est spe poenă carere?
Raro, is respondit, quod quaeris, contigit ulli.
Ipse olim huc veni, magica tum voce coactus,
In sua quae manes cogebat membra reverti.
900Nuper eram functus, quum me succedere muris
His dedit, ut traherem Judae de sedibus Umbram.
Infimus ille locus, reliquis obscurior, atque
Longius a Caelo, quod circuit omnia, distans,
Nota mihi est via: macte animi, ac dimitte timorem.
Ista palus male olens Ditis complectitur urbem
Luctificam; quam nos non absque intrabimus ira.
Plura etiam est fatus, quae non sunt condita mente;
Nam me totum oculus turris pertraxit ad altum
Ignitum culmen; quo tres exsurgere vidi,
910Femineo aspectu, Eumenidas, viridantibus omnes
Praecinctas hydris, ac foedo sanguine tinctas:
Illis crinis erant colubri immanesque cerastae,
Tempora quas circum implexas et colla gerebant;
Atque is, qui famulas novit Junonis Avernae,
Eja age, crudeles circumspice Erinnydas, inquit;
Ad dextram haec flens Alecto; ad laevam illa Megaera est;
Tisiphone in medio. Laniabant unguibus uncis
Quaeque sibi, ac saevis tundebant pectora palmis;
Atque ita clamabant alte, ut formidine captus
920Sum Vatem amplexus. Veniat, dixere, Medusa,
Seorsum spectantes omnes; ac saxeus esto:
Heu! male Thesei quondam punivimus ausum.
Verte age te, dixit Vates, et lumina claude;
Si Phorcynis enim se monstret, et ipse tuaris,
Spes nulla aetherias esset remeare sub auras.
Dixit; et ipse suis clausit mihi lumina palmis.
O vos, qui sapitis, doctrinam advertite, quaeso,
Carminibus tectam, atque novae velamine Musae.
Per vada jam sonitus veniebat turbida magnus
930Horribilisque fragor, quo ripa utrimque tremebat;
Assimilis vento, qui, saepe ardoribus actus
Adversis, vasto percurrit murmure silvam,
Ramosque floresque ruens: se turbidus infert,
Pulveris attollens nimbos, gregibusque ferisque
Terrorem incutiens. Mihi Dux tum lumina solvit;
Ac simul: in spumam hanc veterem, inquit, dirige visum,
Qua magis est densus vapor, atque obscurior aër.
Non secus ac ranae venientem protinus hydrum
Effugiunt, trepidaeque metu vertuntur ad oram,
940Atque ibi se quaeque accumulat; correpta pavore,
Umbrarum sic turba fugam perniciter ante
Carpebat quendam, Stygiae qui stagna paludis
Transibat pedibus siccis, ut cernere longe
Ex passu gradientis erat . Pellebat eundo,
Saepe agitans laevam, nebulosum ex ore vaporem:
Hoc tantum offendi visus. Ex aethere missum
Agnovi, inspexique Ducem; meque ille silere
Innuit, ac flexa cervice huic reddere honorem.
Proh quam terribili est visus mihi percitus ira!
950Astitit ante fores, tenuique has vimine pandit,
Ac mora nulla fuit. Mox atro in limine sistens:
Improba gens, Caeli depulsa ex sedibus altis,
Unde haec tanta animis, inquit, fiducia vestris?
Cur illi officitis, cujus nequit exitus orsis
Unquam praecidi? vobis qui saepe dolores
Ac poenas auxit? quid fato obsistere prodest?
Cerberus hic vester, memori si mente tenetis,
Et mentum et guttur saetis fert hactenus orbum.
Haec ait, ac nobis nihil innuit; atraque rursus
960Per vada vertit iter, velut is, cui pectore major
Insideat, quam cura virum, qui comminus assunt.
Sanctis nos frēti verbis, discrimine nullo,
Ingredimur portas; ac ipse ardore videndi
Impulsus, quae condicio rerum atque locorum,
Lumina continuo intendi; plenamque jacēre
Luctibus aspexi ac tormentis undique campum.
Sicut juxta Arelas, Rhodanus qua detinet undas,
Non secus ac juxta Polam, prope marmoris oram
Hadriaci, Italiam quod claudit et alluit aestu,
970Plurimus exsurgens tumulus discriminat agros;
Sic erat hic tellus variis distincta sepulcris;
Ast alio et graviore modo: quippe hisce remixtae
Ardebant flammae; queis tam succensa calebant
Ut magis accensum ferrum ars non ulla requirat.
Omne erat erectum tegimen; talesque sub auras
Prodibant gemitus, quales immane dolentum.
Quare ego tum dixi: qui sunt, Praeceptor, in istis
Inclusi tumulis, adeo lamenta cientes?
Haeresis auctores hic sunt, sectaeque sequaces
980Cujusque; ac plusquam reris sunt plena sepulcra.
Jungitur hic similis simili, sed dispare poena;
Quippe etenim minus atque magis monumenta calescunt
Dixit; et in dextram vertit vestigia partem:
Inter et afflictos et moenia vadimus ambo.