218«Hac iter, aeternus quam possidet horror, in urbem;
Hac iter est luctūs in lamentabile regnum;
220Hac iter in gentem, cui spes est nulla salutis:
Justitia motus, magnus me condidit Auctor; —
Me Vis omnipotens, summa et Sapientia, et unā
Primus Amor fecit: non me sunt ante creatae,
Ni res aeternae: aeterna in saecula duro:
O vos, qui intratis, spes nulla exire supersit.»
Obscuris haec scripta notis, mihi verba tuenti
Perculerunt oculos in summo margine portae;
Quare ego: perdurum, dixi, haec mihi verba, Magister,
Portendunt sensum. Ille mihi, ut vir mente sagaci,
230Euge, ait: hic animis opus est ac pectore firmo.
Attigimus loca, quae jam dixi; ubi poena fatigat,
Qui līquere bonum, quo mens humana quiescit.
Haec ait; apprenditque manu, vultuque renidens,
(Quod mihi vim dedit), in rerum me abscondita misit.
Hic planctus, gemitus, suspiriaque aegra, sonabant
Aëra per vacuum stellis, ac luminis orbum;
Queis ego commotus, lacrimas in limine fudi.
Voces altaeque ac raucae, variaeque loquelae,
Verbaque, quae horrendus dolor et trux elicit ira,
210Ac manuum sonitus, per taetrum aevoque carentem
Aëra, terrificum mixti dant usque tumultum,
Qualem edunt strepitum commotae turbine arenae.
Ipse, horrore gravis: quisnam mihi perculit aures
Luctificus gemitus? dixi: quae causa, Magister?
Quae tantum gens triste dolens? Ac ille reponit:
Hac poena afficitur, quisquis traduxit inertem
In terris vitam, laudisque ac criminis expers.
Hi sunt Daemonibus mixti, queis nulla sequendi
Cura fuit Domini aut Satanae vexilla, sed unis
250Consuluere sibi: hos pariter rejecit Olympus
Ne minor huic esset decor; et rejecit Avernus,
Namque aliqua ex illis ornaret gloria sontes.
Quidnam adeo hos laedit, quod tot lamenta, Magister,
Edere sic cogat? rettuli. Tunc ille vicissim:
Paucis expediam verbis: spes mortis ab hisce
Omnis abest: vita autem est his tam vilis, ut omnem
Diversam invideant sortem: non ulla superstes
Fama horum in mundo, nullum est memorabile nomen.
Justitia et pietas hos indignantur adaeque.
260Mittamus super hisce loqui: circumspice, et ito.
Tunc ego, perlustrans oculis, tam currere circum
Vexillum propere vidi, quod ferre quietem
Nequaquam posset; turbamque hŏc pone sequentum
Tantam, quam nunquam deletam morte putarim.
Postquam aliquem novi, mihi visa est illius Umbra
Edidit abjecto magnam qui corde repulsam.
Adverti, certusque simul sum factus, inertum
Quod secta haec esset, Dominoque ac hostibus aeque
Illius invisa. Hi miseri, qui vivere nunquam
270Norunt, nudatos artus sine veste gerebant,
Undique vesparum crabronumque agmine punctos:
Exsilit ex membris sanguis, lacrimisque remixtus,
Effluit usque pedes; foedis hic vermibus esca.
Exin, ulterius cernens, assistere gentem
Fluminis ad ripam vidi. Da nosse, Magister,
Qui sint, quaesivi, cur et transire videntur
Tam cupidi, prout tenue sinit mihi cernere lumen.
Haec tibi, respondit, tristes quum Acherontis ad undas
Sistemus, pandam. Plenus tunc ipse pudoris
280Demissusque oculos, (veritus ne forte molestus
Illi esset sermo), obticui dum venimus amnem.
Ecce autem, mora nulla, senex, canusque capillis,
Atque aetate gravis, veniebat puppe per undas:,
Vae vobis, clamans, nunquam hinc sperate reverti,
O Animae sontes: ecce assum, ut litus ad alterum
In tenebras ducam aeternas, in frigus et aestum:
Tu qui vivus es, exstinctis te divide ab istis.
Haec ait; ac, postquam me non discedere vidit:
Diversum per iter venies, ac litore ab altero,
290Ut transire queas, dixit: leviore carina
Est vecteris opus. Cui Dux: parce, ocius inquit,
Suscensere, Charon: haec est in sede voluntas,
Qua quicquid fieri velit, est fecisse potestas;
Quaerere nolito ulterius. Trux ille quievit
Lanigeras tum nauta genas, cui lumina diris
Ardebant flammis. At, quum verba aspera ad aures
Venere, illa Animarum nuda effetaque turba
Palluit, atque metu collisit percita dentes;
Detestata Deum, humanum genus, atque parentes
300Et qua stirpe sata, atque locum natalis et horam.
Magno hinc cum fletu ad ripam se contulit omnis,
Quae manet, abjecere Dei quotcunque timorem.
Hanc Charon arcessit nutu, flammantia torquens
Lumina, remoque incessit, quaecunque moratur.
Quales autumni labuntur tempore frondes,
Altera post aliam, cunctas dum reddidit arbos
Exuvias, quas terra dedit: sic improba proles
Adami sese ad nutum de litore mittit,
Illicis ad motum in laqueos velut incĭdit ales.
310Hinc ferruginea nigras it puppe per undas:
At, prius haec illam tangat quam gurgitis oram,
Altera in hac pariter densatur plurima turba.
Huc, fili, ex cunctis, Dux inquit, partibus orbis
Conveniunt, quicunque Dei moriuntur in ira:
Justitia hoc adigit flumen transmittere; et illis,
Quod fuit ante metus, fit deinde accensa cupido:
Vir bonus hac nunquam transit: si portitor Orci
De te igitur queritur, tibi jam dignoscere fas est
Illius quid verba sonent. Vix talia dixit,
320Sic tremuit terra, ut memori mihi territa sudor
Membra riget: ventum dedit; et lux dira refulsit,
Qua mihi continuo sensus fuit omnis ademptus;
Procubuique sŏlo, ut somnus quem corripit altus.