108Jamque dies ibat, terraeque animantibus almam
Ducebat fessis obscurior aura quietem:
110Ipse unus, durumque viae, ac pietatis acerbum,
Ferre parabar onus, quod mens veraciter edet.
Nunc, altum ingenium, mihi nunc succurrite, Musae;
O, quae visa mihi scripsisti ex ordine cuncta,
Hīc tua nobilitas sese, mens vivida, pandet.
Tunc ego, conversus Vati: perpende, priusquam,
Inqui, onus imponas, num sit mihi idonea virtus:
Mortalem immortale sŏlum tu dicis adisse
Troem Anchisiaden, vivo cum corpore, et omni
Instructum sensu: sed, si omnis criminis osor
120Annuerit, propter quae mox orirentur ab illo,
Qui sapit, haud putat indignum; nam conditor urbis
Imperiique electus erat; quae (vera loquendo)
Utraque erant Sedi majoris debita Petri.
Haec olli via scire dedit, quod causa triumphi
Pontificisque fuit solii. Tarsensis et ivit
Divus, ut hinc Fidei, quae semita prima salutis,
Afferret vires. Sed me quae causa? quis auctor
Impulerit, vivis impervia regna venire?
Non ego sum Paulus, non et Rhoetejus heros:
130Non ego me tanto, aut alter dignatur honore.
Propterea vereor, tantis si incumbere coeptis
Annuerim, ne me nimium fiducia fallat:
Es sapiens, ac plura vides, quam verba revelent.
Qualis, qui rem, quam voluit, mox ipse refutat,
Ac nova sic veterem mentis sententia vertit,
Ut, quibus institerat, penitus dein rejicit orsa;
Haud aliter tunc ipse fui; quodque ante secuta
Jam cupide fuerat, mens hinc mutata refugit. —
Si bene te audivi, vatis mihi rettulit Umbra
140Magnanimi, est vili tua mens affecta timore,
Nobilibus coeptis homines qui saepe revellit,
Qualis imaginibus terretur belua vanis.
Ut te igitur tali solvam formidine, causam
Ostendam cur ipse huc veni, et quae auribus hausi,
Quum cepit me cura tui. Locus, inter utrumque
Et Caelum atque Erebum, cum aliis me immunis habebat.
Huc, me compellans, mulier pulcherrima sese
Detulit; atque illam, quid jusserit, ipse rogavi.
Assimilis stellae, radios fundebat ocellis;
150Angelicaque mihi sic coepit voce profari:
Mantuae, o Umbra, decus, cujus se fama per orbem
Tendit adhuc, totumque vigens se tendet in aevum,
Ille mihi fidus, quem non sors fecit amicum,
Deserta sic ire viam prohibetur in ora,
Ut pavidus retro jam nunc vestigia vertat;
Et, quantum audivi, vereor ne ferre morata
Sim nimis auxilium. Vade, et succurrere curā
Quo potes eloquio, et queiscunque sit artibus usus;
Sic olli affer opem, ut maeror mihi corde recedat;
160Hoc tibi quae mando, sum nomine dicta Beatrix;
Advenio delapsa loco, ad quem deinde reverti
Toto animo exopto: qui dat me has edere voces,
Illinc movit amor: non ipsa attollere laudes
Mittam deinde tuas, Dominum quum rursus adibo.
Dixit, et obticuit. Cui sic ego talia contra:
O mulier, cunctis praestans virtutibus una,
Per quam progenies hominum supereminet omne
Contentum Caelo, quod circuit orbe minori,
Usque mihi est adeo tua jussa capessere gratum,
170Ut mihi jam serum, si nunc perfungerer, esset:
Omnia percepi: nec te plus dicere oportet.
Pande autem causam, cur ex regionibus altis,
Quo remeare cupis, non huc descendere abhorres.
Quando haec fert animus, rettulit, cognoscere, paucis
Expediam. Est tantum, quae sunt nocitura, timendum:
Cetera non ullum fas est inferre timorem.
Numinis aeterni talem me gratia reddit,
Luctibus ac poenis ut sim non pervia vestris;
Nec me flamma vorax aut ulla incendia tangunt.
180Est mulier Caelis, hujus pertaesa periclum
Ad quem te mitto, precibus quae Numinis iram
Supplicibus frangit. Petiit dulci ista rogitu
Luciam, eique inquit: nunc te tuus ille fidelis
Indiget; affer opem; quippe hunc tibi sedula trado.
Lucia, saevitiam horrens, et pietatis amica,
Ad me continuo, cum Rachaële sedentem,
Se tulit: o, dixit, Domini laus vera, Beatrix,
Quae mora? cur illi, qui te tam fidus amavit,
Quique super vulgus per te sese extulit ardens,
190Non ades auxilio? pietas tibi nulla gementis?
Nonne vides mortis luctantem in flumine vasto,
Quo minor oceanus? — Nemo, aut vitare periclum,
Aut captare bonum, pernix adeo exstitit unquam,
Ut lapsa, his auditis, huc sum ex sede beata,
Eloquio confisa tuo, quod te implet honore,
Atque alium quicunque audit. Sic fata, decoras
Effundens lacrimas, lucentia lumina vertit,
Ac citius tibi adesse dedit. Velut illa rogavit,
Tete adii, eripuique ferae, quae calle vetabat
200In montem te ferre brevi. Quid denique cessas?
Quae tibi segnities animo, neque fortiter audes?
Quum tibi sidereis triplex sit femina in oris,
Queis est cura tui, ac spondent mea verba salutem?
Non secus ac flores, nocturno frigore clausi,
Demissique caput, quum Sol illuxerit, omnes
Protinus erecto panduntur vertice ad auras:
Sic meus est animus verbis erectus amicis,
Qui prius excĭderat: tantumque in corde vigorem
Gliscere persensi, ut sim sic effarier orsus:
210O pia, quae mihi subsidium studiosa parasti!
Tuque bonus, cui prompta fuit parere voluntas,
Tanta tuis dictis mihi facta est ire cupido,
Ut prior induerit rursus sententia mentem.
Vade age, carpe viam: est eadem nam utrique voluntas:
Es mihi tu dominus, tu ductor, tuque magister.
Talia sum fatus; quumque is vestigia movit,
Extuli et ipse pedem, atque viam sum ingressus in altam.