1Vitae hominis cursu in medio , me tendere sensi
Per nemus obscurum, recto de tramite lapsus.
Quam durum est fari quantum nemus illud et horrens
Terrificumque foret! renovat meminisse timorem:
Tale erat, ut mortis paulo sit pejor imago.
Ipse autem, ut referam quae sum bona nactus ibidem,
Cetera visa mihi pariter nunc ordine pandam.
Quomodo in hoc subii, haud novi: me tantus habebat
Evinctum somnus, quum semită rectă reliquit!
10Postquam sub montem veni, quo desinit illa,
Quae mihi cor tanta strinxit formidine, vallis,
Alte erexi oculos; ejusque effulgere terga
Sidere conspexi, recto quod tramite ducit
Carpentes quacunque viam. Paulum ille quievit
Tum pavor horrendus, qui me tam in nocte gravarat:
Ac, velut ille, maris qui fluctibus aeger anhelansque
Attigerit ripam, dubias quibus exît ad undas
Vertitur, ac spectat; mea sic mens territa, nondum
Quae fugere abstiterat, tractum se vertit ad illum,
20Qui nunquam est passus mortalem evadere vivum.
Postquam substiterim, defessaque membra levarim,
Desertum per iter rursus sic pergere coepi,
Firmus ut inferior semper pes esset eundo.
Ecce autem, ascensu in primo, maculataque pellem,
Ac valde panthera levis se protinus offert:
Astitit adversa, atque adeo impediebat euntem,
Ut, me saepe retro fuerim jam vertere promptus.
Tempus erat sub mane novo; saeptusque micanti
Agmine stellarum Sol exsurgebat ab ortu,
30Cum quibus ille fuit, divus quo tempore pulchris
His Amor incuteret rebus per inania motum.
Hora recens, dulcisque annus, formosaque pellis
Illa ferae, mihi corde dabant spem surgere laetam;
Non adeo sed enim, ne me truculenta leonis
Terreret facies, qui tunc apparuit ingens.
Memet is adversus celsa cervice ruebat,
Tanta actus fame, uti visus trepidare sit aër.
Tum lupa praeterea, correpta cupidine praedae
Ingenti, prout macra dabant cognoscere membra,
40Quae gentes multas vitae traduxit amarae.
Haec adeo terrore gravem me denique fecit,
Ut spes omnis abît sublimem vincere montem.
Qualis, qui lucrum facit, aggestasque libenter
Condit opes, si tempus adest, quo amiserit illas,
Multa gemit, ploratque dolens, curisque fatiscit;
Belua me talem fecit; quae adversa, repellens,
Quo Sol usque silet sensim me urgebat adire.
Dum retro conversus agor, mihi paruit ultro
Vir quidam, visus per longa silentia raucus.
50Hunc ubi conspexi: mihi ne succurrere noli,
Quisquis es, aut Umbra, aut vere ex viventibus unus,
Inclamans dixi. Contra tum reddidit ille:
Mortalis vixi: me progenuere parentes,
Mantua queis patria ambobus: sum natus Julo,
Sero licet, vixique Augusto principe Romae,
Caeca superstitio quum Numina vana colebat:
Pierides colui; Trojaeque ex urbe profectum
Justum Anchisiaden cecini, post obruta flammis
Pergama. Sed tu cur ad tristia tanta revertis?
60Cur te pertaedet jucundum ascendere montem,
Principium et causam, quibus omnia gaudia manant?
Tune Maro? Tu fons es fandi uberrimus ille?
Fronte verecundus dixi: o lux incluta vatum,
Me juvet acer amor studiumque, incumbere chartis
Quod fecit me saepe tuis: tu prae omnibus auctor,
Tu meus es doctor; te sum tradente canoros
Edoctus numeros, per quos mihi gloria venit.
Da, pater, auxilium; meque hoc, precor, eripe monstro,
Quod mihi per venas immittit et ossa tremorem. —
70Est aliud carpendum iter, is respondit, ut imbrem
Fundere me vidit fletūs, si evadere ab ista
Est animus silva: quippe hac vadentibus obstat
Belua, quam propter voces perterritus edis;
Tamque diu prohibet, dum tandem funere mergat.
Indolis est adeo pravae, ut non expleat unquam
ingluviem; multoque magis post esurit escam:
Multae olli coëuntque ferae, pluresque coibunt,
Dum Canis adveniet, diro qui angore necabit.
Non hunc divitiae, non hunc telluris honores
80At virtus rectique amor et sapientia pascent;
Utraque et illius concludet Feltria gentem:
Italiae iste salus, pro qua sunt Marte perempti
Nisus et Euryalus, Turnus, virgoque Camilla.
Omnibus hanc abiget terris, et in horrida rursus
Tartara detrudet, dedit unde erumpere livor.
Quare age, nil melius reputo, quam me inde sequare.
Dux tibi fidus ero, tutumque ex hisce periclis
Per loca te aeterna abducam; quibus ipse videbis
Spirituum poenas, ac spe lamenta carentum
90Audibis, mortem dum clamat quisque secundam;
Deinde Animas, medio solamine in igne fruentes,
Aspicies; his dulcis enim spes pectora mulcet
Scandere sidereas maturo tempore sedes:
Ad quas si tu deinde velis ascendere, tali
Munere perfungi me dignior, altera ducet;
Cui te propterea tradam, quum deinde relinquam:
Namque, quod illius non sum praecepta secutus,
Rex Caeli caeleste negat me ascendere limen.
Omnibus is late imperio dominatur in oris;
100Hīc autem regit, hīc illi urbs, hīc regia sedes.
Oh nimium, cui fas illuc ascendere, felix!
Haec ait. Ipse autem: Per quem non noveris, inquit,
Te, pater, oro Deum, me hōc et majoribus effer
Usque malis; ac in sedes, quas dixeris, adduc,
Ut Petrique fores, et quos adeo esse dolentes
Asseris, aspiciam. Sic dixi, ac protinus ille,
Praegrediens, invasit iter: sum pone secutus.