1Illa ubi pars anni est parum adhuc aetate vigentis,
Qua sol sub pluvio Ganymedis sidere crines
Temperat, ad medium ac festinant jam ire diei
Noctes, quum faciem delapsa pruina sororis
5Fingit canentis, sed non durabile acumen
Est calamo istius; re deficiente, colonus
Corripit ex stratis membra, et prospectat et agrum
Totum albere videt nivibus, quare femur icit:
Deinde domum redit, ac replet loca cuncta querelis,
10Ut miser, ignarus, quid agat; mox rura regressus
Lustrat, spemque iterum condit, mutata revisens
Hora cuncta brevi, pecudesque ad pascua sumpta
Compellit virga. Haud aliter mihi corda timore
Concussit sapiens, turbata ubi fronte videbam
15Ipsum, sed tribuit prompte mihi pharmaca laeso.
Qui, quum corrupti ventum est ad diruta pontis,
Ipse oculos in me convertit dulce micantes,
Qualls se obtulerat primum sub monte videndum.
Quaedam molitus secum, imprimisque ruinam
20Luminibus tacitis emensus, bracchia pandit,
(Haec etenim potior visa est sententia menti)
Et me corripuit. Tunc qualis qui audet et ausum
AEstimat, usque sibi qui prospexisse videtur:
Sic me correptum saxi ad fastigia tollens,
25Quod pars exstabat non exiguissima rupis,
Frustum aliud scopuli circumspectabat acuti,
Sic fatus: «Manibus deinde hoc prensabis aduncis;
At prius, an valeat libratum ferre, retenta.»
Ista lacernato via non tentanda veniret;
30Nam vix, ille levis, post tergum ego adactus, in altum
Qua reptare dabat saxi angulus, unus et alter
Quivimus ascensum petere, et ni forte fuisset
Hac multo brevior saepti altera ripa sequentis,
Nescio ego hunc, ast ipse manus superante dedissem
35Asperitate viae victus. Verum infima campi
Quum puteus teneat, puteique impendeat oris
Totum bulgarum spatium hoc immane malarum,
Quisque situs vallis fert unum surgere saeptum
Altius opposito. Nos ad fastigia summa
40Venimus, unde silex se extremo in vertice scindit.
Sic pulmonis erat mihi vis emuncta micantis,
Quum super evasi, ut gressum ultra ferre nequirem,
Quin immo sedi quam primum. At talia doctor:
«Sic est discutienda tibi socordia mollis;
45Nam qui suffultus pluma tectusque torali
Desidet, ad famam haud ascendit, qua sine vitam
Qui peragit, de se vestigia talia linquit,
Qualia in oceano spumae, vel in aëre fumus.
Quare fac surgas; vincatur pectoris angor
50Qualemcunque animo praesenti vincere pugnam;
Ni sese ipse gravi pariter cum corpore sternat.
Jam nobis opus est mage longas scandere scalas:
Nec satis abscessisse istinc; si missa per aures
Accipis aequo animo, tu ne sine inania abire.» —
55Tunc ego consurgo, et me vi majore paratum
Jacto, at qua non ipse mihi pollere videbar;
Atque: «I prae, dixi, nam animo sum et robore firmo.»
Sic nos per scopuli salebrosa, angusta, maligna
Atque accliva magis, quam quae fuit altera ripa
60Victa mihi, ascensum petimus. Neve ipse putarer
Debilis, ore dabam, pede perrepente, loquelas.
Quare vox alia ex fossa mihi venit ad aures,
Verba edens hominis non convenientia linguae.
Nescio quid dixit, quanquam impendentia fossae
65Terga arcus premerem, qui dat transmittere cursum
Illuc; at visa est hominis vox illa furentis.
Intendebam oculos pronus; sed lumina viva
Obscurae haud poterant pervadere ad infima vallis;
Quare ego ductori: «Fac prendas altera ripae
70Culmina, nec mecum pigeat descendere muro;
Namque, ut ego him sonitum accipio, nec percipit auris
Quicquam, sic illic video, sed nulla facultas
Noscere dat quemquam.» — «Ulla tibi haud responsa remitto,
Praeter», ait, «factum; nam si quis poscit honesta,
75Huic indulgendum tacite est factoque favendum.»
Nos capite ex pontis, quo ripae jungitur orbis
Octavus, lapsi descendimus, et mihi bulga
Tum manifesta fuit, stipatumque intus acervum
Serpentum vidi horribilem, queis forma genusque
80Sic inerat varium, ut revocantem talia mente
Sanguis adhuc fugiat. Non se, non jactet arenas
Africa tota suas. Nam si jaculosque chelydrosque,
Et phareas cenchresque haec gignit et amphisbaenam,
Nec tot tamque malas pestes haec edidit unquam
85Cum terra AEthiopum, cum Nilo flumine et omni
Reptilium specie, rubrum quae continet aequor.
Monstrorum huic generi fœdo commista ruebant
Corpora nudata, ac domitae formidine gentes,
Queis spem nulla dabat latitandi rima, nec illa
90Mira Gygae quondam in gemma sat cognita virtus.
His post terga manus serpentum vincla ligabant,
Qui se per renes cauda et capite insinuabant,
Anteriora hominis complexi nexibus arctis.
Atque ecce ex istis unum prope litora nostra
95Invasit serpens et acuto dente momordit,
Qua cervix umeris vincitur juncta superne.
Non o tam subito quisquam, aut i scribere quivit,
Quam subito iste fuit flammis incensus et arsit,
Et delabenti in terram considere toti
100Huic opus in cinerem fuit. Utque absumpserat ignis
Hunc ita humi fusum, sese collegit in unum
Tum cinis, et per se mox formam sumpsit eandem,
Quae prius exstiterat. — Sic et phœnica fatentur
Nobilitate sophi insignes occumbere morti,
105Deinde iterum nasci, quum explevit saecula quina.
Non isti gramen, non isti pabula praebent
Fruges, sed turis lacrimae, sed succus amomi;
Myrrhaque cum spica nardi dant ultima strata.
Atque ut qui procumbit humi male conscius ipse
110Casus, atque sui (sive hunc vis Daemonis atri
Detrahat in terram, sive obstruat ostia mentis
Morbus, membra ligans), ubi surgit, lumina circum
Se volvit, totus cruciatibus exanimatus,
Inspectansque oculis suspiria pectore ducit;
115Talis, ut arrexit sese, fuit improbus ille.
O justa ira Dei, quanta gravitate severa est,
Quae sic horrendis furit ictibus ulta dolorem!
Tum dux hortatur fari, quibus editus oris,
Quis sit; at ille inquit: «Defluxi ex aethere Etrusco
120Nuper in hanc faucem diram. Mihi vivere vitam
Non hominis placuit, pecudum sed more ferarum,
Ut mulo, qui et eram. Sum VANNES FUCCIUS ille,
Belua, cui dignum Pistori nota cubile
Urbs fuit.» «Hunc», dixi, «ne nos ita linquat inanes
125Rerum diffugiens, ora, dux atque magister,
Atque roga, quae causa istud detrusit in antrum;
Namque illum novi bacchatum in sanguine et ira.»
Nec tamen, auditis istis, simulare, sed in me
Osque animumque suum damnatum vertere vidi,
130Atque simul totum tristi erubuisse colore.
«Quod me deprendis pœnarum vortice tanto
Mersum, ut et ipse vides, gravior me cura remordet,»
Inquit, «quam quum me superis mors abstulit oris.
Quod petis, abnuere haud possum. Tam proxima centro
135Haec me bulga tenet, quod furtim ex aede sacrata
Surripui argentum, gemmisque rigentia vasa;
Quare alius nostrum in crimen sine crimine venit.
Sed ne gaudenti liceat tibi nostra tueri
Ora, ubi fas unquam tibi sit loca linquere nigra,
140Quae modo praedico, reseratis auribus audi:
Pistori primum macrescunt oppida NERIS,
Dein renovat gentes, renovat Florentia mores:
Atque ex valle vapor Macra, Mavorte trahente,
Ingruit obsaeptus nimbis et nubibus atris.
145Tempestas violenta, acris prosternet in agro
Piceno armatas acies sub turbine belli;
Quare improvisus nebulam ipse abrumpet, et ALBUS
Quisque suum vulnus lacrimabitur. — Haec ego dixi,
Ut tibi sint misere noctesque diesque dolenda.»