1Jam vidi ipse equites discurrere, et ordine inire
Certamen seseque pares ostendere in armis,
Saepe fugae tergum nudare et quaerere tuta.
Vidi excursores in vestram irrumpere terram,
5O ARETINI, et latronum more ruentes
Ludere quosdam armis, pugnae et simulacra cieri
Nunc cornu, modo Campani tinnitibus aeris;
Tympana pulsa aderant, castellis edita signa,
Instrumenta domi inventa atque aliunde petita:
10Nec mihi jam audita est adeo praepostera bombo
Fistula, ubi pedites equitesque accedere vidi;
Talia non terram, aut stellam monuere carinas
Indicia. — Interea sic agmine Daemoniorum
Bis quino cincti (heu comitatus effera turba!)
15Nos molimur iter nostrum. Sed «templa petenda
Cum sancto veniunt, et cum lurcone tabernae.»
At mihi pix animum totum retinebat, ut hujus
Bulgae introspicerem penitus claustra omnia et omnem
Circuitum, nec non gentes, quas aestus adurit.
20Non secus ac signum delphines tergoris arcu
Dant nautae, ut caveat properetque reducere pinum:
Sic quandoque aliquis, captans lenimina pœnae,
Dorsum ostendebat de sontibus, atque sub aestu
Spumarum piceo celabat fulguris instar.
25Ac veluti ranae stant fossae in margine aquoso
Ora objectantes, pedibusque et corporis omni
Parte latent: haud dissimili ratione modoque
Undique damnati stabant. Ut adesse videbant
Jam Barbacrispum, retrahebant ilicet artus
30Sub spumam. Vidi, et me nunc quoque concutit horror,
Cunctatum quendam, sic, ut forte accidit, una
Quum rana effugiens elabitur, una moratur;
Quique aderat propius contra Cynisarpagos isti
Glutine concretos crines convolvit, et ipsum
35More lutrae extraxit. Cunctorum ego mente tenebam
Nomina, ubi lecti fuerunt, nam quemque notavi,
Et qua quisque alium vocitasset voce, sciebam.
«Injicito huic ungues, Rubicas,» simul ore fremebant
Tristes, «donec eum glubas.» — Tum talia fudi:
40Si licet, «o sapiens, fac quaeras, qualis et unde
Sit miser hic, manibus quem sors objecit acerbis
Hostilis turmae.» Tum dux accessit et illum
Scitatus, quis sit, tulit haec responsa: «Parentes
Me NAVARENSEM civem genuere, deditque
45Mater ero servum perverso me patre natum,
Qui bona cuncta domumque suam male perdidit, et se.
Deinde aulam accessi, regnum moderante benigno
THEBALDO, atque istic studui me dedere technis,
Pro quibus hoc pœnas cogor persolvere in aestu.»
50Sed qui ore exstantem parte ex utraque gerebat,
Sicut aper, dentem, Ciriattus ungue rigenti
Hunc docuit, quam artus laniaret vulnere acerbo.
Inciderat feles inter, mala saecula, sorex.
Hunc Barbacrispus complexus utrisque lacertis:
55»Quisque», ait, «absistat, dum furca ipsum male mulco!»
Deinde ad doctorem conversus, talibus infit:
«Si quid scire optas ultra, scitare, priusquam
Hunc alius perdat.» — «Reliquos ergo incipe sontes
Dicere», doctor ait; «num quemquam sub pice nosti
60Ex LATIO?» Is contra respondit: «Nuper abivi
A quodam, vestris qui non procul afuit oris;
Sic ego nunc una tegerer, nam haud cogerer unguem
Horrere aut uncum.» At vero Libicoccus ad ista:
«Hunc», dixit, «tulimus nimium»; et furca arripit ulnam;
65Quumque ita saeviret, fractum tulit inde lacertum.
Aspra Draghignacci voluit manus infima crurum
Prensare; at circumspiciens stetit ore severo,
Qui praeerat. Postquam paulum repressa quievit
Turba, moram abrumpens praeceptor voce rogavit,
70Vulnera adhuc sua spectantem: «Quisnam ille vocatur,
A quo digressum te dicis tempore tristi,
Oras ut caperes?» — «GOMITA est nomine, Frater
Ille ex GALLURA, vas omni fraude refertum;
Prae manibus qui habuisse suis hostilia fertur
75Arma parata suum in dominum, sed, qui illa gerebant,
Hostes pro facto hunc laudant; nam pondere captus
Auri, ut et ipse inquit, passus fuit ire solutos.
Non fuit hic humilis fraudator, at ordine princeps.
Utitur hoc MICHAËL (Logodurum patria ZANCHEN
80Quem vocat), atque istis nec vox nec lingua loquendo
De Sardis unquam lassa est. Ast heu mihi fesso!
Aspicite hunc alium frendentem. Dicere averem
Ulteriora, sed hunc metuo, ne saeviat ungue.»
Tum magnus princeps, ut vidit torva tuentem
85Farfarulum, atque artus pavido laniare parantem:
«Accede huc, mala avis», dixit. Tunc territus ille
Sic fari pergit: «Si rursus corde cupido
Fert fantes audire, et coram cernere vultus
Tuscos, quosque PADI una atque altera ripa tenebat
90Cives, arcessam; ast exercitus unguibus acer
Cesset, ne ultores metuant. Hic ipse sedendo,
Nomine pro unius, qui sum, hinc exire jubebo
Septem, quum, sicut mos est caput emittentum,
Sibila nota dabo.» Audito sermone, levavit
95Rictum quassavitque caput Cynimega locutus
Sic: «Audi technam, quam secum versat, in ima
Ut se dejiciat nostri securus.» — At ille,
Multorum dives laqueorum, talia contra:
«Egregiis vero technis instructus abundo,
100Respondit, majora meis quum damna procuro.»
Sed non usque adeo mens perstitit Alicchini,
Atque alios contra dixit: «Si stagna subibis,
Non cursu incurram, alarum sed utrumque movebo
Remigium, pice torrentes instans super undas.
105Linquamus collem, tibi sit tutamine ripa:
Num tu plus valeas, an virtus nostra, videre est.»
O tu, qui legis ista, novum nunc accipe ludum.
Quisque oculos alio ex scopulo convertit, et ille
Primus, qui hanc mentem est magis aversatus acerbe
110Tum Navarensis conamen tempore sumens
Sat scite, pedibus terram pulsavit, et uno
Ictu oculi assiliens, stagnum se injecit in imum,
Ac se subduxit meditanti atrocia turbae.
Hoc casu confossi omnes; verum acrius ille
115In primis, qui causa fuit: Quare ilicet urgens
Clamavit: «Jam, jam teneo!» At leve pondus habebant
Voces, namque alis praevertere posse timorem
Non licuit. Subit ille; arrectus corpore toto,
Iste supervolitans instabat. Ita obruit undis
120Corpus anas, findente auras falcone propinquo,
Isque furens ira, et fractus petit aethera rursus.
Ludum indignatus mox Calcabrina volatu
Hunc sequitur, tacite gaudens, quod fugerat alter,
Jam cupidus conferre manus. At ubi improbus omnem
125Evasit casum, socii petit unguibus ora,
Arripuitque simul fossam super. At fuit ille
Accipitri similis praedanti, unguesque rapaces
Immisit contra, revolutusque unus et alter
Decidit in medii ferventia glutina stagni.
130Protinus hos aestus dirimens defendit, at inde
Surgere nulla dabant conamina, ita haeserat alis
Concreta viscum pice. Barbacrispus acuto
Vulnere cum reliquis percussus, quattuor ad se
Evocat ex alio clivo, simul omnibus armis
135Instructos, propereque. Ast illi hinc inde volando
Lapsi, devenere locum, viscoque revinctos
Appetiere uncis, nam coctos crusta tegebat.
Hos sic implicitos est nobis linquere visum.