1Nunc de marginibus duris nos prendimus unum,
Caligansque amnis fumus sic desuper umbrat,
Ut defendat aquis, et claustris aggeris ignem.
Qualia, ab undarum metuentes impete, Belgae
5Munimenta struunt inter Guzzanta Brugasque,
Objice quo incurrens fluctus maris inde recedat;
Qualia Trojano prognati Antenore cives,
Distenti studio rura et castella tuendi,
Medoacum propter, solaria tela priusquam
10Alpes sentire incipiant: sub imagine tali
Illa assurgebant, quamvis minus alta minusque
Ample esset moles; quisquis sit, qui arte magister
Hoc exegit opus. — Silva jamque ipse relicta
Cum duce, tantum aberam, ut nequaquam nosse daretur,
15Quo devenissem, licet observata retrorsum
Signa requisissem, veniens quum offendimus agmen
Umbrarum propter lapidosas aggeris oras,
Nos oculis lustrans, veluti sub luce novellae
Lunae se alterni, post facta crepuscula noctis,
20Obscuri inspiciunt; aciem et figebat utramque
Quisque, senex ut sutor acus in tenue foramen.
Haud aliter tali nos vestigante caterva,
Me quidam adveniens novit, limboque prehendit
Vestis et: «Oh, monstri quid tu?» clamavit. Ubi ille
25Bracchia me contra protendit, figere cœpi
Intentos oculos hominem coctum igne pererrans,
Ustus ut aspectus minus hunc defendere quisset,
Quin internorit nostrae vis conscia mentis:
Declinansque manum ad vultum illius, ora resolvi:
30»Hic te, BRUNETTE, invenio?» Tunc ille: «Molestum
Ne tibi sit, fili, paulum vestigia retro
Si tecum fert BRUNETTUS, quem vestra LATINI
Terra vocat, reliquamque sinit procedere turbam.»
Illi ego: «Te vero id precibus majoribus oro.
35Quod si forte cupis me tecum hac sidere ripa,
Id faciam, dum isti placeat, quocum ire necesse est.»
«O fili, quisquis subsistit de grege nostro
Vel minimum», dixit, «centenos procubat annos,
Quin queat obnitens manibus prohibere favillas.
40Quare i prae; ipse latus stringens sequar, atque catervam
Deinde meam repetam cursu, sua damna dolentem
AEterna.» Haud me animus descendere calle sinebat,
Ut pariter graderer; cervice at cernuus ibam,
Atque observanti similis. Tum talibus infit:
45»Quae sors aut fatum ante extremam funeris horam
Te tulit huc? Quisnam iste, viam qui monstrat eunti?»
Huic ego: «Apud Superos fruerer quum luce serena,»
Respondi, «vallem deveni devius, ante
Quam cursum vitae plenum confecerit aetas.
50Huic mane hesterno solus dare terga studebam.
Quumque redire illuc cœpissem, hic tempore in illo
Affuit, atque domum per callem hunc me ipse reducit.»
Is mihi: «Ubi, quod iter monstrat tua stella, sequaris,
Nobilis haud poterit te famae fallere portus,
55Si bene id agnovi jucundae tempore vitae.
Et nisi tam subito clausissem lumina morte,
Quum tibi vidissem caelum sic esse benignum,
Incepti hortator quoque consiliumque fuissem.
Ast ille ingratus populus mentisque malignae,
60Editus antiqua FAESULA qui ab origine venit
Hactenus atque tenet montana et saxea corda,
Saepe tibi infestus propter benefacta redibit,
Exercens odio; ac merito, neque enim aspera ficum
Inter sorba decet dulci ditescere fructu.
65Fama vetus caecum hunc vocat. Invida, avara, superba
Gens est; fac praestes te purum moribus horum.
Sed tantum fortuna tibi tua servat honorem,
Esurie ut superante tui pars utraque sit te
Optatura; sed a rostro fiet procul herba.
70Ipsa sibi de se FAESULANA animalia stramen
Efficiant, et si qua sua inter stercora planta
Surgit adhuc, illam parcant contingere, ubi almum
Semen Romulidum reliquum, cunabula postquam
Nequitiae tantae fuerunt fabricata, revivat.»
75»Totum,» huic respondi, «si plane habitura fuissent
Vota mea eventum, nondum natura fuisset
Jussa tua exilio mortalia linquere saecla.
Nam subit, atque mihi cor imum affligit imago
Cara paterna tui, crebro praeclara docentis,
80Dum vesci in terra licuit vitalibus auris,
Ut scirem, quo quisque modo sua nomina in aevum
AEternum extendat. Quare quam grata voluntas
Me tibi conjungat, dum stat mihi vita, necesse est,
Per nostram ut possit quivis id noscere linguam.
85Quae cursu narras de nostro, haec tradere scriptis
Appropero, atque alio libro illustranda relinquo
Cuncta meae Dominae; si coram astare licebit,
Haec sciet. Id tantum cupio tibi pandere aperte:
Dum mihi non latret verbis mens conscia amaris,
90Insistam, quodcunque velit fortuna, paratus
Carpere iter; neque enim novus auribus arrabo nostris
Surgit. At ipsa suns orbes fortuna, bubulcus
Pro libito verset rastros.» — Tum vertere malam
Praeceptor dextram retro, et me respicere, atque hos
95Reddere deinde sonos: «Bene is audit, qui notat aure
Percepta.» Haud tamen interea sermone rogare
BRUNETTUM absisto socios hoc carcere clausos,
Quorum fama magis micet, et tollatur in altum.
Is mihi: «Scire bonum est aliquos; laudabile lingua
100Praeteriisse alios; tot enim me nomina fantem
Tempus deficeret. Scito, esse ex ordine cunctos,
Cui nudata pilis capitis cutis explicat orbem,
Multos doctrina insignes, magnoque decore,
Turpiter in terris maculatos crimine eodem.
105Illa PRISCIANUS cum turba incedit, in illa est
Editus ACCURSI FRANCISCUS. Cernere quissem,
Si mihi cura hujus porriginis ulla fuisset,
Illum, quem Servus servorum jusserat Arnum
Permutare oris Retronis, ubi male tensos
110Is liquit nervos. Memorarem plura; at eundi
Longius et fandi ulterius me copia fugit.
Namque novum video fumum consurgere arena,
Et gens adventat, quacum simul esse vetamur.
Thesauri tibi cura mei sit sedula, in illo
115Vivus adhuc spiro, neque te orans plura morabor.»
Tergo deinde dato, vestigia flammea flexit,
Ut qui Veronae tendunt celeri pede cursum
Per campum, viridis certantes vincere panni
Praemia, et ex istis, cui dat victoria laudem
120Visus erat similis, non cui pes cessat in auso.