1Nondum etiam NESSUS ripae ulteriora tenebat,
Quum sumus ingressi nullo tritam pede silvam.
Non frondes virides, fusca at ferrugine tinctae;
Non rami leves, at nodosi inque plicati;
5Non pomi stabant, spineta at plena veneno.
Non ita habent rigidas stirpes, passimque frequentes,
Quae fugiunt odio silvestria saecla ferarum,
Inter CAECINAM et CORNETUM culta locorum.
Hic nidum obscenae, strophadum quae litore Teucros
10Omine terrifco damni pepulere futuri,
HARPYIAE ponunt. Latae alae, collaque et ora
Humana, atque pedes unci, plumosaque magni
Ventris erat moles, abnormibus insidentes
Plantis dant questus. Tum doctor talia fundit:
15»Interiora priusquam tu penetralia silvae
Istius subeas, te devenisse secundum
Circum, erraturumque istic jam scito, tremendae
Ad cumulos donec via te deducat arenae.
Propterea inspecta penitus; namque ipse videbis
20His factura fidem, quae sum sermone locutus.»
Undique ploratus veniebant, undique fletus,
Nec mihi cernere erat quemquam tam triste dolentem:
Quare constiteram totus formidine torpens.
Credo ego, MINCIADEM tum me venisse putasse
25Mentis in hunc sensum, ut tot rerer fundere voces
Gentem, quae hos inter ramos obtecta lateret
Nos propter. Quare verbis est talibus usus:
«Unam si obtrunces quavis ex arbore virgam,
Quae tu nunc animo reputas, mutilata labescent.»
30Tum paulum extendi dextram, magnoque revulsi
Ex pruno exiguum ramum, et lacrimabile truncus
Clamavit: «Cur me vellis?» Sed sanguine ubi ater
Factus erat, rursus: «Cur me decerpere gestis?
Nulla tuum pietas docuit miserescere pectus?
35Quondam homines fuimus, qui nunc sub cortice stamus
Mutati in stirpes. Certe exspectanda fuisset
Haec tua dextra magis flecti pietate parata,
Anguigenas animas si nos gestare putasses.»
At veluti in ramo viridi, cui flammeus ardor
40Summa urat capitis, tum pars extrema gementi
Sibilat assimilis, vento exspiranteque stridet:
Sic simul ex illo erumpebant fragmine verba,
Et sanguis. Quare labentem vertice prono
Demisi virgam, atque steti, ut qui territus haeret.
45Si prius ex nostris potuisset credere verbis,
Respondit sapiens, quae oculis hic aspicit ipsis,
«Laesa anima, haud unquam foret ausus tendere dextram
In te. Incredibilis sed res me adducere suasit
Hunc in opus, quod me pariter gravat. Ast age fare;
50Qui sis huic memora, ut pro, quo tua damna rependat,
Munere, apud superos, ad quos remeare facultas
Huic datur, ipse tuam jubeat revirescere famam.»
Et truncus: «Tam dulce mihi sonat ista loquela,
Ut tacitus nequeam vos mittere. Nec grave vobis
55Sit, si qua alliciat me, dicere pauca, cupido.
Ille ego sum, claves qui quondam nactus utrasque,
Queis FRIDRICI animum noram me posse potiri,
Nunc claudens, modo recludens ita suaviter ambas
Verti, ut summorim cunctos, cui sensa solebat
65Credere; et explevi tam fidus nobile munus,
Ut me deficerent somni, et vis vivida pulsus.
At meretrix, oculos avertere visa protervos
Caesaris hospitio nunquam, commune sepulcrum,
Et vitia aularum, flammis ardentibus omnes
65Accendit mentes in me, queis pectora flammis
Incensa Augustum sic incendere, beatos
Ut mihi conversos in tristia tempora honores
Flerem. Animusque avidus vesanam ulciscier iram,
Atque hunc posse ratus praevertere morte furorem,
70Contra me justum me injuste surgere jussit.
Per ligni istius radices juro novellas,
Me nunquam violasse fidem praeclara merenti
Praemia tot laudum domino. Atque evadere ad auras
Si cui fas vestrum est superas, det surgere nomen,
75Atque meam famam quoque nunc post illa jacentem
Vulnera, quae inflixit meritis turba invida nostris.»
Paulisper stetit attendens, deinde ora resolvit
Sic doctor: «Quoniam tacet is, ne labier horam
Incassum sine, sed loquere et, quae scire laboras,
80Ipse roga.» Sed ego hunc contra sum talibus orsus:
«Tu quoque fac rogites, si quid mihi posse putabis
Sat facere; ipse etenim impedior, sic opprimit angor
Cor miserans.» Iterum hic cœpit: «Sic iste capessat
Ingenue, quae verba orant tua, carcere in arcto
85O anima inclusa, haud quaerenti taedeat unum
Hoc pariter monstrare mihi, qui fiat, ut istis
Vincta anima in nodis habitet, vel, si qua facultas
Est tibi, dic mihi, num ex membris sese ulla resolvat
Talibus»: Interea magno conamine truncus
90Exspirare animam venti se vertere in istas
Voces: «Haec breviter vobis responsa dabuntur.
Ut primum membris animae effera vita recedit
Corporis, unde suis se avulsit viribus usa,
Tartarei hanc barathri Minos in septima saepta
95Mittit, et haec cadit in silvam, nec certa parata est
Sedes; et quocunque illam sors projicit, illic
Permanet, utque zeae granum sua germina trudit.
Deinde in virgultum plantamque assurgit agrestem.
Pascunt HARPYIAE frondes, acremque dolorem
100Ingeminant, latam huic dantes simul ore fenestram.
Corporis exuvias nostri, ceu cetera turba,
Nos quoque sumpturi pariter veniemus; at illas
Induere haud dabitur; neque enim est res aequa tenere
Quemquam, sponte sibi quae adimit. Raptabimus ipsas
105Huc, et per maestam pendebunt corpora silvam.
Unumquodque illi pruno appendetur, ubi umbrae
Cogitur indoluisse suae.» — Nos ora tenentes
Intenti stabamus adhuc, utrique putantes
Plura locuturum truncum, quum murmur ad aures
110Attonitis venit, velut illi, qui impete magno
In se conversum nemorosis vallibus aprum
Erupisse audit, strepitumque exterritus haurit
Latrantumque canum turbataeque undique silvae.
Atque ecce, ecce duo laevo descendere clivo,
115Ambo nudati, fœdatique unguibus artus,
Tam celeri elapsi cursu, ut ramalia silvae
Obvia dejicerent. Tum qui prior incitus ibat:
«Mors, occurre mini, mihi mors, occurre!» fremebat;
Atque alter nimium lente sibi currere visus:
120»Non ita pernices plantae tibi, LANE, fuerunt,
Quum te in TOPPIACIS agitarunt prœlia campis.»
Et quia forte, anima jam deficiente, fefellit
Hunc vigor; ipse sui tum caespitis objice nodum
Implicuit. Post hos resonabat plena nigrarum
125Ore inhiante canum cupido, rapideque ruentum
Silva. Illae, veluti demptis venatica vinclis
Turba furens, dentes misere latentis in artus,
Quumque in frusta ipsum solvissent morsibus aspris,
Mox illos secum simul arripuere dolentes
130Artus. — At dextra prensum me protinus egit
Dux, ubi mittebat caespes per rupta cruentis
Vimina vulneribus gemitus lamentaque vana.
«O JACOB, toto dicebat pectore clamans,
De Sancto Andrea, quid te quaesisse salutem
135Juvit me opposito? Tibi si turpissima vita
Acta fuit, quodnam tantum mihi crimen in illa est?»
Ipsum ubi praeceptor super astitit, ora resolvit:
«Qui fueris, memora, o qui tot per vulnera fissus
Exspiras lugubre gemens cum sanguine carmen.»
140Ille autem: «O animae, quae istas venistis in oras,
Visurae nostras tam inhonestis undique sparsas
Excidiis frondes, vos illas cogite in unum
Caespitis ante pedes tristis. Prognatus in illa
Urbe fui, domino quae suffecisse priori
145Baptistam fertur. Quare ipsam tempus in omne
Efficiet tristem arte sua, et nisi signa manerent
Nunc aliqua ex illo glaucus qua profluit Arnus,
Qui supra cineres olim, quos Attila liquit,
Hanc struxere iterum, vidissent ire labores
150Incassum. Ipse meis pro furca sum aedibus usus.»