1»Per me externatam maeroribus itur in urbem;
Per me itur dolitura aeternum in regna dolorem;
Per me itur deploratae inter saecula gentis.
Justa ira artificem supremum moverat, unde
5Principium mihi. Me fecit divina potestas,
Et sapientia summa, et primi flamen amoris.
Nulla prior me res, praeterquam aeterna, creata est,
AEternumque mihi est status immutabilis. Omnem,
O vos, qui intratis, spem ponite.» Talia nigris
10Vidi scripta notis, quas janua fronte gerebat.
Quare ego: «Praeceptor, visus mihi durior horum
Est sensus», dixi; ast ille, ut vir mente sagaci,
«Hic» ait, «est opus ancipitis genus omne timoris
Subjecisse tuis pedibus. Devenimus illas,
15Quas dixi, sedes, ubi erit spectare dolentes,
Queis animas et cordis summa est amissa voluptas.»
Sic ille, implicuitque manum, vultuque sereno
Solatus comitem penetralia ad abdita duxit.
Hic flentum gemitus audivi, pectore ab imo
20Singultus ducti resonare per aëra caecum
A stellis, fluerem ut lacrimis in limine primo.
Multiplices linguae, horribili stridore loquelae,
Luctifici questus, ululatus ore frementum,
Voces altisonae, at fractae, mistaeque fragore
25Pectora plangentum palmarum murmure circum
Assiduo aëra pulsabant sine tempore nigrum,
Ut spirante solent agitatae turbine arenae.
Ast ego, cui caput erroris caligine stabat
Cinctum, quaesivi: «Quidnam hoc, quod verberat aures?
Master, what is it that I hear? Who are
30Quidve hic est gentis, quae tanto victa videtur
Maerorum fluctu?» Tunc ille: «Miserrima fata
Ista manent animas nequam, quae pectore inerti
Opprobrio expertem atque expertem laude trahebant
In terris vitam. Aligerum sunt agmine pravo
35Immixtae, a summo quae haud descivere tonante,
Non satis huic fidae, at pro se. Has dejecit Olympus,
Propter eas ne pulchra minus caeli aula maneret;
Non illas Orci claustra accepere profunda,
Ne qua malae ex ipsis manaret gloria turbae.»
40Atque ego: «Praeceptor, quid tam grave cogit amaras
Hos ire in lacrimas, tamque altos edere fletus?»
Ille: «Brevi dicam. Haud spes his se posse dolorem
Per mortem finire datur, tenebrosaque vita
Horum adeo abjecta est vilisque, ut cuilibet ipsi
45Alterius sorti invideant. Non nomina mundus
His superesse sinit, non hos clementia, non hos
Justitia indignans curat. Me mitte negantem
Plura loqui super his, sed raptim prospice et ultra
Fer gressus.» Oculis lustranti currere signum
50Visum est, tamque cito converti, ut nulla quietem
Causa videretur suasisse. Exercitus ingens
Pone sequebatur tam densus, tam ordine longo,
Ut via milia tot mortem absumpsisse putassem.
Noscenti quosdam speculantique illius umbra,
55Grande ministerium qui detrectaverat excors,
Objecta est. Subito patuit, manifestaque visa
Res fuit, illorum hoc hominum genus esse probrosum,
Quorum est pertaesum Superis atque hostibus horum.
Haec misera, haud ullo quae unquam gens tempore vixit,
60Nuda erat et valde praegrandibus exstimulata
Muscis, vesparumque acubus, queis carcer abundat.
Illae signabant his ore cruore cadente
Ante pedes, mixtum lacrimis quem examine denso
Infesti vermes, fœdissima turba, legebant.
65Quumque ultra aspicerem, magni prope fluminis undam
In ripa stantis vidi multa agmina vulgi.
Quare ego: «Praeceptor, nunc id concede roganti,
Ut discam, qui sint, quae lex, quive efficit usus,
Ut sese ostendant tam avidos transmittere cursum,
70Quoad mihi per tenuem datur internoscere lucem?»
«Omnia cognosces, dabitur quum sistere gressum,»
Dixit, «caenosi tristes Acherontis ad oras.»
Tunc ego, luminibus demissis, ora pudore
Suffudi, metuens ne hunc ulteriora gravarent,
75Et nigri ad usque amnis ripam ora silentia pressi.
Atque ecce antiquo nos contra tendere canus
Crine Senex vectus cumba, et procul increpitare:
«Vae vobis, animae pravae. Spem ponite, caelum
Visuras vos esse unquam. En ducturus ad oram
80Oppositam venio atque aeternae noctis ad umbras,
AEstum inter glaciemque. Et tu, quae vesceris aura,
O anima, abscede hinc atque istos morte peremptos
Desere.» At ut vidit me stantem, talibus infit:
«Ire vias alias, alios tibi quaerere portus
85Est opus, ut ripam tangas; hinc ire facultas
Nulla datur; levior pinus te vectet oportet.»
Cui dux pauca: «CHARON, ne saevi. Nam illa potestas
Vult ita, cui facere est, quod vult, et plura rogare
Desine.» Lanosas liventis navita stagni,
90Talibus auditis, jussit requiescere malas,
Cui circumfusis ardebant lumina flammis.
Tum vero illae animae lassae nudaeque colores
Mutavere suos, ac dentibus infremuere,
Haec simulac feriere aures crudelia dicta.
95Atque Deo pariterque suis maledicere et omni
Humano generi, tempusque locumque suosque
Detestari ortus et semen seminis, unde
Ipsis vita fuit. Deinde omnes agmine junctae
Venere ad tristem magnis ululatibus oram,
100Quae scelerata manet, spernentia pectora numen.
His oculo flammante CHARON nigri arbiter amnis
Innuit, atque animas examen cogit in unum;
Si qua stetit cessans, hanc remi verbere pulsat.
Ac veluti frondes autumni frigore primo
105Juxta alias aliae propria gravitate feruntur
Decussae, donec telluri reddidit omnes
Divitias spoliata arbor: sic semen ADAMI
Perversum; ex ripa ruit una atque altera, et una
Post aliam ad nutum, ut revocantum ad signa volucres.
110Atque ita conscendunt stagni vada livida, et ante
Quam primae egressae glauca exponantur in alga,
Hinc ex opposita rursus nova copia parte
Contrahitur. Mihi tum ductor comisque magister:
«Fili, si qua inimica Deo haud placaverit iram
115Illius, intereaque ipsam mors occupet, una —
Quaeque anima ex omni terrarum huc convenit ora,
Et properat transire amnis vada lenta, premente
Ultore, ut desiderii huic timor induat alas.
Nulla anima hinc transit sceleris pura, integra vitae;
120Quare si qua tibi est audita querela CHARONTIS,
Per te scire potes, hujus quid verba sonarent.»
Haec ubi dicta dedit, nigra caligine tincta
Tam graviter tremuit regio, ut perculsa timore
Mens sudore riget revocanti talia vultum.
125Ventosum efflavit tellus lacrimosa fragorem,
Atque coruscavit rubicundo lumine fulgur,
Quo sensus omnis mihi copia victa recessit,
Procubuique viro par, cui sopor occupat artus.