135.0565|
135.0565C| Hesychius regum tunc forte nitebat in aula.
Praecipiunt igitur proceres dis sacrificare
Omne palatinum vel cingula ponere vulgus.
Ille ubi jussa capit, gaudens discingitur ultro,
135.0565D| Abjectoque palatino discedit honore.
Indignatur ad haec princeps trux Maximianus,
Mandat ut indutus tunica gynaecia servet
Turpiter, et condemnatus muliebria tractet.
Hic positum multi visebant, ejus ab ore
Verba salutiferae gaudentes sumere linguae,
Praebentesque Dei famulo solamen amoris.
Audit, et hunc sisti mandat sibi Maximianus.
Sistitur; hinc rogitat melius sibi quod fore credat,
135.0566C| Sive palatino renitens decoretur honore,
Sive colat turpi gynaecia laxa pudore?
Ille refert melius gynaecia nomine Christi
Servet, daemonibus famulans quam serviat aulae.
His verbis ejusque aliorum pondere pressus,
135.0566D| Quîs sibi praeferri Christi indignatur amorem,
Insanus princeps, furiis agitatus Averni,
Praecipit annexum demergi in flumine saxo
Hesychium. Exuvias ejus sed repperientes
Collegere viri cum relligione benigni,
Sanctorumque secus glebas posuere decenter.
Haec pressit multos isthic et ubique procella
Christicolas, celebri Dominum virtute sequentes.
135.0567A| Tempestate sub hac validos Cyprianus agones
Sudavit, meritis Justinae virginis arte
De magica ad sanctum Christi conversus amorem.
Haec nam virgo decens, hac urbe parentibus orta
Praeclaris, Christum, tradente diacone quodam,
Cognovit, traxitque simul lucrata parentes
Instructos sacris, quos tinxit episcopus undis
Optatus, docuitque viam servare salutis.
Ecclesiam dum virgo Dei Justina frequentat,
Aglaidas [ ms. 2, Acladius] caeco juvenis succenditur igne,
Allegansque viros plures, matresque puellae,
Connubii petit hanc sibi certo foedere necti.
Quae paranymphorum simul omnia dicta refutans,
Depactam Christo regi se nuntiat alto,
135.0567B| Seque fidem sponso firmat servare superno.
Vim procus attentat renuenti inferre puellae,
Sed superi cedit Domini virtute repulsus.
Quo minus assequitur juvenis, magis ardet amore
Desertumque videns hominum se viribus, audet
Daemonicos tentare dolos, artemque nigrantem.
Experiens magico Cyprianum carmine doctum,
Alloquitur, cujus frangi petit arte pudorem,
Auri se spondens illi conferre talenta
Igneolo si fors queat hanc accendere telo,
Atque Cupidinea cor ei terebrare sagitta.
At Cyprianus, ut assuetas vafer exerit artes,
Daemonii figmenta videt se sistere coram;
Cui mandata ferens, Justinam peste furoris
Praecipit urgeri diro ut crucietur amore.
135.0567C| Paret larva petens robustae tecta puellae:
Virgo thoro excutitur, sentit conamina fraudis,
Et cruce se munit, Christi tutamina poscens.
Signa crucis cernens pulsus distabuit anguis;
Quem victum aspiciens, alium perquirit aruspex:
Evocat, insinuat quid eum sua carmina poscant.
Evolat aereasque celer prolabitur auras,
Virginis atque petit media sub nocte cubile.
Virgo peti se sentiscens turgore colubri,
Christi praesidium quaerit jam tegmine notum,
Vexilloque crucis vallans sibi membra, precatur
Illaesum quo Christus ei servare pudorem
Dignetur, lampas ne ardens superata nigrescat.
Ille crucis reverenda videns rutilare tropaea
135.0567D| Deficit abscedens supero liquefactus honore.
Hinc artis majora magus molimina tentans
Majorem invitat Zoroastris fraude draconem.
Ille superba fremens, nimios inferre labores
Se jactat, victamque proco vincire puellam:
Virgineumque dolis ducens ex aere corpus,
Virginis in specie castis se visibus offert;
Fingit amare Deum, missam mentitur ab ipso
Se castae comitem Justinae, pectora tentat
Argutis penetrare dolis, et praemia quaerit
Illi pro tanto quae sint tribuenda labore.
Haec modicum memorat (sed praemia magna) laborem.
Illa refert contra cur noluit Omnicreator
Adam cultorem paradisi degere solum,
135.0568A| Atque dedit sociam divina lege maritam,
Mandans augeri, benedicens multiplicansque,
Legitima quorum mundus compage repletur;
Divina an rigido temnuntur jura pudore?
Aspidis hoc Justina trucis flammata veneno,
Turbatur, surgit, pergit, stupet, angitur, haeret.
Respicit elisam Dominus, divina negantem
Qui quondam Petrum fidei, nec moenia turris
Sustinet hoste latente rapi; nam daemonis hosce
Denotat esse dolos, quaeque ad munimina nota
Corde means, orat, crucis arma celerrime sumit.
Effigies conficta, crucis perterrita signo,
Liquitur, et vacuis sese promiscuit auris.
Virgineum pectus coelesti robore fultum
Multis inde modis parat impugnare chelydrus,
135.0568B| Bella movens variis tenebrosae fraudibus artis,
Incutiens morbos, strepitus, phantasma, dolores,
Blanditias et opes, terrores, damna parentum,
Furta, dolos, escae lenimina, seditiones,
Argumenta, quibus forti munimine tuta
Moenia proruerent; Christi vallata sed armis
Mens invicta manet, nullo superanda duello,
Lenia fortunae spernens, simul aspera vincens.
Virgine bella videns frangi Cyprianus eorum
Quîs magis innisus fidit, vocat arte magistrum.
Turbidus ille venit; petit ac magus ut sibi pangat
Quanam abeant tenerae victi virtute puellae.
Ille timens linqui: « Jura ne deserar, inquit,
Fraude tua; » jurat vires Cyprianus in atras.
« Signum, ait, aspiciens Crucifixi solvor, eodem
135.0568C| Deficiens, liquorque fluit ceu cera per ignem.
--Tene, ait, est major Crucifixus?--Major at ille
Omnibus est, poenas meritis quique inferet ultor.
Pergendum est, inquit, quaerendaque gratia Fixi
Ne poenas tolerem quibus est furiturus in hostes. »
Abjurans igitur virtutes fraude vigentes,
Contemnensque potestatem superabilis anguis,
Praesulis Ecclesiae pedibus provolvitur, orans
Notitiam signumque dari sibi nobile Christi.
Praesule formidante dolos, dum pellitur aeger,
Narrat uti victas Satanae cognoverit artes.
Grates ille Deo referens, catechizat alendo
Lacte piae fidei, Christum monet atque petendum
Ejus in ecclesia, cleroque frequenter agendum.
135.0568D| Iste domum rediens mox funditus omnia frangit
Figmina quîs ritu celebri servire solebat;
Vanaque projiciens lacrymis admissa luebat,
Ecclesiam repetens, poscit sibi signa salutis
Ostendi. Ingrediens audit: Salvum Deus in te
Sperantem facito servum; sic caetera quaeque
Ut vigili trahit aure, capit documenta salubris
Eloquii, fixusque manet catechumenus intra
Dum reliqui properare foras mandantur; at ipsum
Exire ut levita monet, ac talia reddit:
« Servus sum Christi factus, me extraque repellis?
--Nondum perfectus Christi dignoscere servus, »
Sollicitus sacris respondit ad ista minister:
« Vivit at ille mihi Christus qui daemonis actus
Confudit, nostri factus pietate misertus;
135.0569A| Non hinc egrediar Christi nisi vernula factus
Integer exstitero. » Denuntiat ista diacon
Pontifici; vocat ille novum gnatum, instruit almo
Dogmate, perfectum faciens baptismate sacrat;
Tempore nec multo levitam hunc destinat aris.
Gratia praeterea contra data daemonis artes
Magna refulsit huic plures largita medelas,
Nec dici potis est quantas operata salutes.
Denique presbyteri virtutum culmine scandens,
Doctrinaque nitens, fidei percepit honorem;
Praesule defuncto, sumpsit quo sacra lavacri,
Praesulis officium meritis sortitus honestis,
Justinamque Dei famulam facit esse ministram
Altaris, dat virgineis praefertque choreis.
Cordibus hinc hominum Christi dum semina spargit,
135.0569B| Fit memor ipse sui, Satanae quas vicerat artes
Notificans, quîs squalluerit constrictus alienis;
Accusator ut est solitus fieri sibi justus,
Accusat sese haud fuerit quod nequior ullus,
Enarrans ut eum Phoebo addixere parentes,
Utque ministrarit Dianae in monte draconi.
Non celans ut Olympiacas servivit ad aras,
Illic sacrilego promotus honore sacerdos,
Daemonicas discens vires, phantasmata divum,
Aeriasque potestates, insanaque verba,
Bella, sonos, strepitus, herbas, mendacia, fraules;
Qui varias varii properant seducere gentes;
Ut post Aegyptum Chaldaea petiverit arva
Atque mathematicam nocturna per astra notavit;
135.0569C| Daemonicas illos constat quas sumere formas,
Actus, errores magicis depingere libris;
Ut studuit, tetris imbutus fraudibus horum;
Angelus ut Satanae lucis se comit honore;
Qualiter aerius princeps se prompserit illi,
Colloquio reputans dignum proprio, atque salutans,
Astutumque vocans puerum, placitumque ministrum,
Inter primores ejus qui dignus haberi
Promeruit primas, et filius inde vocari,
Ut sibi promissum compleri quaeque petisset,
Ac desiderium sibi quod libuisset agendum:
Inque ministerio cuneis stipatus adeptis
Umbrarum, gaudet proceres servire paratos,
Mirantur qui talis huic quod dedita virtus,
135.0569D| Argutum quod apud regem fiducia tanta.
Prosequitur quales rex hic sibi fingat honores,
Et quae vana creat, fraudes quo praeparat astu;
Quos quantosque dolos Justinae intorserit olim;
Utque illi sibi parentum transmiserit agmen,
Hinc ipsum tetri regem cum milite belli
Tempore certamen quanto patraverit istud:
Ut regem victum tandem sibi demere amorem
Oravit, quem non validum conferre medelam
Opprobriis petiit multis vanumque probavit;
Versus ut in speciem Justinae apparuit illi,
Hujus ut accipiens nomen defluxit ut umbra;
Ut Zoroastraea diversas arte figuras
Induerit, mulier vel avis factus, et ejus
135.0570A| Limen ut ostioli tetigit resolutus ab arte,
Ipse videbatur nolens Cyprianus, et horrens
Qualiter Acladius, passer malefactus ab ipso,
Tecta supervolitans superaverit alta puellae,
Sed residens plumas positis amiserit alis
Invitus juvenis propriosque resumpserit artus
Depositis pinnas talis qui ascenderat alis;
Spicula quae dederit replicans, mala quanta pararit
Fraudibus, ut posset fortem captare puellam,
Quomodo cuncta videns Christi vacuata vigore
Tela sui, contra quae virginis acta pudorem,
Justinae coepit crebris extollere nomen
Eloquiis; ideoque fugientibus inde ministris
Spiritibus sibi concessis, quia ferre nequirent
Egregiae nomen saltem resonare puellae;
135.0570B| Impotis ut regis magis hinc contemnere vana
Coeperit, exprobrans et frivola sceptra refutans,
Abjurans leges et principis arma nefandi,
Vires magnificans Christi, nomenque decusque;
Ut se flagitiis dum poenitet esse subactum
Tantis, exacuens serpens molimina dira
Aggressus nimia vi suffocare paravit
Seminecemque dedit, Christi sed nomine dicto,
Signa crucis faciens, evaserit ora draconis
Igniferi, rabidis exemptus faucibus anguis.
Ut quoque multa minans se desperare salutem
Compulerit, nec eum tamen hinc sibi subdere quivit.
Qui super istum Christicolas rogitavit amicos
An se tam miserum clemens miseratio Christi
135.0570C| Tantorum caperet scelerum vincimine nexum.
Tunc artes, fraudes, mortes, stupra, liba revolvit,
Multa venena vomens lacrymis quoque crimina purgans.
Offusum lacrymis dulces solantur amici
Et pia de bonitate Dei paradigmata promunt,
Attolluntque animos magno sub fasce labantes.
Praecipue quodam nitido sermone diserto
Eusebio dignis illum exhortante profatis,
Ad spem promotus Domini ut pietate levatur
Solamen capiens, facunde hoc notificante,
Scripturae et sacrae diversa probamina dante,
Dextera celsa Dei quales mutaverit actus;
Verterit ut pravos, erexerit ocius almos.
Ductus in ecclesiam percepit ab inde salutem,
135.0570D| Combussitque libros artis figmenta profanae.
Idque ubi cognovit factum, Justina dicavit
Se Christo, vendens pretiosa monilia cultus
Feminei, quorum pretium largitur egenis.
Post doctor factus Cyprianus, et omnia callens,
Tela veneniferae pestis vitanda docebat,
Anguigenas fraudes, anfractus furta notando.
At draco virosus, moerens sua crimina pandi,
Atque suae de se praedae spectare triumphum
Multa dolens, Stygias animos instigat in iras
Principis Eoi, quaerat quo dogmatis hujus
Christiloqui magno Cyprianum jure magistrum,
Qui multas, juncta quadam sibi virgine, firmat
In Christi perstare fide nec cedere flagris.
135.0571A| Comperiens Satanae famulis Eutholimus istud,
Mittit, et accersit secum cum virgine Patrem.
Quos sibi dum statuit custodia publica vinctos:
« Tune es, ait, doctor magica Cyprianus in arte
Qui multos errare facis sub nomine Christi?
--Doctus (at ille) fui magicis in fraudibus olim,
Luxuriae servus et perditionis alumnus,
Multos illaqueans, et perditus impia tradens;
Sed me salvavit Christus per virginis hujus
Praelia Justinae, signo quae daemonas omnes
Devicit Christi, mandans quos improbe misi
Ut caperent, sociamque mihi cum fraude pararent.
Illa sed haec spernens simul omnia vicit, et ipsum
Me eripuit, Dominumque dedit cognoscere Christum. »
135.0571B| Tunc comes appensum radi jubet unguibus illum,
Justinamque alapis et crudis caedere nervis.
Dum flagrat illa Deo laudes sub verbera reddit.
Pontificem sanctum post haec ergastula captant,
Justinamque Terentinae cepere fovendam
Servandamque lares, cujus de lumine Christi
Illustrata domus meritis est virginis hujus.
Hinc iterum ducti, parvo post tempore trito,
Belligeri fortes stant judicis ante tribunal,
Nomine pro Christi sed et ultima ferre parati.
Ferrea mox illis fervens sartago repletur
Fomento picis atque adipis ceraeque coacto.
At Cyprianus ut ingreditur corroborat agnam
Christi Justinam, valido quae robore sumpto
Intrat, et illaesi medios laetantur in ignes,
135.0571C| Glorificantque Deum per quem tormenta triumphant.
Sculptilium spectans Athanasius ista sacerdos,
Indignatus, ait: « Jubeat tua gloria, princeps,
Vincere me vires horum virtute deorum. »
135.0572A| Cum dicto divum properat monstrare vigorem,
Quemque propinquantem exsiliens rapit et vora ignis.
Non Jovis hunc, Phoebus neque, nec fortissimus Hercles
Omne Deum vulgus nec protexere lupercum,
Ast comes ut trepidus stupuit; magnalia Christi
Nuntiat imperatori, quid ad haec sibi malit
Edicat, referens tormenta ut victa quierunt.
At princeps, quem tunc Nicomedia forte fovebat,
Ut sibi legetur senior cum virgine mandat.
Ducuntur variis acti cruciatibus. Ille
Turpe putans iterum si per tormenta fatiget
Hos eadem, vibrante jubet mucrone feriri.
Quos Theoctistus cernens ad funera duci,
135.0572B| Oscula victori valido fert. Conspicit istud
Cognatus quidam regis; jubet atque necari
Hunc pariter, gladioque simul sumpsere coronam,
Ducentes celebrem, victo tortore, triumphum.
Corpora jacta feris jacuerunt nuda sepulcris
Sena luce, Dei servans quae dextera texit.
Tumque Theoctisti cives, noctu venientes,
Custodes dum dormitant, veneranda capessunt
Navigioque ferunt sanctorum corpora Romam.
Quae matrona fide fervens Rufina receptat,
Praedioloque suo cultu deponit honesto,
Horum ubi praestantur multae sub honore salutes.
Praeterea plures, quorum non legimus actus,
Tempestate sub hac urbem penes Antiochenam
Certarunt, mundumque suis vicere triumphis.
135.0572C| Quadraginta simul tunc consummantur agones,
Virginibus varias passis pro culmine regni
Aetherei poenas, cujus meruere decorem.
Junguntur multi quorum nec nomina legi,
Coelestis supero quae littera scripsit in albo.