135.0587|
135.0587C| Hujus Pelagiam percepimus urbis alumnam,
Quam vitae meritis veneranda cacumina juxta
Montis Oliveti signavimus astra petisse.
Cujus de tenebris ad lucem, a morte gehennae
Ad clarum vitae celebri pietate triumphum,
A maculis ad sacra poli mutatio talis.
Pontifices quondam jubet urbis episcopus hujus
Approperare sibi quosdam regione propinquos.
Hos simul inter adest sanctus cognomine Nonnus,
Vir justi rectique tenax, mirabilis actu,
Et probitate pius; mores qui propter honestos
Caelibis ac vitae cunctis venerabile culmen,
Almo et monacho praesul resplenduit almus.
Casta die quadam sancti dum semina verbi
Pro foribus templi, sociis poscentibus ipsis,
135.0587D| Spargeret hic, cunctis mirantibus, ore beati
Verba senis, tam magna seri, tam digna profari:
En ardens rutilis transibat mimula gemmis
Ornato residens pompae meretricis asello,
Quam fulvis nitidum radiis contexerat aurum
Undique, vel claris onerata monilia baccis.
Hanc comitatur ovans puerorum compta caterva,
Grexque puellarum luce ornatissimus auri,
Vestibus insignes, decoratae torquibus omnes;
Quae quo migrabat, spargebat aromate ventos,
Sollicitis vacuum nidoribus acra replens,
135.0588C| Hujus in aspectu satias fugiebat amantes.
Pontifices stupidi tanta ambitione meantem,
Non in honore Dei procerum descendere asello,
Nudato nitidos prodentem vertice crines,
Intuitu vultum ceu magna a labe reducunt.
Nonnus at egregius, speculans attentius, atque
Longius asservans visu dum transiit, haeret,
Corde sub attonito reliquis incognita volvens;
Inde recline caput genibus superaddit, et omne
Mox lacrymis manuale, sinumque replevit obortis.
Exin magna trahens imo suspiria corde
« Num delectatos, socii, vos jure probatis,
Haec quo se mulier cultu decoravit amoeno? »
His nihil haec contra reddentibus, ille reflectens
Applicitam genibus faciem, suspiria jungit,
135.0588D| Pectus percutiens lacrymisque cilicia complet,
Quae carnem valido coeli fervore domabant.
Hinc rogitat, species sociis placuitne venusta?
Non minus ast illi concepta silentia rumpunt.
Ille rosam callens hirtis decerpere dumis,
Semper ad exemplum pietatis et alta vocare,
Cordibus a comitum mundi removere piacla,
Et quasi vaticinans tandem sic incipit ore:
« Vere confiteor delectatum ore puellae
Me, placuitque mihi species et forma decoris;
At veram fateor nobis hanc praeferet altus
135.0589A| Arbiter, ante thronum statuens censore tremendum,
Judicet ut nostrum officium nos atque triumphet,
Et quantas morulas horarum egisse putatis
Hanc intra proprium semet decorando cubile,
Dum lavat, et pingens se unguenti nectare tingit,
Insuper ad speculum studiosis cultibus ornans,
Ut mundo placeat, cunctis optabilis esse
Possit amatorum, nulli deformis haberi
Cernentum, plerumque dies quos crastina captat?
At nos in coelis aeterna in saecla manentem
Qui colimus Patrem, Sponso qui morte carente
Gaudemus sibi divitias sine fine nitentes
Attribuente apte famulantibus, aestimat ullus
Quas non hic animus carnis non strinxit ocellus,
Non aures hausere hominis, neque corde librantur,
135.0589B| Quae fidis Dominus dignisque paravit alumnis:
Certi praeterea pacti promissa tenentes,
Coelestis faciem Sponsi per saecla videndi,
Cui cherubim penitus trepidant intendere visus,
Nec nos ornamus, sordes neque pellimus atras,
Atque immunditias lapsis animabus inustas,
Imo protriti pronique jacemus inertes,
Quos vel in exemplo reliquorum tramite in alto
Virtutum semper meritis perstare deceret. »
Dixit, et hospitii se mox penetralibus abdens,
In faciemque ruens vultu percussa rigabat
Terga soli lacrymis, moestis ita vocibus orans:
« O praecelse Deus, nostris, rogo, parce piaclis;
Peccatori ignosce mihi, nam pellicis hujus
Unius solito cultus de more diei
135.0589C| Ornamenta meae vicerunt omnia vitae.
Quo te conspiciam vultu? Excusabor ab ore?
Ante oculos nec enim abscondar secreta tuentis.
Vae peccatori mihi! quique altaribus astans
Indignus sacris decus haud illustre peregi
Ullum ad velle tuum, clemens qui cuncta creasti
De nihilo, Domine, inter quae me condere dignans,
Servitiumque tibi statuens impendere dignum,
Ne me coelesti miserum rejeceris aula,
Nec, reverende, tuam confundas ante tremendam
Me majestatem, cultu meretricis in hujus,
Quae pro terrenis studuit se ornare superbe,
Summa pro rebus cura decorare caducis.
Ast qui proposui sacro tibi jure placere,
Invicto Domino decora implere quievi,
135.0589D| Quare me in terris tueor, coeloque relictum
Cultu inopem, servare tibi qui vota refugi?
Haec quae promisit mortalibus ultro rependit:
Nulla meis igitur mihi jam spes actibus haeret.
Ad suspensa tuae pietatis in ardua mens est,
Immense Pater alme, mihi tua fidere multa
Dat bonitas, animam facias quam munere salvam. »
Talia qui tristi donec moerore volutat
Praecipitans nigris terras nox contegit alis,
Ductus fessa sopor recreabat membra labore;
En moesti Dominus famuli memor, omnia pandit
Laeta futurorum signis praesaga bonorum,
Nam videt in somnis arae se assistere praesul,
Plenam et spurcitiis circumvolitare columbam,
135.0590A| Tetro horrore nigram, cujus neque ferre valeret
Horrens pedorem lutulentis sordibus aegrum.
Durabatque volans circa, dum miserit ordo
Extra auditores necdum baptismate lotos,
His simul egressis septis secesserat ales;
Ut sacra complentur redit, et petit egredientem.
Hanc ille accipiens stanti se mergere cernit
Ante fores templi labro, quo, sorde piata,
Et nix alba velut, coelum conscendit in altum,
Tam celse penetrans hujus dum visibus absit.
Quo stupidus horrore senex, dum clara serenas
Lux rutilae terras illustrat honore nitelae,
Qua celebranda die renitet surrectio Christi;
Pergit in ecclesiam, missarum sacra coluntur.
Post sacra dicta simul, Nonnus sermone rogatur
135.0590B| Solari sancto populum: incipit ille superna
Nec terrena sonans, nec rhetoris arte polita
Declamans, coeli quin luce nitentia promens;
Non ventosa boans, sancto sed Flamine plenus,
Errantes revocans, iter ad coelestia pandens,
Indicium memorando benignum, speque benigna
Labentes solidans animas fervore superno,
Cujus his monitis pulsantibus intima mentis,
Corda capessentum sic sunt compuncta virorum,
Terga pavimenti ut lacrymae pietate rigarent.
Astabat meretrix nutu praefata Tonantis
Ducta sacris, etsi catechumina, juxta nec unquam
Huc sueta appropiare gravi sub mole sepulta,
Duxerat hanc equidem clemens miseratio Christi,
Ad praesepe suum mundis animalibus, in quo
135.0590C| Coelica per fidum praebebat pabula servum.
Corda timor Christi jam concutit atra puellae;
Terrorem Domini famuli dum percipit ore,
Miro larga modo fluerent ut flumina cordis
Attriti de fonte, metu manantia Regis,
Cujus ab ore senis tam sceptra pavenda resultant;
Sicque Dei vivo rediens sermone cibata,
Praecipit ut maneant gemini videantque clientes
Hospitium tam praecellens ubi pastor haberet.
Stant, sectantur eum servi, cernuntque, feruntque
Id dominae, scribit ceratis illa tabellis:
« Haec sancto Nonno, Christi qui dignus alumnus,
Pellex Pelagia, zabuli quae turpis alumna:
Auditu didici Dominum, quem tu colis, olim
Inclinasse polos, humilem terrena petisse,
135.0590D| Haud meritis justorum, at peccatoribus almae
Qui sanarentur daret ut medicamina vitae,
Se sanctus famulis sociavit flagitiosis;
Quem trepidant cherubim seraphimque attendere vultu,
Degere dignatus cum peccatoribus, ut tu,
Sancte Pater, dignis etiam sermonibus effers;
Hujus si vere cognosceris esse magistri
Discipulus, ne despicias, sed suscipe servam
Perpetuae munus cupidam reperire salutis. »
Sanctus ad ista senex rescribens talia mittit:
« Quaecunque es, Domino nostro manifesta probaris.
Hoc tantum admoneo ne pectora mitia tentes
Squalentis peccata hominis horrore patrati;
135.0591A| Sin autem veram cupis impetrare salutem,
Meque videre potis, sociis speculabere fultum,
Nam nunquam solum capies me sola videre. »
Quae mox visa legit, properans festina cucurrit,
Praemittens famulum. Comites Pater advocat almos,
Sollicitamque sacris juvenem, sub testibus ipsis,
Tandem intrare jubet; penetrans prosternitur, imo
Prona solo, planctuque domum replebat amaro.
Insolitum capiti velamen pulveris addens,
Pontificisque pedes lacrymarum flumine tingens
Atque lavans fletu, tergebat crine soluto,
Actibus his imitans humili pietate Mariam,
Cui quia dilexit multum data multa probantur.
Haec quia non poterat Domini vestigia, digni
Complectens famuli, obsequio veneratur herili,
135.0591B| Clamans et dicens: « Senior, miserere piaclis
Ac Domini sectare tui pia dogmata Christi,
Me supereffundens pietatis viscera sanctae,
Participem memet faciens mox nominis alti.
Nempe ego Pelagia pelagus sum pestis iniquae
Fluctibus obscenis scelerum petulanter inundans;
Sumque animae laqueus, sum perditionis abyssus;
Luxuriae faculis lethique voragine multos
Decepi, decepta prius; nimis horreo gesta;
Exsecror infectam memet tam sordibus atris,
Deprecor unde pio baptismi fonte lavacri [ f. lavari],
Ut peccatorum pereant ibi facta meorum,
Atque meae sordes animae purgentur abactae.
Credoque baptismo quod sanctificante renata
De manibus fugiam qui me seduxit iniqui. »
135.0591C| Pontifices clerique omnes stupuere videntes
Tot lacrymas tantamque fidem, meretricis et ejus
Quod jam cernatur subito mutatio talis;
Mirantes reflui tam larga volumina fletus,
In quoquam nullus quam se vidisse ferebat.
Vixque solo suadet laetus hanc surgere praesul.
Tum cautus canonem super his mandare retractat,
Non debere meretricem baptismate mergi,
Ni vadibus latis fidei munimina firmet
Actibus involvi nunquam se denuo pravis.
Auribus invitis responsa morantia captans
Illa, iterumque ruens corpus jaculatur humumque
Percutit haec luctu misto gemituque profundo.
« Tu pro me Domino rationem reddere summo
135.0591D| Cogaris, mala nostra tibi reputentur ab ipso,
Si me distuleris baptismate tingere fonte;
Nam vereor ne forte, moras dum segniter affers,
Hostis me diris repetat laqueare catenis,
Maturante fuga quas ipsa evadere curro.
Nosco quidem laqueos vafrae fraudesque rapinae,
Dum me muscipulam constat per probra fuisse
Incautis; sic invenias super aethera partem
Cum sanctis, nostram nolis differre salutem,
Ne crudelis aper saevo me dente revellat,
Ac spatio fretus, foveis devolvat in atris.
Unde precor, sacris hodie me dilue lymphis
Atque Deo pro me templis pia dona repende. »
His cuncti auditis referunt praeconia Christo
Mirati scortum tanta flagrare salute.
135.0592A| At Nonnus Jacobum Levitam mittit ad urbis
Pontificem, reserat quo cuncta ex ordine gesta.
Ille Deo grates reddens, congaudet ovilis
Crescere lucra sui Nonnique attollit honorem,
Moxque sacram matrem Romanam pergere mandat
Mater ut esse novae properet baptismate prolis.
Adveniens ita Pelagiam Romana jacentem
Invenit ante pedes lacrymarum in flumine Nonni.
Surgit vultu humens et crimina jussa fateri,
Haec numero superare maris deplorat arenas,
Pondere continuans ipsis graviora sedere;
Fidere se tamen haec Domini pietate remitti,
Cunctorumque dari veniam sibi flagitiorum,
Pontifici nomen purgandae rite roganti
Pelagiam proprium, Margaritamque vocari
135.0592B| Urbano se more notat, redimicula propter
Eximii cultus, animas quis vincta trahebat.
Tunc exorcizans senior de more puellam,
Nomine signato tingit baptismate sacro,
Participem faciens divinae muneris arae,
Quam Romana levans sacro de gurgite sumit.
Hic praesul: « Laetemur, ait, cum civibus aulae
Coelestis, vinoque hilares oleoque fruamur
Hujus propter ovis celebranda tropaea salutis. »
Jam Patre cum coetu sociorum epulante beato,
Cernitur esse palam nuda sub imagine daemon,
Utpote depromens spolium sibi nexile raptum,
Et manibus capiti innexis clamore protervo
Infremit exululans sic: « O violentia facti!
O quid perpetior! quantum sene torqueor isto.
135.0592C| Decrepito ter dena tibi non sufficiebant
Sarracenorum violenter millia capta,
Quos mihi subripiens dederas baptismate Christo;
Non tibi Heliopolis mea, non satis egerat olim,
Cujus me celebri venerantes culmine cives
Sacrasti Domino; non tot raptae tibi gentes
Sufficiunt, Christi per te quae sceptra verentur:
Tot tibi tam magnae non suffecere rapinae,
Insuper aufertur spes maxima fenoris ampli.
O violenta ruens raptrix, o prava senectus!
Argumenta doli jam non ultra fero saevi.
Heu maledicta dies, mihi qua contrarius ortus!
Namque impulsa labans lacrymis ut flumine nostra
Subruit evulso male firma domuncula fundo. »
135.0592D| Lividus haec ita prosequitur plangore frementi.
Pontifices reliqui vocem captare nefandi
Et cum Pelagia mater veneranda stupescit.
Versus et ad raptam Christi virtute puellam:
« O quid Pelagiam mea quod mihi chara parasti!
Et tu nempe meum Judam sectata videris;
Ille coronatus magno et redimitus honore
Culmen apostolicum duodenae sortis adeptus
Prodidit altorem, cujus renitebat alumnus;
Haud aliter mea cum fueris, mihi fraude fatescis. »
Tunc mater Romana: « Crucis te, filia, muni
Praesidio, pompas renegans, et daemonis atri. »
Quae signum ut crucis expressit Christumque vocavit,
Ille sub aerias fugiens evanuit auras.
135.0593A| Hinc iterum pellax, notas conversus ad artes,
Blanditias rigidis lenes terroribus addit;
Hancque adiens somno positam quatit horridus astu,
Excitat, et blandas curat miscere loquelas:
« Domna mali memorans, mea Margarita, quid unquam
Ingessi tibi? Non baccis carisque capillis
Ornavi? Non argento te auroque replevi?
Dic in quo leviter vel contristata putaris,
Jamque satisfaciam; nunc me ne desere tantum,
Ne me Christicolae tantum per probra fatigent. »
Ast ancilla Dei signo defendere Christi
Se studet, exsufflansque vafri phantasmata monstri,
Insequitur: « Tibi, saeve, tuisque renuntio pompis;
135.0593B| Obsistat Dominus Jesus tibi, pessime daemon,
Qui pietate tuis me faucibus eruit alta,
Inque suum thalamum coelique induxit in aulam. »
Romanam inde ciens: « Mater venerabilis, inquit,
Exora pro me Dominum; nam ceu leo frendens
Expedit insidias Satanas, mulcensque minansque. »
Tunc ea: « Ne timeas victum jam, filia, monstrum;
Amodo namque tuam fugiet quoque territus umbram. »
Tertia lux repetebat humum post dona lavacri,
Quo cum peste truci certabat clamque palamque,
Corde cavens veteri mulier jam facta virilis,
Vincere quae properans avidi laqueamina mundi,
Perfectoque sequi ductorem tramite Christum,
Praepositum domni servum vocat, et jubet omnis
135.0593C| Vectetur penitus sibi quo descripta supellex:
Argentum, vestes, aurum, redimicula, gemmae.
Accelerat servus, metuens mandata morari,
Ornamentorum dominae simul omnia perfert;
Quae mox per matrem haec Patris tractatibus offert,
Ipsas esse fatens mercedes criminis atri,
Quo versutus eam per eas deceperat hostis;
Arbitrio poscens sancto expensetur ut ejus,
Sufficere affirmans superi sibi munera Sponsi.
Protinus et famulos omnes famulasque remittit,
Atque manumittens dono solatur alumnos,
Exhortans studeant sceleris sibi solvere vincla,
Et veram libertatem pietate tueri.
Institor at Nonnus prudens latorque fidelis
Oeconomum vocat ecclesiae, coramque puella
135.0593D| Omnia contradit pretiosi insignia cultus,
Adjurans per eum cujus sub honore vacabant,
Defraudetur opum ne pars vel quaelibet harum,
Intromittatur domui nil praesulis inde,
Nil vel in ecclesiae, vel tractatoris earum;
Omnia sed viduis, pupillis pauperibusque
Dispensentur, uti servae congesta beatae
Largirentur, opes scelerum solamen egentum
Ut fierent. Fit continuo, nil restat inactum.
Nempe ancilla Dei nova postquam fonte lavacri
Canduit, ex propriis proprios nil rebus in usus
Contigit, egregiae sumens pia pabula matris,
Ac vitiis quaesita nigris vel tangere vitans.
Lucescente die mos est qua ponere vestes
135.0594A| Neophytis albas, necdum rutilante diei
Surgit luce, stolas ponit baptismatis albas,
Induitur byrro, tunicaque, et, nemine teste,
Aspera ciniphii velamina corripit hirci,
Assumptisque alis petiit praecelsa columbae;
His et visa locis posthac non amplius usquam.
Hoc quia nescierat mater Romana veretur
Ad mala contempti ne forte redisset amoris,
Plangens ceu laqueis iterum siet indita missis.
Quam Pater egregius sub Flamine conscius almo
Pelagiae voti, solatur: « Filia, noli
Flere piam dicens gnatam cum coelite coetu,
Quin laetare hilaris quod et haec sicut illa Maria
Peccatrix partem melioris repperit otî,
Quae non auferri poterit jam funditus illi. »
135.0594B| Urbs Domino grates referens haec tota resciscit,
Atque sacerdotum qui aderant sua quisque petivit.
Tertius interea rapidis successibus annus
Exierat, votumque vovet levita superne
Jam dictus, Solimam ut pergens loca visitet alma.
Intimat hoc Patri sancto, dimittier orans.
Vadere permittit praesul, sequiturque profando:
« Cum praestante Deo, frater, perveneris illuc,
Et digne veneratus eris sacrata locorum,
Sollicite cura monachum perquirere sanctum
Nomine Pelagium, solus ex tempore belli
Qui clausus latet in cella; quem visere cura,
Nam vere Domino servit, monachusque probatur
Perfectus, » sanctam sexus sub honore puellam
Commendans, sexum quae vicerat, omnia mundi
135.0594C| Vana triumphando proculcans corde virili.
Nec tamen hanc pandit manifestius, ordine servans
Id fieri placito et divino numine jusso.
Denique commonefactus adit loca sancta diacon,
Ligna beata crucis pretiosa stratus adorat,
Tum loca de membris Regis sacrata sepulti,
Morte triumphata rediit qua gloria Christi,
Victrix perpetuae solidato robore vitae;
Altera dumque dies noctis depelleret umbram,
Quaerere Pelagium properat levita notatum.
Tunc in Oliviferi scandens fastigia montis,
Quo Genitus pia vota Patris mittebat ad aures;
Unde et praecipuum ducens super astra triumphum,
Jus repetens proprium, coelorum ascendit in alta.
Hic habitare virum studio quem quaereret audit;
135.0594D| Praeparvamque videns cellam, simul undique clausam,
Perscrutans oculis aditus qua parte pateret,
Nil videt hic omni modicam nisi parte fenestram.
Quae pulsata patet, levita agnoscitur ipse,
Se cognoscentem non callens noscere matrem
Dum faciem videt aridulam rugisque solutam,
Orbibus inque cavis oculos marcore gravatos,
Ossaque clitellis passim numeranda solutis,
Cuique arefacta cutis vix texerat ossa superne:
Et benedici ab ea poscens, benedicitur, atque
Levitam se audit papae servire beato,
Atque vicem petitur pro se redhibere precanti.
Miratur super his vatis secreta fatentis;
Praeterea nec plura capit, nec plura rependit;
135.0595A| Et laudes tantum aure trahens sollemniter illa
Quas Domino reddit dum linea tertia surgit;
Sicque poli Dominum benedicens pergit ovanter,
Eximioque means accensus amore locorum,
Celsisque almorum precibus benedicier optans,
Pelagii sibi qua pertransit opinio pollet,
Cujus item aggrediens cellam, nihil audit ab intus;
Permanet exspectans spatium transire diurnum,
Et nox dum nigras terris jam spargeret alas,
Regreditur, mittitque diem migrare, reditque;
Tertia dum caecas lux pellit ab orbe latebras
Scandit, et obstructam cernens, aperire fenestram
Praesumit; tum strata videns pia membra quiete,
Descendit propere, Solimorum nuntiat urbi
Pelagium abbatem coeli secreta petisse.
135.0595B| Alterutraque sibi monachorum lege catervae
Id pandunt, totaque simul regione feruntur,
Jordanis, Hericontei, Solimique sodales.
Jamque aderant Patres sancto fervore gregati.
Tum funus cella eximitur scamnoque locatur.
Accedit Solimus solito felicia ritu
135.0596A| Exsequiisque piis componere membra sacerdos.
Ecce repente probant muliebria mente virili
Quem credunt monachum, monacham secreta tulisse.
Glorificant igitur magna cum voce benignum
Mirificumque Deum multos qui regmine sanctos
Dirigit occultos, sibi nota monilia servans.
Fama volat, coelum petiit quia mascula mater,
Cujus ad exsequias curant concurrere plures,
Sacraque virginei volitant examina laetus;
Dumque pium digno tractant sub honore cadaver,
Et celebri mandant cum relligione sepulcro,
Luminibus radians multis pia turba coruscat
Laudibus inque Dei plebis vox cuncta resultat.
Postmodo missus ad id Christi a pietate minister
Regreditur Jacobus, Patrique ea nuntia portat.
135.0596B| Hinc properat matri narrare haec Antiochensi
Omnibus ac justis ibi gaudia magna ministrat,
Fletibus illacrymant populi per gaudia fusis,
Laudantes Dominum divo qui munere praestat,
Ut dignetur ab his tales sibi sumere fructus,
Splendida quos coeli gaudenter in horrea condat.