I. VIdit utramque aciem iam dudum e cardine Mundi
Caelicolum Sator! et multo se numine torquens
Acciri iubet armorum bellique potentem.
Vade, age, Cyllenee, apta talaria plantis:
Sumpta cum petaso virga, per nubila lapsus,
Fratrem quaere tuum, gelidum delatus in Hebrum .
Protinus ima petit Deus, et videt amne lavari
Sanguineo Martem , mersosque evolvere truncos.
Talis, ait, mihi vise Patrem. te summa Tonantis
Iussa petunt. Secat ille viam, et luctatus in altum
Protollit corpus, currumque ascendit ahenum
Confestim. neque enim liceat mandata morari.
Ante Pavor, post terga Dolor latus ambit utrumque
Ferri densa seges coeunt examine misto
Tum variae Mortes, tum strictis ensibus Irae.
Ipse per obstanteis armato corpore nubes
Fertur, et evincit lapidosos grandinis imbreis.
In galeam quoties rectum iubar incidit aethrae:
Fulgurat, et nitido Soli sua tela remittit.
Qui sic ante Iovem praesens: heic Iuppiter adsto,
Quem quaeris. quid enim mandas? vacuabo profunda
Imperia: osque tuum, fiet manus ista, nec ullus
(Scis tamen ipse) tibi tam prono numine servit.
Rex Superum alloquitur. Sic nempe assurge. Patremque
Disce tuum. iam expone, novus quis miles in Orbe
Se tibi devoveat viden, ut numerosus ab undis
Batrachus; ut campos late diffusus obumbret
Musculus; et sese cubitis tribus altior exstet.
Tune implevisti solitis haec pectora flammis,
Anne Soror? Tristem vox improvisa Gradivum
Perculerat; quaerique aliquid tam vile pudebat.
Nam dignum sperabat opus: nova Pergama fundo
Vertenda, et solo structos Amphione muros.
Talis enim, talis clades et fama deceret.
Ergo Iovem nimio vesanum nectare credit:
Infremuitque sono: quibus, ohe gloria! fungis:
Praeficimur: si bella iubes; sint digna relatu,
Sint Patre digna meo. ne proelia, deprecor, ista
Vel Tiberis norit, vel turbidus audiat Ister .
Ante quidem Mures vidi, Ranaeque vocanti
Annuimus. mirabar ego, quis primus in iras
Putre genus tantas, ignaro Marte , dedisset.
II. Vix ea: cum risu Genitor prorupit aperto:
Seque coruscantis Nati complexibus ingentem
Infudit rigidis quamquam haud illaesus ab armis;
(Quippe umbone ardens et duro filius aere)
Haec acies, inquit, nostra est: ego Iuppiter auctor
Incussi stimulos. sat dira novalia Cadmi
Sustinui, aerisonam segetem deflente colono.
Sat Thebis , Argis que datum, trucibusque Mycenis.
Iamque etiam nimium lacrimarum ac sanguinis hausit
Effusi, tellus manantibus ebria rivis.
Et piget, et taedet detrusos corpore maneis
In totiens alios artus transferre, modumque
Addere crescendi. Tandem placet edere bella,
Quae squalore suo prosint mortalibus aegris.
Erudiant Orbem. sine nunc, sine ludrica certet
Turba, capax leti, sed iniqui criminis expers.
Magna catenatis innectant vulnera sulcis
Ignari, rumpantque nigris mucronibus ora:
Dum se non homines feriant, truncandaque dextra
Induerit iugulo Patris, extractumque cruorem
Sparserit in postes. modo nos Titania pubes
Non iterum incestet, captivaque sidera calcet.
Anne novum bellorum uterum fecunda minatur
Oedipodis coniunx , et crimina proicit astris
Ex gnati suscepta toro? quod vidimus olim,
Damnavitque sui genitrix Iocasta mariti.
Par illud, diri quae non movere Nepotes
Proelia? servarunt odia ipso in funere, saevi
Ad tumulos, et ad usque rogum, supremaque busta.
Stet fixum dein bella veto, quibus Orbis abusus
In sua damna ruit, totumque implevit Avernum
Stragibus, et nimiis lassatus Portitor umbris
Integra transmisit Lethaeae saecula ripae.
Sin iterum dabitur Dircaeo cernere campo
Prodigium Veneris sese regerentis in ortum,
Materno in thalamo recubans; aut cena Thyestae
Altera terruerit solem: mea sidera testor:
Non ego, non tantum torquebo fulminis alas:
Aut telis, Gradive , tuis ulciscar amores:
Sed Liparam, atque ipsos Aetnae vibrabo caminos,
Meque super. Mars alta trahens suspiria ab imo
Pectore (bellorum namque illum cura remordet)
Ingemit, et tali vocem clangore resolvit.
III. Reddo tubas, reddo arma tibi mihi barbita sumam
Posthac et calathos, pigrique trapeta Lyaei :
Et quia tela vetor; telas urgebo, columque;
Fractaque pensa geram; iactoque per aera thyrso
Cum thyasis fugiam, saevo stimulatus amore.
Pulcher ego Mars sum: colimur, numenque putamur
Scilicet, et nostris submittitur ensibus Orbis.
Si populos aeterna quies amplexa coronet,
Quid vivo? an satis est Mures collidere Ranis?
Pro caeli terraeque pudor! (pallebat, et altum
Sed torvum ridens inter lamenta fremebat)
Qui rapuere Noti promissa? oblivia carpunt
Te quoque? mandabas: I Mars sate sanguine nostro
In Scythiam , nec iusta time. tibi stringere ferrum,
Tyrrhenas que tubas, tempestatesque cruentas,
Et mortes et bella dabo. regat ille disertum
Florentemque chorum Musis addictus et hortis;
Ille nemus vitesque colat, vel flumina frenet:
Armorum tu iura tene, rebusque secundis
Adverte implacidos vultus; ne mollior aetas
Torpeat, et luxus vitiis effeminet Orbem.
Nec disside: Viros dabimus, Sponsosque Dearum
Horrendos, qui te ferro flammaque iuvabunt.
Pace tua (belloque meo) si dicere fas est:
Fictum per Stygiae iurasti stagna paludis.
Namque ubi nunc Cadmaea Phalanx, et natus in herba
Miles, qui totiens nos spe luctavit inani?
Cum quererer nostrae dispendia sortis iniqua,
Sic solatus eras. o quae tibi praemia surgent,
Qui virtutis honos! cum parturientibus arvis
Distendet legio glebas, clypeique recluso
Incipient vernare solo. rumpentur ahenis
Germinibus sulci, subitas seges exseret hastas,
Aspectu metuenda suo, de semine dentis.
Vidi equidem, placuitque mihi. sic cresce, precabar,
Sic multum me plena tume sublimis arista.
Vix ea fatus eram: cum formidabile campus
Intonat, inque manus subitas se spica resolvit.
Ac si una natus tubicen turmale dedisset
Exitio signum; messis se messuit ipsam.
Disclusae resonant galeae: super aequore toto
Intercisa crepant ferratis funera culmis.
Arboream sobolem tamen altera protulit aetas,
Infantesque viros sursum Dodona levavit,
Non fecunda diu. Platanus mox mollia coepit
Pignora, et imbelles tellus proferre myricas.
Magno animo aequaleis artus, et digna videri
Corpora conspexi rursus, viresque recepi:
Cum fetus grandaeva suos, hirsutaque duri
Coniugis effudit catulos in montibus uxor.
Absque metu turbam illa suam, quam ventre ferebat,
Ostendit Mundo: nec ad hoc Lucina vocata est
Incaulam, ut tali parituram mole levaret.
Non admota fuit lactentibus amphora mammae!
Sed glaciem didicere pati, glandisque medullam
Decussae: nisi cum nostro fors fidere mater
Lautior intrivit mananteis uberis offas.
Hinc virtus solidata stetit; nutrita que veri
Militis excrevit firmatis gloria nervis.
Gnatos maioreis coliphia querna replebant.
Tota fames uno pendebat ab ilicis ictu:
Lassatisque cibi stridore molaribus, ausi
Laetum aliquid, casulae colluctabantur in umbra.
Turgida digestas ructarunt guttura baccas.
Post faciles somnos in apertis frondibus, aut in
Pellibus Hyrcanis , flanteisque ad proelia ronchos,
Corneus horum aliquis, soli conversus Eoo
Diduxit scopulos, collo tenus abditus antris.
Sub noctem, in valles instar torrentis ab alto
Culmine decurrit. reducem manifesta ferebant
Signa, sub axillis spirantes eminus alae.
Hoc hominum genere, et tantis mea bella gerebam
Auspiciis: donec successit inertior aetas,
Substituens Psyllos habituque animoque pusillos;
Myrmidones : gentem, quae dum cohibetur in arcto.
Ut stipula in flammis crepitat: risumque furore
Provocat, ungue gruis vacuas rapienda per auras.
Huc mea devenit laudata potentia quondam.
At tu etiam Ranas nunc vis mihi iungere; Ranas!
Et mures mandas in campum educere, Mures!
Quos dabimus superis ludos? quae fabula fiam:
Iussisses si cogere apes, quia numen in illis
Est aliquod, Regumque licet cognoscere mentem:
Forsitan huic uni poteram vigilare labori.
IV. Talia Mars : tali fuit illum voce secutus
Iuppiter . o nimium noster, reliquisque tremende
Caelicolis ; qui te tantum per seria ducis.
Non ego perpetuis Bellum cohibebo catenis.
Ut rebare, tuum: vel Iani clausa tenebo
Limina. nonne vides, qualem tibi Romulus urbem
Struxerit? haec toto late dominabitur Orbe,
Tuque simul. Britonum terras ignotaque nautis
AEquora, et extremam Thulen Calpen que subibis.
Longa Ducum series talum tua castra sequetur.
Displicuere tibi Serranus , Brutus , et ingens
Fabricius , pugnansque mea pro rupe Camillus?
Mutius in flamma, Cocles que in ponte reciso?
Aemilius sibi bis geminus, ter Horatius unus?
Et Curius , qui messor eques, trabeatus arator?
Contemptorque Afri , sacraque in morte superbus
Regulus, et dives Paupertas nobilis Anci ?
Hos, puto, laudasti. sicut cum Claelia Virgo
Per medium fluvii tractum captiva natavit:
Castaque confodit calidum Lucretia pectus,
Vindex ipsa sui. vidi exsultare, comasque
Comere re, quando Consul de vomere raptus
Induit ante boves chlamydem, et qua ligna cecidit,
Percussit sonteis, torquataque colla securi.
At non infractus cedet Cato talibus. Heros,
Marcelli que truces, formidandique Metelli ,
Velocesque morae Fabii (do nomina rerum,
Ne tantum dare verba putes) haec numina Romae
Accedent falces, hastas, scabrique ligones
Arma dabunt; verso pugnabunt sarcula ferro;
Inque Thybri aeratae collident rostra carinae.
Omnia nec mens est, nec fas expromere fata.
Tunc tu nulla mihi dices convitia vultu
Turbidus, et gladium raro vagina recondet.
Crescet honor Ducibus, cristataque gloria peilis
Efferet alta caput, laudemque in sanguine quaeret,
Caesar erit, Pompeius erit. quid quaerimur ultra?
Hos satis est cognosse Duces: quos nulla vetustas
Obruet: in totum cum fama venerit aevum
Et Gener et Socer, et fluvius Rubiconis , et audax
Transitus, et mediam tumulans Pharsalia Romam .
V. An te plura iuvant? Europae filia nostrae
Divitiis felix, et Agenoris aurea Neptis:
Torva genas, quae nunc vario se nomine vestit.
In silvis interque feras assueta vagari;
Tunc habitura tamen constans Germania nomen,
O quibus! o quantis frangetur adultera bellis.
Regna cadent: excelsa ruent: depressa ferentur
Altius. occumbet multis caelum omne: gravabit
Tellurem sanguis, ponto miscebitur aether.
Nempe quot ipse parens Rhenus vomet arma bicornis
Assurgens alte: fraterque binominis Ister ,
(Quippe et Danubius nascente vocabitur unda)
Pandere cuncta tibi vereor portenta malorum,
Quae Furiae per castra serent, inopinaque crescent.
Cum glebae steriles incultaque terra iacebit
Certatura Tagum Nilumque bibentibus arvis.
Sub galeis AEtas omnis sudabit, et annos
Ornabit spoliis, et ad improvisa trahetur
Tympana. Subsident emotis oppida portis:
Et quae suspensus vicinae nubibus arces
Haerebant instar scopuli; sua claustra stupebunt
Convelli. Quas non artes Gens illa modosve
Inveniet, quibus expugnet! Salmonea cernes
Non unum, nostrum fulmen currusque sonanteis
Qui referat: patiarque libens iaculabile sulphur
Flammato sparget tractu tonitrale metallum.
Tot credas bellare Ioves . circumfluus aer
Diruet incensus subito, laxataque findet
Machina, et evertet nutanteis turribus urbes.
Inter quas unam si tu quoque, Nate, videres
Fumantem, et faciem Troiae flammasque ferentem.
O quid agis, Virgo thalamum violare parata,
Fide Seni, qui te dictis castigat amicis.
Sic tibi dilecto vives servata Marito;
Non aliter: nam si pergis contemnere veri
Amplexum Sponsi, peregrinaque basia praefers:
Bellona ultrices attollet pronuba taedas.
De Sene, cui mallem miseran dam fidere Nympham ,
Pauca tene. Vix ullus erit, quem sistere possis,
Quem conferre velis. Virtuti immania vota
Iam Iuvenis faciet, ferroque inflectet olivam.
Afra sitis, Rhodopea fames, Alemannica bella
Maiorem pascent. censebitur una voluptas,
Duratas sulcare nives, ex casside frigus
Lambere, et hibernis gelidam sub pellibus Arcton
Aspicere, ut ponto mergi tardata repugnet.
Hic nec ab eventu pendebit strenuus; et cum
Ferrea bis septem consumpserit ordine lustra,
Ipse sibi suus augur erit, plenusque triumphis
Campo decedet. per cuius Nomen et Umbram
Posteritas iurare volet. sed et alter, et alter,
Contendent aequare Ducem. seu Cimber aperta
Regali Tritone ferox prorumpet in arma:
Seu qui falcatis renovabit monstra quadrigis,
Non nisi calcato positurus Caesare ferrum:
Seu qui stante potens sua stagna Aquilone secabit
Victor, et ingentem propellet ab aequore classem.
Ille valebit equis remisque, et stragibus Orbis
Collapsi utetur: docilis larvasque minasque
Spargere, et ignavam promissis tundere plebem:
Virginis auspicium calvae studiosus utraque
Observare manu, vultu ridere doloso;
Dum propior patriae, aeque admotus ad ubera Regni.
Armatis precibus Germanum emulgeat aurum.
Finio. quae Fato volvente sequentur, ab istis
Qualia nunc tecum soror admolitur in Hebro ,
Crede mihi, tantum distabunt proelia bellis:
Quantum Sarmatico secedit Musculus urso,
Et superat minimam Balaena Britannica Ranam.
( Mavors ingenti diduxit labra cachinno:
Malles plorantem, tantus fuit horror in illo)
Quo sensu aspicies, Fili, tot funera passim
Sparsa iacere solo? quantum bibet alta cruoris
Fraxinus? affixas quot non tua lancea calvas
In nubes porrecta geret? refer ergo quietam
In melius mentem, et placide nostrum accipe ludum:
Dum narrata tibi decerpat proelia tempus:
Interea dabimus belli praesaga futuri
Hos, simulacra, Neoptolemos : non apta ferendis
Corpora vulneribus, tamen antra Lacusque loquentur
Quid factura hominum scelerata nocentius aula,
Munitumque Nefas residens in turribus altis.
Tristia Spynx inventa parat. quae Musculus armis;
Haec et homo bellator aget, peioraque magni
Larvata facie statuent exempla tyranni.
Nil sine consilio est. Ranarum in tergore fata
Portantur, cladisque ingens aenigma recumbit.
VI. De genibus Mavors , sed enim mox surgere iussus
Grates laetus agit; placataque fulmina Patris
Lambit, et assiduum Brontem promittit in Aetna ,
Immiscetque preces: si non aversa tibi mens;
Huc quoque conveniant nostrae, tua cura, sorores.
Annuit: et Maia genitus mox fertur in Idam .
Cyprum que, Cnidiasque arces, et Maenala Luco
Aemula Taygeti , vicinaque fana Cybelli .
Quaeque gemelliparo nova claruit Insula partu.
Accitique omnes Divi. Latonia Cervis
Invehitur, serpente Ceres, Tritonia curru
Quadriiugo: Bromius geminis cum lyncibus intrat;
Cum Phrygibus Superum Mater Turrita iubatis.
Candenteis Erycina regit sublimis olores.
At pedes, et nullo Tirynthius appulit ingens
Vectus equo, pompae et luxus pertaesus inanis.
Villosus partem spatiosi tergoris implet
Fulva pelle leo. quercu fulcitur adusta.
Ipse secat medias, sectasque viriliter auras
Calcat, et ingenti duplicat vestigia passu
Immodicus. nondum decimum promovit ab Oeta;
Iam reliquis vicinus adest, Matremque salutat.
Conseruere manus; tremuitque a pondere nubes
Insiliente Dei. manifesta pericula casus
Mulciber expavit, sapiens a vulnere primo.
Et placuit Fabri timor omnibus. unica Iuno
(Caussa later) se Concilio subtraxit. ab arcu
Quod suspensa suo, cum fletu nuntiat Iris.
Adsunt et Fluvii: quorum ne absentia terris
Obsit, et arentes discedant pulvere ripae;
Nympha trahit fontes, urnamque vicaria volvit.
Primi aderant Venti. tamen hos reverentia cogit
Postremos fieri. qui, cum turmalibus aethram
Perfurerent flabris, immansuetoque susurro
Atria complerent; Iove solum hiscente steterunt.
Occlusisque manu presserunt sibila labris
VII. Tunc sic Omnipotens ; o noctro effusa cerebro
Progenies: (veneratur eum, decuitque minorem
Poplitibus fieri, et demissam accedere terrae)
Cernis, (et ostendit) quantus se exercitus arvis
Inferat. armorum campus repletur ab umbra.
Auxilio dignata tuo lectissima bello
Pectora, praetenta Mures defende Medusa .
Nam virides Ranas Praeses Latona iuvabit.
Da specimen, quod sis nostro de vertice nata.
Et dabo, Pallas ait: neque enim parebo monenti.
Scilicet hanc mundi faecem Patrona tuebor
Hostes Diva meos? mea qui Delubra pererrant
Semper, et incestis deformia sordibus implent.
Quid? quod Erythraeis pretiosa monilia conchis,
Sertaque sacrilego morsu decerpta profanent.
Quid? quod ab aetheria flagrantem Lampade Succum
Meque bibant, roremque sacrum pallentis olivae.
Quid? quod in augusti caelestia serica Pepli,
Nostra picta manu, rabies male sana nocendi
Impulerit, totamque, (nefas) corruperit artem.
Mitius, ut flavae numen regale Minervae
Inter Mygdonias contempserit una puellas,
Corpore suspenso damnata furoris Arachna .
VIII. Haec effata, simul Peplum mirabile monstrat
Ambesum. quae bruta fames intacta reliquit;
Sunt testes artis, sunt argumenta decoris.
Ipsae relliquiae laudem nomenque merentur.
Ingenium posuit formas, solertia filum,
Materiam dispensat acus, variatque figuras.
Omnia vel vivunt, vel sunt mendacia vitae.
Vera putes, sed ficta placent simulantia verum.
Summa: Trophaea Iovis , statuit quae plurima Mundo:
Nondum fuscus erat prima lanugine malas
Sub genitrice Rhea , nec adhuc iuvenile vagatus;
Iam propriora polo sensit discrimina, Patri
Ereptus. tinnit Corybas , suaque aera fatigat,
Saturno natum sene praetereunte puellum.
Et vere vagit puer, et sua Cymbala vere
Curetes quatiunt, tamquam si sentiat auris.
Iuppiter in Latio dormit, placidamque quietem
Quam dedit haec tellus, meliori munere pensat.
In fruges fecundat humum, Cererem que maritat
Lenaeo non ulla manus tam fallere docta,
Tamque minus, teretes digitos felicius egit
In tramam ardenteis cupias decerpere gemmas:
Usque adeo maturat acus. mustumque propinat
Ante diem. niveo vincit candore ligustra
Synthesis: alternis sublucet purpura filis.
Iurares spirare crocum; vaccinia nigro,
Et violas humileis, violae pallore notari.
Concipit et linum Zephyros. nascentibus herbis
Permistae serpunt hederae: coniungitur ulmo
Foederibus textis e lana pendula vitis.
Qua flavum trahitur filum, flavissima messis
Insequitur: qua sanguineum vindemia labris
Spumat, et in Phrygiam procumbunt orgia telam.
Addidit et fontes, qui passim in sindone sudant,
Bullit ab argento trepidatque argentea lympha,
Sparsaque deducti percurrunt carbasa rivi.
Addidit et certis distincta Elementa corymbis,
Sopito famulata Iovi , et mulcentia somnum.
Nec confusa iacent: Naturae cernitur ordo.
Terra stat, Unda fluit, ineat aer. emicat Ignis.
Terra pedes tangit, pectus circumfluit Unda;
Per nares aer meat, et capite emicat Ignis.
IX. Parte alia Veli descripserat horrida bella
Centimanum, et longe Inarimen super aethera iactam.
Se quoque pugnantem, durantemque Aegide vultus
Marmoreos. Petulans et commeritus laqueum Mus
Hoc ipsum foedavit Opus, rositque maligno
Dente tenax: periit lusus felicis imago,
Solaque divini superant emblemata limbi.
Quo dedit expressum facinus crudele Belarti,
Anguipedes inter quondam summosque Gigantes
Principis hic alio Frandildus nomine dictus,
Semideus, postquam Iovis est susceptus in aulam:
Ambitione sacra flagrantia fervidus arma
Corripuit, totum debellaturus Olympum .
Sed cum iam fureret traheretque in vincula stellas:
Excidit infelix, immanibus excidit ausis.
Et frustra stolidos implevit numine fastus.
Quippe toro prostans, et se positurus in umbra
Fraxineam incubuit Martis porrectus in hastam,
Impiaque aeterno conclusit lumina somno.
Nec non et pretium qui formidabile pacti
Iurarunt commune nefas, tumidumque Mimantem
Porphyriumque trucem, natumque Damastora Caco ;
Marcenteis epulis Socios nimioque Lyaeo ,
Nudati feriunt gladii, iugulosque resolvunt
Incisos redit in phialas nutantiaque orbe
Sigmata permistus scelerato sanguine Bacchus .
A Satyris praeceps data funera fune trahuntur
Contorto. caelum omne tonat, tellusque remugit
Iam levior: respirat ager, perque avia silvae
Iam secura canit Pastorum fistula Mopsum :
Et sibi gratatur tutos Amaryllis amores.
Omnia Palladius se tota Pallade pollex
Fecit, et arguto glomeravit singula tactu.
Quisque decens rerum color est. convivia fumant;
Ex auro surgunt mensae. funduntur ab ostro
Vitra, relucentes attollunt vasa smaragdi.
Paene etiam fremitus caedentum auditur, et una
Caesorum stridor. Perfossa cadavera fetent
Tam nebulis pertusa, ut abesse notetur ab ore
Spiritus, et paullo tamen ante fuisse sub ore.
Hic discat mors ipsa mori. Sulcata cicatrix
Eminet, et grandes buxo signantur hiatus.
Florida qua summus clausit subtemina margo:
Vivus adhuc, turgensque minis Frandilus et ira,
Ut turpi macie curisque exesus anhelet,
Ad iubar Imperii, radiato fingitur arcu;
Mercurio responsa dare, et contemnere Divos.
Caeruleo glandes oculi de stamine turgent.
Nasus agit rhonchos. rugis fons abdita bysso
Flaventi, barbaeque vapor diducitur atra.
Caetera vastator Mus cernere texta negavit.
X. Talia dum cupido defixi lumine lustrant,
Mirantur Divi; simul indignantur, et atros
Musulmannigenas inversa cuspide damnant.
Hosne ego defendam Virgo Tritonia reddit?
Hosne ego? quam iacio, sese prius induet hasta
In folia et frondes: atque hastam iecit in auras.
Hunc uterum (monstratque Iovis caput) ipsa verendum
Dedecorem! si tela tamen fatumque minaris:
Eligo Gorgoneis Ranas umbrare cerastis .
Ignosce: et Ranas odi. nam semper amantem
Otia, cum somnum sub lauro fessa vocarem;
Scilicet infestis a me pepulere querelis,
Dixerat. extremas voces Latona probavit,
Multa fremens super his: Lycidas quis nominat, inquit.
Saltanteis in aquis, tantum ad convitia natos?
AEstus erat, totumque Leo succenderat axem:
Ardebant nimiis exusta caloribus arva,
Nosque siti. gemino soboles portata lacerto,
Ubera pulsabant tremulis siccata labellis;
Desisto; narrare pudet. nil durius umquam
Sensimus. hausturam latices vis rustica stagno
Arcuit, et limo venam turbavit aquarum.
Quid tale ausa fuit Niobe ? quam nostra peremit
Filia post Natos, iusto damnavimus ore
Barbara corda virum. saliat, trepidetque, vomatque
Nunc licet, et clamet submersa palude caterva;
Raucaque perpetuis consumat litibus aevum.
At quam pulchra mihi vano Tegeaticus Ales
Proelia promisit flatu? quid ad ista vocavit
Dedecora? infami iuvat hoc exesse theatro.
Illusae sumus. abscedo. abscessitque marinis
Rupibus illapsa, et Delo se condidit alta.
XI. Concussum est magno Superum genus omne tumultu:
Obque eadem tacite certamina ludicra mussant.
Iamque soror Phoebi , iam Phoebes frater , et angues
AEgide concutiens, stimulos abitumque sub alto
Corde volutabant, subituri moenia Cyrrhae .
Praecipue Venus , ut Mures in casside vidit,
Non nisi dilectae pennas fixisse volucris
Contemptu. teneros sensus testata decoris
Fletibus, et crudum sic est affata Maritum.
Ergo meae tantum galeis, ludibria belli,
Affiguntur aves? tuque ad scelera ista silebis
Saeve? (silebat enim) quin et saevissime rides?
(Riserat) hoc merui mulcens post proelia fessum!
Thrax ingrate mihi. si corvus et atra deesset
Noctua: non quererer. nunc Cypria luditur ales.
I tamen, et nostrum Coniunx ulciscere probrum.
Mavors, seu simulans, seu vere percitus ensem
Nudabat, iamiamque ruens in bella ruebat,
Inflexus precibus. voto Saturnius obstat,
Et Mures iugulare vetat: neque te decet, addit,
Huc ferri rapidum, et vilis abscindere vitas.
XII. Vos porro sanguis meus, et formosa voluptas,
Caelicolae: tuque alma magis Dictynna , decusque
Phocidos intonsum Pataraee , et Filia nostri
Sincipitis: quae bella parem, cur talia cogam;
Accipite haec animis, altoque recondite sensu.
Scitis, et in vestris etiamnum mentibus haeret
Terrigenum furiale nefas, dira ausa Typhoei
A pede convulsos vibrantis in aethera montes,
Cum stetit Ossa super contorta nivalis Olympum ,
Quis non expavit? Pangaea volantia ruptis
Vallibus, in nostram cecidissent paene Sororem.
Machina tunc, sedesque Poli turbata: refugit
Signifer: audivi in cunis vagire minora
Sidera, et interitum non interitura timere.
Fulmen erat dubium, nisi nostra rotasset in hostem
Dextera, quem vinctum cohibet Trinacria ferro:
Sudat ubi curvum caput ad sua membra retorquens.
An reliquas memorem, quas magno pectore curas
Interiore premo? quanto sudore cavemus,
Ne leges Natura suas violata queratur!
Iam fastum elido, iam torqueo pectus avarum:
Iam caecas crucio fraudes, iramque retundo.
Nunc caditin poenam poenae secura libido;
Evertoque toros, et proscribendum Hymenaeum .
Non unus de Matre nepos effunditur heres,
Saepe sui Patris frater punire fatigor:
Et pudor est, totiens pavefactum avertere solem.
Atque utinam interea, vel parvo tempore, fessi
Vestrum aliquis caperet frena imperiosa Tonantis:
Disceret invidiam tumidis avellere votis;
Et modico vilis contentus farre polentae,
Mallet in exiguis pavisse mapalibus agnos.
Est aliquid, summum Mundi, mihi credite, pondus,
Ferre, nec oppositis frangi vel cedere Fatis.
Secula donamus: coelestes volvimus orbes:
Torquemus nimbos: fruges ubi sicca negarit
Tellus, in dulceis uxorem solvimus imbres.
Quod Ver molle rosis, Aestas cingatur aristis,
Temperet immitem Brumam confinis Iacchus ,
Musto praela fremant: nostrum sunt omnia munus
Num quisquam idcirco vel nos mortalis adorat?
Vel colit obsequio supplex? periurat et odit,
Imponit linum capiti, spoliatque corona
Caesariem; raditque femur, si bractea fulget.
In Fano dat tura, domi clam devovet Orco ,
Dira petunt, non casta satis, non digna mereri;
Quaeque palam nollent Plebis constare Tribuno.
Sunt, qui me fatuum credunt, minimumque Deorum,
Insanumque vocant, quoties incanduit aether
Ignibus abruptis. peccanti indulgeo? credunt
Et surdum. tamquam Larvae sua vota dicarent,
Sic colimur. qui nunc stat in alta Iuppiter ara;
Urceus ante fuit, vel fragmen inutile pelvis.
Parcitur argento. de vili ducimur aere.
Quodque diu sonipes versavit in ore metallum,
In nostram effigiem liquefit. primordia testor
Elysiae Noctis: nisi me Natura rogasset,
Ut regerem; pridem voluisse abs cedere caelo.
Atqui ego nunc seriem poenarum et vulnera verse
Instigenda Reis. cogam. Iove digna, fateri
Invenisse Iovem magni tormenta doloris.
Sint Agros, Thebae que, ioci nunc seria restant.
Excessit scelus omne modum: cum crimine crescat
Vindictae mensura meae, seque impleat ipsam.
Haec caussa adventus vestri, mea Pignora. quanta
Supplicia exposcam praeterlabentibus annis;
Quot mortes maneisque vagos: in imagine sola
Cernetis Belli, quod Mus et Rana movebunt.
Parva mora est: iam se accingunt, aptantque lacertos.
Me dante hos animos; furiasque afflante sonoras.
Quidquid eis diri eveniet; deducat in omen
Posteritas, Fatumque vocet; credatque latere
Tristius, atque oculis deflendum ex marmore caesis.
Quod rationis inops patitur putredo; sequentis
Umbra mali tantum est, et primae linea mortis.
Queis animus putet: qui versat in ulcere mentem;
Qui pecudum ritu vivit, cum pulchrius illis
Sortitus lumen, se caelo extendere possit:
Qui caprum in venis, bubonem in pectore nutrit:
Qui fastu tumet, aut rapto lascivit in auro:
Qui flatu violat stellas, et numina poscit
Detrahere: illum, illum mala nota Gigantibus , illum
Bella prement non visa prius, verique labores.
Sancio; ne porro nostrae penetralia mentis
Nudet, et excutiat quisquam sollertius Urnam;
Sancio; ne absenti Latonae Tantalus ullus
Quae statui, quaeque hac pugna durante videbit,
Evulget. dignas dabit illa superbia poenas.
Nunc agite, et curis placide super astra remissis;
Dum veluti Praetor, Romani gaudia Circi,
Do gladiatorum Ludos; Consulque cruento
Amphitheatrales illustro Munere nubes:
Pensilis Orchestrae cuneos insidite, dixit.
Maiores sedere: Deum succincta minorum
Turba stetit. Fluviorum humeris et grandibus urnis
Aeolidae incubuere: iacet pars maxima retro.