Dado, Pater celebris, speculum, via, lumen et orbis,
Discrete antistes, venerande vicarie Christi,
Nauta, gubernator, populorum pastio, pastor,
Qui mihi causa manes hujusque occasio scripti:
Per quem coepit opus, cujus dulcedine ductus
Virtutum species, et nomina trina notavi;
Cujus amore quidem praefatio lactat amorem;
132.0563C| Bina parum tangens, plus concionabar amore.
Nec contentus eram semel hoc iterare vocamen;
Crebrius id libuit vinclo constringere versus
Ut quod mortales aptat, jungitque Tonanti,
Alterutrum societ sincero foedere nosmet.
Junge tuum cor, sancte, mihi, mentemque sacerdos.
Quod cupiam, precor, ipse velis, mea concipe vota;
Corpore si nondum, sensu coeamus in unum.
Quanquam si fieret, si se . . . . . hora potestas,
Utque a me facies nebulas tua . . . . .
Credo quidem, nec vana fides, cum complice vultu
Nos contemplamur, cum mutua famina famur,
Plurima pars aestus, quae cor obnubilat intus,
Exturbata fugit, mentique aurora resurgit,
Parenthesis ut haec subito subrepserit orsa.
132.0563D| Crede meis . . . . . . . non hoc incuria gessit,
Sed divisa tui causa est sententia, frater.
Namque pedem refero; quae coepi dicere, dico.
Si nos Omnipotens aliquando acciret in unum.
Saepe quod optavi nunc opto, optavero certe,
Dulcius hoc cunctis argenti aurique talentis,
Bombice et gemma, blattis, eborique fuisset;
Ut solareris, varia est cui causa doloris.
Et quae litterulis virtutum nomina finxi
Edoctus de te possem cognoscere plane,
Qualiter alta fides valeat divellere montes,
Atque maris medio pelagique immittere fundo:
Quid divina velit, vel quod dilectio fratris,
Qua spe suspensus semper coelestia sperem,
Casibus in mundi quae me patientia firmet:
132.0564A| Libra qua pendam, veniant si prospera forsan.
Quisquis tecta sui concivis viderit uri,
Ipse modo simili credat sua posse cremari.
Est opus, est, inquam, caute perpendere causam
Si Domini depicta domo, primordia sumpsit,
Littera Tau (Ezech. IX), nobis impingens signa salutis;
Nec desit fronti quod nos, o, subtrahat hosti:
Linea quem cingunt, medium pertransiit urbis
Hierusalem, dans signa gementi, sive dolenti,
Qui gemit atque dolet Domino signatus adhaeret.
Sic in monte sedens Salvator dixerat ipse:
Felices qui nunc lugent, quia gaudia luctum
Qui citius transit, posthaec aeterna sequentur (Matth. V).
Si risus fletu mercandus creditur esse,
Est nobis flendi nimium concessa facultas.
132.0564B| Hinc atque inde satis subrepunt aspera nobis.
Nec simplex mortis facies, nec singula damna,
Sed sicut Sapiens, seseque sequentia cernens,
Contra insensatos orbem pugnare (Sap. V) fatetur,
Doctor Gregorius quod tangit taliter orsus:
Corda prius hominum turbantur, post, elementa.
Jure igitur restat nos ut simul omnia caedant,
Quae male sunt vitiis nostris servire coacta.
Juste pro Domino vitiatus dimicat orbis,
Ut peccando homines quia se laesere priores,
Ulciscens semet contra illos ipse duellet.
Coelum, lympha, solum, necnon et caetera rerum
Ordine cum proprio temerata lege recedunt,
Pro Domino pugnant, qui nos hoc more flagellat.
An non peccatis, paganae natio gentis,
132.0564C| Quae mundus fecit, vastans mortalia, vincit?
Hostibus, ecce, Dei qui censebamur amici,
Tradimur in praedam: Joseph fera pessima mandit,
Israel Allophylos, Jacobos gens ethnica mactat,
Ingenuos maledicta cohors Chananaea triumphat, refutat:
Libertos olim servilis factio caedit.
Ferre canis pretium (Deut. XXIII) templo lex prisca
Nunc canis ipse domum Christi spurcissimus intrat;
Dat necibus plebem, vulgo res, ignibus aedem;
At mensam Domini sacram manus impia scindit;
Tractat pollutus sanctorum pignora tactus;
Ecclesiaeque pecus peregre transducit abactum;
Non miseret patris, nulla est miseratio matris.
Transfigit natum feritas ante ora parentum.
Nec natam redimit, quod mater funera plangit.
132.0564D| Junior, atque senex, lactens puer, atque puella,
Alter in alterius moribundi caede volutant.
Instant Italides spoliatae civibus urbes,
Ac desolati demptis cultoribus agri,
Campi caesorum siccatis ossibus albent.
Jam, puto, tot vivi non sunt quot morte perempti.
Illorum vatis dicamus congrua verbis (VIRG. II Aen.)
Ante quidem summa de re statuisse Latinos
Si vellent, fuerat melius, non tempore tali
Cogere concilium, cum muros obsidet hostis:
En quo perduxit miseros discordia cives!
Saepe malum hoc illis, si mens non laeva fuisset;
Intestina loqui populorum praelia possent.
Dicunt quippe sues sese mordere solentes,
Ad se mordendum dentes excire luporum.
132.0565A| Pascua nunc gregibus vix porrigit inclyta tellus,
Lascivire prius de cujus et ubere pauper
Consuevit, sano dum res stetit integra regno.
Novimus electum vas Christi scribere Paulum,
Mandere delectat, vel si mordere vicissim,
Alterutrum (Gal. V) vobis ne fors consumptio sitis.
Corporis intuitu, tunc mentis cernite visu.
Claret apostolicus Laurentum sermo ruinis:
Inter se primum civili lite furentes.
Barbarico objecti solvunt commissa furori.
Omne quidem regnum contra se schismate scissum
Destruitur, domuique domus superimminet ultro (Matth. XII).
Coelum, terra meant, sed firma haec famina perstant.
Dic, frater, dic, antistes, dic, sancte sacerdos,
132.0565B| Si constare nequit regnum per dissona se par,
Quae sint divisis metuenda pericula nobis?
Unanimes habitare (Psal. CXXXII) domum Psalmista notavit,
Sed te, Sulpiti (ne Gallus id audiat) affor:
Rari sunt nostrum, quorum mens tendat in unum.
Discordant omnes, praesul, comes, atque phalanges,
Pugnant inter se concives, contribulesque:
Urbica turba strepit, machinantur et oppida bellum.
Quid? non cognatos etiam discordia pungit?
Provocat in Martem frater, concurrere fratrem
Infremitat, saevitque animis ignobile vulgus.
Omnia legirupis certant mortalia pugnis:
Majores aliis faciunt nil rectius illis,
Qui defensores patriae populique fuisse
Debebant, aliis constant occasio litis.
132.0565C| Nam quorum patres sedebant seditiones,
Horum posteritas acuens exaggerat iras,
Unius populi cum sit dissectio talis,
Nunc sic divisum credis consistere regnum?
Reddimus aeternas, indulgentissime rector,
Grates, Christe, tibi, meritosque sacramus honores,
Quod non, ut meruit, voluisti perdere mundum.
Olim quippe reis deberes sumere poenam,
Sed nos portando, vis ad meliora reverti,
Atque ut poeniteat, quae quis peccata patrarat.
Namque diu, res si qua diu mortalibus ulla est,
Viximus, atque datum mire transegimus aevum.
Contigit anne unquam, vel hoc contingere quisquam
Audierat? num tale aliquid aut fama susurrat?
Ut totidem populi, tam multae denique gentes,
132.0565D| Lustrorum multis tot discurrentibus annis,
132.0566A| Immunes regis habuissent tempora pacis.
Israel una tribus, quam trivit fusca Canopus,
Cum pes lacte solum manans, et melle teneret,
Undique per gyrum ducens ex hoste trophaeum,
Illos occidens, ast illos censibus urgens,
Postquam divinae contempsit foedera legis,
Irritatque Deum, manuum per facta suarum,
Accidit interdum, Domino plectente reatum, tribunis, tributis forte
Ut rex defuerit, dux illi nemo fuisset.
Nec mora; quos vincens subjecerat ante [ … ]
Vincitur ex illis, servivit et ipsa tributis.
Tunc Ammon, Madian, Moab, Amalecita, Philistim,
Illius audaces culpa, vel crimine fortes,
Caedentes caedunt, spoliantes exspoliarunt.
Insuper et dextrae . . . . . stirps vulnere Judam
132.0566B| Fulminat hinc Judas: Benjamin fortiter instans,
Fratribus excisis, dum trudit flumina sanguis.
Non mirere, Pater, si conviciamur acerbis
Litibus et pugnis, si motus ferveat orbis,
Sed mage mira putes, quod non sint funditus omnes,
Et tribus et populi funesto Marte perempti,
Ah! cum non habeant, qui fac, vel desine, dicat.
Regia si turmis esset praelata potestas,
Non adeo temere fluitaret mobilis ordo,
Discola nec tantum struxisset factio cladis,
Nec mala conantes eadem, factisque replentes,
Praemia sive thronum sinerentur adire proborum.
Plura quid his dicam? Desunt ubicunque regentes,
Disciplina cadit: huic et contraria surgit,
Absque timore quidem nihil esse loquuntur honorem.
132.0566C| Barbaries quaesita domi, censuque coacta
Christicolum populis, cum rex non dirigit ipsos,
Infra tecta capit censumque cruore reposcit.
Principe destituit multo nos tempore languor
Infantilis adhuc perfungens nomine regis.
Aetas nec pugnae est habilis, nec legibus apta,
Cui Deus indulget regnis, sceptroque potiri;
Sed tenerum corpus, seraeque ad fortia vires
Despectum propriis generant (Eccli. X), atque hostibus ausum.
Quam vereor, quam saepe revolvo . . . . .
Illius eulogium, qui, vae! portendere genti,
Supra quam juvenis staret dominatio regis,
Asseruit: quod summa Salus avertat ab illa
Gente, salutari quae fonte renascitur illi,
Qui Rex, et Dominus, qui scitur et esse Sacerdos,
132.0566D| Qui nec principium, nec finem percepit ullum,
132.0567A| Cujus regna chao, praecellunt jura diebus.
Si non absurdum cuiquam, vel forte molestum
Esset, in hoc sapido vellem sermone morari,
Et novus interpres quiddam moerore levando,
Quod nusquam legi de me proferre legenti.
Omnis in antiquum qui credit . . . . . dierum.
Subditur haud juveni talis devotio regi
At vero gentes stulte simulacra colentes,
Cum sibi constituunt alicujus imaginis icon,
Subdunt se juveni per inania figmina regi.
Regem . . . . . . . noviter sic constituenti
Nobis per juvenem veniat benedictio regem.
Haec ego commentus, scriptis non derogo sacris.
Sit rata, quam sapiens prodit narratio, codex
Exemplum nobis, authentica scriptio ponit,
132.0567B| Monstrans non nimium juvenili aetate dolendum.
Strenuus annorum Josias rex fuit octo (IV Reg. XXII),
Cum primum regno fungi coepisset avito:
Firmatus vero sensu solidatus et aevo,
Indeptus plenis maturum robur ab annis,
Zelo ferventi studuit servire Tonanti,
Instaurat templum, comitque ornatibus ipsum,
Ordinat officium, divinatione dicatum,
Lege monet populum, instigat flere reatum,
Scandala dimovit, lucos excindere jussit,
David iter vadit, Domino constanter adhaesit.
En quo profecit qui pusio regna capessit!
Quis, rogo, nunc juveni debet diffidere regi?
Dummodo cuncta regens Rex regum dirigat ipse.
132.0567C| Sincerus certe Samuel (I Reg. III), Danielque (Dan. XIII) Prophetae,
Essent aetatis pueri cum forte minoris,
Judicium senibus decernunt, jusque ( Senibus ) gerontis.
Quaedam verba metu posui, solamine quaedam,
Ut quem sollicitet formido, spes animaret.
Aestus hi tales, quos profert pagina praesens,
Turboque commiscens diversis casibus omnes,
Ossa mihi siccant, sensum moerentis obumbrant.
Accidit et crebro, stupidus cum talia tracto,
Ut sicut Nonnus scripsit, felixque sacerdos,
Hieronymus noster, sanctus, sapiensque magister,
Interdum proprium fiat mihi nomen oboltum (oblitum),
Et mens fusa foras, ipsum me deserat intus:
Tunc post liminio deserta cubilia longo
132.0567D| Regrediens . . . . . proprii nova dogmatis hospes.
Quid tu? panis abest aeque nec pocula praesto
Nec focus ardet ibi, nec lectus sternitur aegrae,
Esurit, atque sitit, suffert et nudula frigus:
Quid faciat? quo se vertat? quis panset egenam?
Flet, gemit, et lacrymat, singultit, mussat, et haeret.
Omnia tentanti compunctio subvenit ipsi,
Tali suggestu compellans sana dolentem:
Nocte fores media tandem pulsentur amici,
Si sit dormitum, vox pernix excitet illum,
Ut lassus terno recreetur pane viator (Luc. XI).
Nec tibi, crede, negat, tantum prex sedula poscat
Insuper et lympham largus tibi porrigit ultro,
Qua quis potata sitiens non sitiet ultra (Joan. IV).
Hic facis, ut tantum formides frigora quantum
132.0568A| Aut numerum lupus, aut torrentia flumina ripas.
Nec petit argentum, pretium nec postulat ullum.
Qui dare sponte docet, gratis quod poscitur offert.
Haec pia mens tristis librans consulta sororis,
Mel super atque favum hunc talem retur amicum,
Et pulsare fores, aditus jam quaerere servet,
Ejus et eloquiis aures aperire fruendis
Eia age, rumpe moras, delectat pergere, dicit,
Sed quia non proprio satis est confisa paratu,
Astruit ecce palam sese ductoris egenam,
Pergere nec quoquam per semet posse fatetur.
Ergo viae ignaram sustenta, praesul, alumnam,
Lapsantique manum ductricem porrige, quaeso.
Teste, loquor, Domino, potis est quem fallere nemo.
Quod non pictoris ludo, nec more poetae,
132.0568B| Fuco fallendi quorum lex traditur uni.
Alter habet juris poesim componere mendis:
Sed quod verba notant, illud praecordia clamant;
Scribit quodque manus, scriptum mens obtinet intus.
Questibus internis suffragia quaerito Patris.
Pandens quanta premunt, manifestans quanta lacessunt,
Ut pondus proprium, quem lassans mergit in imum,
Erectum statuat (Rom. XIV), cui standi robur abundat,
Coelipeta insonuit sancto quod Apostolus ore,
De me profiteor: Revera nescius error
Obnubit mentem, crebro fallitque videntem.
Nonne videns fallor? cernens et visibus orbor?
Pauli voce loquor, quid agam non sentio plane,
Ignorans operor, quod non intelligo factor (Rom. VII).
132.0568C| Verser ut in mundo fragile nunc utile duco (Philip. I).
Ut quidam sedem, quod fessum concutit orbem;
Cogit et officium me jungi plebibus almum,
Et fratrum propriam curis postponere curam,
At plerumque subit, quae sic intentio dicit:
Mundum linque, vaca Domino, sectare quietem,
Tecum disce habites, inimicas desere lites;
Nutat enim mundus, fallax et labitur orbis.
Si tu mundanas vis sustentare ruinas,
Involvent rapidis fors te ruinosa ruinis.
Nititur in vacuum qui perdit ad ultima nisum.
Ambo salvari si tu, mundusque nequitis,
Erue vel temet: nam solum evadere refert,
Quam periisse duos aeque discrimina passos.
132.0568D| Huc ades, antistes, his interponere judex.
Haec est summa quidem, quod coepi scribere pridem:
Pontifices, regem, quamvis populosque dolerem,
Acrior haec memet semper mea cura remordet.
Nam me plus aequum, quam quemlibet arbitror horum;
Vulnera plura gerens, medicinas expeto plures,
Otia, sectari, strepitumque relinquere mundi,
Me lex illa monet, laribus quae mentis inhaeret;
Hanc contra pugnat (Rom. VII), quae membris indita constat.
Heu mihi! quam duro solet haec superare triumpho
Captivans miserum peccati lege ligatum.
Invalidae legi sis, o patrone, favori.
132.0569A| Per te devincat per se quae victa laborat.
Et simul ambiguum de binis effice certum,
Consilium ut sapiens dubitans Susanna capessens
Evadat mortem jam libera per Danielem (Dan. XIII).
Vis, potes, et nosti conservis auxiliari;
Cui pater ille domus peregre frumenta profectus
Dispensanda dedit, nec gazas condere jussit,
Ubertim binis quas contulit ipse talentis (Matth. XVIII).
Dicite queis lacrymis dolitum sit funus Abelis,
Divide, dispensa, profer, largire, ministra,
Quod tibi divina corban descendit ab aula.
Hoc heros mandat, data dans dare dapsilis optat:
Quanto plus dederis tanto plus danda mereris.
Arca cluit dando, vacuatur et ipsa negando,
Qui sua derivat soli sibi flumina servat.
132.0569B| Haec exhortando, non te sunt dicta docendo,
Quippe theoretice quem Spiritus imbuit arte.
Arvum jam sitiens, de te desiderat imbres,
Eloquii pluvia squalentia complue rura.
Disciplina patris mihi sis, compassio matris.
. . . . . . . . . . . OR.
Mathitae fido praesens didascalus esto,
Annuat Omnipotens, qui coeli sustinet axes,
Atque gravem vasta terram sustentat abysso,
Ipse tua ut suppar virtute diutius utar,
Vivere sitque meum, quod te scio vivere sanum.
Funde preces Domino pro me, mi frater, id oro
Et plebi totae sit prex tua fultio vitae.
Dum fruor hac vita, vitali vescor et aura,
Dum sensus sapiunt, dum linguam. . . manebunt,
132.0569C| Te meditor semper, te rumino voce frequenter,
Jugibus et votis, habitare palatia lucis
Te, tibi me juncto, Jesum precor esse. Valeto.
Hic in calce rogo claudens hoc. . . sigillo,
Ut vinclo fidei, quo vos me stringere novi,
Nostrum Hathonem, vestrumque ligetis eodem,
Et qualem vobis me corde valere velitis,
Talis ei sitis et plus, quia plura valetis;
Quos vobis fidos, et quos habeatis amicos.
Ad nostram oro fidem per vos ducantur iidem.
Nos vobis equidem ritu faciemus eodem
Nobis concordes, ad vos convertimur omnes,
Servantes legem fidei nihilominus ipsi.