Quisnam terrigenis tanto dedit impete et ausu
Accelerare gradus, ut parvo tempore longos
Terrarum tractus atque infinita profundi
Aequora percurrant maris, et nova litora quaerant?
Anne leves hominis tergo Deus addidit alas,
Queis avibus ventisque citis et fulminis igni
Quantumvis rapido valeant contendere cursu,
Et quo mens fertur, corpus cum mente feratur?
Portenta haec fluidus nostro vapor attulit aevo,
Suppositus quem vulcanus ferventibus undis
Excitat, atque levem diffundit in aetheris auras. pinil
Nam calor intus agens mira virtute penetrat
Atque alios aliis globulos disjungit aquai,
Qui tenuantur et ascendunt ceu nubila fumi,
Aeque subtili donec librentur in aura.
Quod si carceribus vapor obstringatur ahenis,
Et vi claustrorum ingenti vel pondere pressus
Impediatur; equus ceu dura repagula mordens, dil
Ipse furens intus magno cum murmure et ira, il
Quo mage densatur, magis ostia ferrea pulsat,
Et nisu impellit rabido: dein pondus et omnelegos dou
Obstaclum abrumpens procul ejicit, atque fragore noie
Intonat horrendo dum libertate potitur.
Vim tantam experti quibus est describere leges
Naturae et motus metiri et quaerere caussas
Cura animo, inque bonum humanae convertere gentis,
Solerti indomitum docuerunt arte vaporemteres
Flectere in innumeros tute et moderarier usus.
Adspice ad id qualis fabrefacta est machina, docti
Vatti opus aut Vulfi gnavum, et queis partibus aucta
Eximia textis compagine, demiranti
Daedalus intuitu quam debeat ipse stupere.
Effossus carbo telluris viscere flamma
Uritur assidua, laticem quae concitat aestu, núusio
Inque vaporiferos cogit se attollere nimbos.
Sed vapor adjunctum lateri ferventis aheni
Ingreditur tubulum: duplici tum semita in amplum
Irrumpit, strepitansque morae impatiensque, cylindrum:
Nempe per alternas valvas nunc ima cylindri
Claustra petit, nunc summa; inter quae vectibus actus
Embolus exaequat motus sursum atque deorsum.
Emboli at alternis pulsus vapor ictibus inde
Labitur in concham, gelido quae fonte rigatur:
Huic aestus partem concedens stringit in undas
Se se iterum liquidas vapor: anthlia tum haustibus illum
Assiduis sorbens reddit, ceu vena, lebeti,
Quem quod alat lymphis altricis nomine gaudet.
Interea insistens axi librata superne sound iliidne nepod
Ferrea virga, suis quam motibus embolus urget, Foot
Brachia nunc supra attollit, nunc deprimit infra,
Ceu libra cui pondus nunc hinc nunc additur illinc.
Vis mage perficiatur opus? Sint bina cylindri
Corpora; utrique suus natet embolus, alter ut altum
Quot repetit vicibus, tot ad imum decidat alter:
Sic perfecta suas duplicabit machina vires.
Porro volubilibus conceptum brachia motum
Vimque rotis indunt, valeat quae robur equorum
Tercentum superare: rotis tum fertur utrinque,
Remigio veluti alarum, properatque per undas
Navis Americae primum navalia linquens.
Illa ubi carpit iter liquidum portuque recedit,
Undique concurrunt spectatum ad litora turbae,
Et resonis illam palmis et voce sequuntur
Laetifica, longeque diu per vasta volantem,
Aequora mirantur: quippe arduus usque caminus
Longe adspectandum glomerat de vertice fumum,
Suspensosque levi signat caligine sulcos.
Eolus at, tantae haud curans miracula navis,
Non cohibet fraeno ventos dirasque procellas.
Sed magno insurgunt eurusque notusque furore,
Inque illam ex imo cumulantes gurgite fluctus
Frangere nituntur scopulis et mergere ponto
Necquidquam tamen: ipsa etenim quo robore pollet
Interius, victrix externos despicit hostes,
Atque impendentem pelagi caelique ruinam;
Prosequiturque citum tali moderamine cursum,
Ut tuta optatos portus pertingat et urbes,
Nec minimum posita fallatur temporis hora
Siquando tamen haec eadem vis intima certos
Excedat fines; magni fit caussa timoris,
Aerumnaeque gravis. Quare cui creditur ipsa
Machina servanda et discrimen in omne regenda,
Incumbat vigil, immodico ne ferveat aest
Vulcanus; stabili laticis ne copia met
Discedat supra aut infra, at sua limina servet;
Neve usquam patuli impediantur forte meatus,
Queis vapor insinuat se se, nec rupta fatisca
Parte aliqua moles, mordaci aerugine adesa,
Aut aevo effoeta, aut longo tenuata calore
Saepe igitur cuncta inspiciat circum undique,
Expoliat, disjuncta aptet, renovetque vetusta
Valvam praecipue tutricem exploret, aheni
Qua paries auctus, justo an stet pondere pressa,
An vapor impellat nimium atque infausta minetur.
Talia nt faciat custos, heu! quanta ruina
Navigio et nautae et vectoribus imminet! Alto
Aera fragore crepant, dispersaque membra per auras
In mare disjiciunt confractae molis, et omne
Mercis onus, gazasque, et corpora caesa virorum,
Qui vix fata queunt mortemque dolere inopinam,
Surdisque extremos ventis committere questus,
Aether tum tonitru late pelagusque resultat,
Haud aliter caecis strepitans quandoque cavernis
Aethna vomit flammas lapidesque ex ore liquatos,
Et clades circum horrificas et funera spargit.
Tantum igitur caveat vigilis solertia casum binos
Custodis, propriis neu parcat navita curis.
Quid siquidem mens alta juvat studiumque sophorum
Abdita scrutandi rerum, atque recentibus artes
Ditandi inventis, degant nisi tutius aevum
Mortales, nova pandatur quin semita morti?
Quid juvat extremas ratibus conquirere terras,
Et raras illinc gemmas divesque metallum
Ad patrios deferre lares? Quid gente potiri
Hactenus ignota, lateque extendere regnum?
Si nova morborum facies et foeda repertas
Delicias et opes vitiorum monstra sequantur?
Ergo praecipiti navis compulsa vapore
Non modo ab altisono servetur tuta periclo;
Portibus at portus commutans, urbibus urbes
Assidua promptaque vice, heus! commercia laeta
Semper agat: pulcras artes et gaudia pacis
Virtutisque decus terras diffundat in omnes
Et casti ingenii fructus navique laboris.
At fera vipereos agitans discordia crines,
Immanisque furor succensus lumina flammis,
Et fraus ore ferens risum sed corde venenum,
Impietas aurique rapax et dira cupido,
Ne puppim ascendant populis meditantia luctum.
Inclita relligio, quam Christus ab aethere secum
In terras duxit, primus docuitque magister,
Quae pridem navis pingi sub imagine gaudet
Ipsa gubernaclum regat, alta splendida puppi,
Ceu solio regina, sedens, gentemque remotam
Abditam adhuc sylvis, cui mos et vita ferarum,
Lumine pervadat fidei, et sibi captet amore;
Tum ponat leges et veri numinis aras,
Immanesque animos corda in mitissima vertat.
Nimirum in faustas homini portenta vaporis
Sic cedent sortes; sic non felicius unquam
Intuitus regno fuerit Neptunus ab alto
Navigium, non quod pretiosa ad vellera pubem
Argolicam haud tentata prius super aequora vexit.
Neve haec Neptuno invideat miracula Tellus
Et merces et opes. Laevi nam limina ferro
Extructa, et solidis clavis et marmore juncta,
Jam multas toto orbe vias per longa locorum
Intervalla secant et complectuntur utrinque.
Illa super limbis partes librantur in ambas
Transiliuntque rotae, constanti quas vapor urgens
Impete cogit iter, velut ignea tela, vorare.
At primus, fumans vehitur quo machina, currus
Post se alios aliosque rapit longo ordine, et omnes
Usque pari calcant eadem vestigia cursu.
Cunctarum hinc subito per gentes copia rerum?
Funditur innumeras. Tectum hinc natale revisit
Saepe hospes: dulcem genitrix ad pectora natum
Hinc recipit facile, juvenis matremque patremque,
Queis multam trepidi et flentes dixere salutem
Paucos ante dies, patrio cum limine abirent.
Hinc spatium, magnam Anglorum quod dividit urbem
Bruxellis, cultu atque omni felicibus arte,
Pervolat una dies terraeque marisque vapore.
Nec longe jam tempus abest, cum talibus ausis
Cuncta Europa suas valeat sic foedere gentes
Jungere amicitiae et morum, ut gens unica fiat.
Quid posset melius doctae solertia mentis
Invenisse? Quid artifices fabricare periti?
Mortali quidnam generi concedere divos?
Attamen imperio jam jam exturbare vaporem
Ipse aër, qui terrestrem complectitur orbem,
Incipit; exhaustus qui nunc et carcere pressus,
Nunc laxatus, agit naves currusque per aequor.
Felix inventum, plenis ubi fata secundent
Ominibus suscepta operis tentamina et ausus!
Pondere carbonis siquidem laticisque minuto,
Navigium aut currus multa succrescere merce,
Et plures hominum poterit gestare catervas,
Nec toties initum cogetur rumpere cursum.
Felix inventum! Flammae discrimine et aestus
Amoto, nostrum melius tutabitur aevum.
Ac Deus, aërio qui nos educere fonte
Vitales statuit tumidis pulmonibus auras,
Ipse dabit pressi instrumenta per aëris et vim
Omne parare bonum nobis et gaudia vitae.