1202 Punica terra tulit, quo splendeat omne quidquid usquam est:
(0570A)1203 Inde domo Cyprianum, sed decus orbis et magistrum
Est proprius patriae martyr, sed amore et ore noster,
(0571A)Incubat in Lybia sanguis, sed ubique lingua pollet:
51204 Sola superstes agit de corpore, sola obire nescit.
Dum genus esse hominum Christus sinet et vigere mundum,
Dum liber ullus erit, dum scrinia sacra litterarum,
Te leget omnis amans Christum, tua, Cypriane, discet.
Spiritus ille Dei qui fluxerat auctor in prophetas,
10Fontibus eloquii te coelitus actus irrigavit.
O nive candidius linguae genus, o novum saporem!
Ut liquor ambrosius cor mitigat, imbuit palatum,
(0571B)Sedem animae penetrat, mentem fovet, et pererrat artus:
(0572A)Sic Deus interius sentitur, et inditur medullis.
15Unde bonum subitum terris dederis, Pater, revela.
Deerat apostolicis scriptis opulentus exsecutor;
1205 Eligitur locuples facundia quae doceret orbem,
Quaeque voluminibus Pauli famulata disputaret;
Quo mage cruda hominum praecordia perpolita nossent
20Sive timoris opus, seu mystica, vel profunda Christi.
Unus erat juvenum doctissimus artibus sinistris,
Fraude pudicitiam perfringere, nil sacrum putare;
(0572B)Saepe etiam magicum cantamen inire per sepulcra,
Quo geniale tori jus solveret, aestuante nupta.
25 (0573A)Luxuriae rabiem tantae cohibet repente Christus,
Discutit et tenebras de pectore, pellit et furorem:
Implet amore sui, dat credere, dat pudere facti,
Jamque figura alia est quam quae fuit, oris, et nitoris:
Exuitur tenui vultus cute, transit in severam,
301206 Deflua caesaries compescitur ad breves capillos,
Ipse modesta loqui, spem quaerere, regulam tenere,
Vivere justitiam Christi, penetrare dogma nostrum.
His igitur meritis dignissimus usque episcopale
Provehitur solium doctor, capit et sedile summum.
35 (0573B)Valerianus opum princeps erat, atque Gallienus;
(0574A)1207 Constituere simul poenam capitis Deum fatenti.
Millia terrigenum spurcissima jusserant sacrari.
Contra animos populi doctor Cyprianus incitabat,
Nequis ab egregiae virtutis honore discreparet,
40Neu fidei pretium quis sumere degener timeret,
Esse levem cruciatum, si modo conferas futura
Quae Deus ipse viris intermina fortibus spopondit:
Merce doloris emi spem luminis, et diem perennem:
Omne malum volucri cum tempore transvolare cursim.
45 (0574B)Nil grave quod peragi finis facit et quiete donat:
Se fore principium pulchrae necis, et ducem cruoris,
(0575A)Seque caput gladio submittere, sanguinem dicare:
Qui sociare animam Christo velit, ut comes sequatur.
His ubi corda virum Christo calefacta praeparavit,
50Ducitur ante alios, proconsule perfurente, vinctus.
1208 Antra latent Tyriae Carthaginis, altius reposta,
Conscia tartareae caliginis, abdicata soli.
Clausus in his specubus sanctus Cyprianus, et catena
Nexus utramque manum, nomen Patris invocat supremi:
55 (0575B)Omnipotens genitor Christi, Deus et creator orbis,
Christe, parens hominis, quem diligis, et vetas perire:
Ille ego, vipereis quem tu bonus oblitum venenis,
Criminibus variis tinctum, miseratus abluisti,
Jamque tuum fieri mandas, fio Cyrianus alter,
60Et novus ex veteri, nec jam reus, aut nocens, ut ante,
(0576A)Si luteum facili charismate pectus expiasti.
Vise libens tenebris ergastula caeca dissipatis:
Eripe corporeo de carcere, vinculisque mundi
Hanc animam; liceat fuso tibi sanguine immolari,
651209 Nequa ferum reprimat clementia judicem, tyranni
Neu sciat invidia mitescere, gloriam negare.
Da quoque, nequis iners sit de grege quem tuum regebam:
Ne cadat impatiens poenae, titubetve quis tuorum,
Incolumen ut numerum reddam tibi, debitumque solvam.
70Vocibus his Dominum permoverat: influebat inde
(0576B)Spiritus in populum Carthaginis, auctor acrioris
Ingenii, stimulis ut pectora subditis calerent
Ad decus egregium discrimine sanguinis petendum,
Non trepidare docens, nec cedere, nec dolore vinci,
75Laudis amore rapi, Christum sapere, et fidem tueri.
(0577A)Fama refert, foveam campi in medio patere jussam,
Calce vaporifera summos prope margines refertam.
Saxa recocta vomunt ignem, niveusque pulvis ardet.
Urere tacta potens, et mortifer ex odore flatus.
80Appositam memorant aram fovea stetisse summa
Lege sub hac, salis aut micam, jecur aut suis litarent
1210 Christicolae, aut mediae sponte irruerent in ima fossae.
Prosiluere alacres cursu rapido simul trecenti,
(0578A)Gurgite pulvereo mersos liquor aridus voravit,
85Praecipitemque globum fundo tenus implicavit imo.
Corpora candor habet, candor vehit ad superna mentes.
Candida massa dehinc dici meruit per omne saeclum.
Laetior interea jam Thascius ob diem suorum
1211 Sistitur indomiti proconsulis eminus furori.
90Edere jussus erat quid viveret: Unicultor, inquit,
Servo salutiferi mysteria consecrata Christi.
Ille sub haec: Satis est jam criminis, ipse confitetur
(0579A)Thascius: ipse Jovis fulmen negat. Expedite ferrum,
Carnifices; gladio poenam luat hostis idolorum.
95Ille Deo meritas grates agit, et canit triumphans.
Flevit obire virum moesta Africa: quo docente, facta est
1212 Cultior, eloquio cujus sibi docta gloriatur.
Mox tumulum lacrymans struxit, cineresque consecravit.
Desine flere bonum tantum. Tenet ille regna coeli,
100Nec minus involitat terris, nec ab hoc recedit orbe:
(0580A)Disserit, eloquitur, tractat, docet, instruit, prophetat.
Nec Lybiae populos tantum regit, exit usque in ortum
Solis, et usque obitum. Gallos fovet, imbuit Britannos,
Praesidet Hesperiae, Christum serit ultimis Iberis.
105Denique doctor humi est, idem quoque martyr in supernis.
Instruit hic homines, illinc pia dona dat patronus.