941 Germine nobilis Eulalia,
(0341A)942 Mortis et indole nobilior,
Emeritam sacra virgo suam,
Cujus ab ubere progenita est,
5Ossibus ornat, amore colit.
Proximus occiduo locus est,
943 Qui tulit hoc decus egregium,
Urbe potens, populis locuples:
Sed mage sanguine martyrii,
10Virgineoque potens titulo.
Curriculis tribus atque novem
(0342A)Tres hyemes quater attigerat,
Cum crepitante pyra trepidos
Terruit aspera carnifices,
15Supplicium sibi dulce rata.
Jam dederat prius indicium,
Tendere se Patris ad solium,
Nec sua membra dicata toro:
944 Ipsa crepundia reppulerat,
20Ludere nescia pusiola.
Spernere succina, flare rosas,
(0343A)Fulva monilia respuere:
Ore severa, modesta gradu,
Moribus et nimium teneris
25Canitiem meditata senum.
Ast ubi se furiata lues
945 Excitat in famulos Domini,
Christicolasque cruenta jubet
Thura cremare, jecur pecudis
30Mortiferis adolere deis,
Infremuit sacer Eulaliae
Spiritus, ingeniique ferox
Turbida frangere bella parat,
Et, rude pectus anhela deo,
35Femina provocat arma virum.
Sed pia cura parentis agit,
(0343B)Virgo animosa domi ut lateat,
Abdita rure, et ab urbe procul:
Ne fera sanguinis in pretium
40Mortis amore puella ruat.
Illa perosa quietis opem
(0344A)Degeneri tolerare mora,
Nocte fores sine teste movet,
946 Septaque claustra fugax aperit,
45Inde per invia carpit iter.
Ingreditur pedibus laceris
Per loca senta situ, et vepribus,
Angelico comitata choro:
Et licet horrida nox sileat,
50Lucis habet tamen illa ducem.
Sic habuit generosa patrum
Turba columniferum radium:
Scindere qui tenebrosa potens
Nocte viam face perspicua
55Praestitit, intereunte chao.
Non aliter pia virgo, viam
(0344B)Nocte secuta, diem meruit,
Nec tenebris adoperta fuit,
Regna Canopica cum fugeret,
60Et super astra pararet iter.
Illa gradu cita pervigili,
(0345A)Millia multa prius peragit,
Quam plaga pandat eoa polum
947 Mane superba tribunal adit,
65Fascibus astat et in mediis.
Vociferans: Rogo, quis furor est
Perdere praecipites animas,
Et male prodiga corda sui
Sternere rasilibus scopulis,
70Omnipatremque negare deum?
Quaeritis, o miseranda manus,
Christicolum genus? En ego sum
948 Daemonicis inimica sacris:
Idola protero sub pedibus:
75 (0346A)Pectore, et ore Deum fateor.
Isis, Apollo, Venus nihil est,
Maximianus et ipse nihil:
Illa nihil, quia facta manu:
Hic, manuum quia facta colit:
80Frivola utraque, et utraque nihil.
Maximianus opum dominus,
Et tamen ipse cliens lapidum,
Prostituat, voveatque suis
Numinibus caput ipse suum:
85Pectora cur generosa quatit?
949 Dux bonus, arbiter egregius
Sanguine pascitur innocuo:
(0347A)Corporibusque piis inhians,
Viscera sobria dilacerat,
90Gaudet et excruciare fidem.
Ergo age, tortor, adure, seca,
Divide membra coacta luto.
Solvere rem fragilem facile est:
Non penetrabitur interior
95Exagitante dolore animus.
Talibus excitus in furias
Praetor, ait: Rape praecipitem,
Lictor, et obrue suppliciis:
Sentiat, esse deos patrios,
100Nec leve principis imperium.
Quam cuperem tamen ante necem,
950 Si potis est, revocare tuam,
Torva puellula, nequitiam!
(0348A)Respice, gaudia quanta metas,
105Quae tibi fert genialis honor.
Te lacrymis labefacta domus
Prosequitur, generisque tui
Ingemit anxia nobilitas,
Flore quod occidis in tenero,
110Proxima dotibus, et thalamo.
Non movet aurea pompa tori,
Non pietas veneranda senum,
Quos temeraria debilitas?
951 Ecce parata ministeria
115Excruciabilis exitii.
Aut gladio feriere caput,
Aut laniabere membra feris,
Aut facibus data fumificis,
(0349A)Flebiliterque ululanda tuis
120In cineres resoluta flues.
Haec, rogo, quis labor est fugere?
952 Si modicum salis eminulis
Thuris et exiguum digitis
Tangere, virgo, benigna velis,
125Poena gravis procul abfuerit.
Martyr ad ista nihil: sed enim
Infremit, inque tyranni oculos
(0350A)Sputa jacit: simulacra dehinc
953 Dissipat, impositamque molam
130Thuribulis pede prosubigit.
Nec mora, carnifices gemini
Juncea pectora dilacerant,
Et latus ungula virgineum
Pulsat utrinque, et ad ossa secat,
135Eulalia numerante notas.
Scriberis ecce mihi, Domine,
(0351A)Quam juvat hos apices legere,
Qui tua, Christe, tropaea notant!
954 Nomen et ipsa sacrum loquitur
140Purpura sanguinis eliciti.
Haec sine fletibus et gemitu
Laeta canebat, et intrepida.
Dirus abest dolor ex animo,
Membraque picta cruore novo
145Fonte cutem recalente lavant.
Ultima carnificina dehinc,
Non laceratio vulnifica,
Crate tenus nec arata cutis:
Flamma sed undique lampadibus
150In latera stomachumque furit.
Crinis odorus et in jugulos
(0351B)Fluxerat, involitans humeris,
955 Quo pudibunda pudicitia,
Virgineusque lateret honos,
155 (0352A)Tegmine verticis opposito.
Flamma crepans volat in faciem,
Perque comas vegetata, caput
Occupat, exsuperatque apicem:
Virgo, citum cupiens obitum,
160Appetit et bibit ore rogum.
Emicat inde columba repens,
Martyris os nive candidior
Visa relinquere, et astra sequi:
Spiritus hic erat Eulaliae
165Lacteolus, celer, innocuus.
Colla fluunt, abeunte anima,
Et rogus igneus emoritur:
956 Pax datur artubus exanimis,
Flatus in aethere plaudit ovans,
170 (0352B)Templaque celsa petit volucer.
Vidit et ipse satelles, avem
Feminae ab ore meare palam,
(0353A)Obstupefactus, et attonitus
Prosilit, et sua gesta fugit,
175Lictor et ipse fugit pavidus.
Ecce nivem glacialis hyems
Ingerit, et tegit omne forum:
Membra tegit simul Eulaliae,
Axe jacentia sub gelido,
180Pallioli vice linteoli.
(0354A)Cedat amor lacrymantum hominum,
Qui celebrare suprema solent,
Flebile cedat et officium:
Ipsa elementa, jubente Deo,
185Exsequias tibi, virgo, ferunt.
Nunc locus Emerita est tumulo
957 Clara colonia Vettoniae:
958 Quam memorabilis amnis Ana
(0355A)Praeterit, et viridante rapax
190Gurgite moenia pulchra lavit.
Hic, ubi marmore perspicuo
Atria luminat alma nitor
959 Et peregrinus, et indigena,
Relliquias cineresque sacros
195Servat humus veneranda sinu.
Tecta corusca super rutilant
De laquearibus aureolis,
Saxaque caesa solum variant,
Floribus ut rosulenta putes
200Prata rubescere multimodis.
Carpite purpureas violas,
(0356A)Sanguineosque crocos metite:
Non caret his genialis hyems,
Laxat et arva tepens glacies,
205Floribus ut cumulet calathos.
Ista comantibus e foliis
Munera, virgo, puerque, date:
Ast ego serta choro in medio
960 Texta feram pede dactylico,
210Vilia, marcida, festa tamen.
Sic venerarier ossa libet,
Ossibus altar et impositum
Illa Dei sita sub pedibus
(0357A)961 Prospicit haec, populosque suos
215Carmine propitiata fovet.