Haec vetus et multos quercus servata per annos,
si fas est vati credere, numen habet;
namque sub hac iacuit mixtus Naretide nympha
Pan montanicolae captus amore deae.
Maenalon il le suum dilectaque rura Lycaei
Parrhasiaeque procul liquerat antra domus,
venerat huc, virides stringit qua Vigia ripas
et patrium riguo perluit amne solum;
vidit eam, liquidis dum se fovet inscia lymphis
et fessa aestivo membra calore levat;
tum periit saevaeque animum fixere sagittae
ussit et Aetnaeus pectora adesa calor.
Ac subito hirsuto demissa est fistula collo
et pastorali carmina voce sonat :
« Nympha, decus nemorum, sacro quae fonte lavaris
candidaque in nitido fìumine membra rigas,
brachia sunt niveo tibi candidiora ligustro
collaque montana non minus alba nive,
purpureoque genas suffundens dia rubore
tingis Punicea liba cana rosa.
Qui tibi sic lucent, per quos ego perdor, ocelli
nimirum Eoi luminis instar habent.
Oscula si liceat teneris sumpsisse labellis,
vilis Hymettus erit, vilis et Hybla mihi.
O si quae vitreis referunt se membra sub undis
contingerim, o cupido membra fovenda sinu.
Nec tu speme deuin, cui servit Nonacris ora
cinctaque montanis Itala terra iugis;
Pana deuin pecoris cuncti venerantur agrestes,
quique tenent alii rura nemusque dei.
Ipse ego lac docui distento ex ubere caprae
exprimere et fuso cana colostra sero,
per me etiam tenero sunt mixta coagula lacti
inclususque suo caseus orbe fuit,
quin etiam tenuis lanae felicia texta
intonsa et docui carpere vellus ove;
bis mihi muneribus superata est Luna beatis,
venit et in nostrum candida diva torum.
Aspice quam pingues agni, quam laetus in agro
haedus et in molli luxurietur humo: 40
hi tibi munus erunt, longumque intacta per aevum
fistula Nonacriis invidiosa deis,
prò qua quid non fecerunt Heliceque Lyceque
Cylleneque aliis dura puella procis?
Hac tu cantabis laudes pecorisque tuasque, 45
hac mecum dulcis experiere modos».
IIla. deum fugiens humili sublapsa salicto
delitet et surda reicit aure preces.
Quid faciat? Qua spe miserum soletur amorem
infelix? Quanam leniat arte malum ? 50
Omnia tentanti frustra viresque paranti
obtulit optati casus amoris opem.
Quercus erat late patulis densissima ramis,
dives et intacto vertice sacra comam ;
fama manet Faunos hic discubuisse madentes 55
saepius et laetos hic agitasse choros;
inde loco metus ac longos venerata per annos
silva manet, medius praeterit antra liquor,
antra racemiferis semper vestita corymbis,
semper silvicolis antra petita deis. 60
Huc dea post aestus venandi fessa labore
venerat et molli lassa quierat humo,
cui labor et strepitus rivi salientis et umbra
optatos somnos et levis aura facit.
Forte greges illue, umbra ut viridante levaret, 65
ducit et ipse cito Pan petit antra pede:
ecce videt stratam cupidus per gramina nymphen;
constitit et tacita gaudia mente rapit.
Mox sensim summaque pedes suspendit in herba
et presso nullus redditur ore sonus. 70
Ut tetigit niveae semota cubilia nymphae,
et timet et faciles huc agit hueque manus,
subducit retegitque sinus nudatque papillas,
hinc genua in molli lenta recurvat humo ;
A blanditur femori digitis collumque genasque
libat et amplexu pectora nuda fovet,
iungit et os ori, mox ad sua gaudia pergit
et sperata diu re sibi vota capit.
IIla. ubi se captam dulci resoluta quiete
sentit, ab opposita praelia veste movet;
Veruni ubi nec precibus nec vi permovit amantem,
paulatim vincta est deposuitque metum.
Iuvit opus facilemque deo dea praebuit, inde
saepius ad gratum venit amica locum.
Hinc arbor sacrata diis, quod mille tabellae
antraque votivo munere culta docent.