Ibis Hyperboreos non segnis, epistola, campos,
Qua riguus patriam Vistula lambit humum.
Ne pudeat, quod firma parum vestigia figas,
Alternoque cadant saucia crura pede.
Quae procul audaci conantur in aera saltu
Tesqua pruinosum ferre sub astra caput,
Nubiferas Alpes, supposta Ceraunia coelo,
Et Pyrenaeis aemula saxa jugis:
.Saepe per obstantes dum te remorantur hiatus,
Succiduos dices detinuisse pedes.
Forsan ubi planos, Aquilonia regna, Triones,
Et patrios felix acceleraris agros:
Incipient virides passim subsidere campi,
Celsa videbuntur detumuisse juga,
Et, quae Vistuleis late perfunditur undis,
Praebebit faciles mollior ora vias.
Hic, ubi Sarmaticas cursu superaveris arces,
Qua vagus irriguis Nanda serpit agris:
Pieriis repetes regnata palatia Musis,
Pultopolitano sacra Lycea deo.
Hic sociis referes, ut idonea vitibus arva,
Et Latios tandem transierimus agros.
Et Patribus primum missam largire salutem
A me, et Nicoleo ter mea verba meo.
Hinc nostrae mala dira viae, mala dura laboris,
Castaliis referes officiosa modis.
Prima profecturos Posnania vidit alumnos
Extremum sociis ingeminare Vale.
Vidit in amplexu caros se fundere fratres,
Laetaque confusis dicere vota sonis,
Incle per extremas, qua Marcliia flectitur, oras,
Et niger illimes Odera vertit aquas,
Saxoniae tractus infidaque regna subimus:
Apta peregrinis Lipsia tecta dedit.
Tota Lutheranis sed inhospita Lipsia sacris
In permutata relligione furit.
Hic tamen antiquas, immania marmora, sedes,
Structaque non parca saxea templa manu
Miramur taciti, pollutaque sacra dolemus,
Atque profanatas commiseramur opes.
Postera cum primos Aurora reduceret ignes,
Ad currum bijuges associantur equi:
Erigimur stratis, et perfida linquimus arva.
Totus erat pluvio nubilus imbre dies.
Heu milii! sol aliam postquam tulit aequore lucem,
Totus erat nimio torridus igne dies.
Hic mihi flammantes incandescebat ad aestus,
Et subito totum languit igne caput.
Prae foribus malesana febris jam stabat, et ingens
Indeplorati corporis ardor erat.
Causa mali montes, quos flamma reciproca torret,
Sole repercussas ejacnlante faces.
Nam, si vera rudes enarravere coloni,
Hic magis aestivo Virgo Leone furit;
Pandaque mortiferos diffundit Libra vapores,
Aestatisque vices imperiumque tenet.
Causa latet, serosne petat vindemia soles,
An vitio sicci candeat aura soli;
Pronior an celsas ubi sol adspexerit Alpes,
Rectior obliquis torreat arva rotis.
Forte supercilio riguive crepidine saxi
Imperturbatae vena fluebat aquae.
Ergo susurrantum moror ad breve frigus aquarum,
Atque cava lympham sorbeo saepe manu.
II icet irriguus paulatim cedere languor,
Et coepere graves fortius ire pedes.
Ire graves coepere pedes: nam sarcina currus
Stare fatigatos saepe coegit equos;
Obscoenaque rotae dum cunctarentur in ulva,
Aut vada torrentum trajicienda forent,
Mille revertentes exploravere recessus,
Mille paludosas eircuiere vias.
Praevehimur celsas, habitata cacumina, ripas,
Praevehimur summis pendula tecta jugis.
Hic alias fortuna vices, aliosque labores
Opposuit nostris insidiosa viis.
Silva fuit, multos incidua silva per annos,
Quercubus annosis ilicibusque vetus.
Paene supinatae verrebant sidera frondes:
Ipsa videbantur Tartara paene peti.
Praeterea tumulis et hiantibus aspera clivis
Petra ruinosum praepediebat iter.
Ingenium spelunca doli caramque nocendi
Indeclinatus trames habebat opem.
Pergimus intrepidi tamen immemoresque latronum,
Cum nos admissis insequerentur equis.
Nam levis extemplo claris equitatus in armis
Umbrosum denso milite sepit iter.
liespicio; creberque manu jam fulgurat ensis,
Nudus et exserta cuspide mucro sitit.
Crebra repentini praenuntia machina leti,
Atque volaturis fistula foeta globis,
Adducto silicis flammas irritat hiatu,
Ut vomerent clausae plumbea tela faces.
At mihi consurgit surreeto crine galerus,
Quassaque non dubio corda timore tremunt.
Interea pemix equitum manus advolat, et se
Prodit inauditis barbara lingua minis.
Intentant jugulis faciles ad vulnera sicas,
Et fodiunt gravidis ora latusque selopis.
Ipse meas exploro manus, manus ense carebat:
Respicio currum, currus inermis erat.
At mihi Nicoleus certos signatur in ictus,
Afflictumque solo barbara dextra ferit.
Illius gemitus et singultantia longe,
Mista velut riguo sanguine, verba bibo.
Dumque reor vocem veluti morientis amici,
Quae vox percussi, non morientis erat:
Qua data porta, ruo, dubiaeque pericula vitae
Evitaturam non moror ipse fugam:
Et celeres propero per aperta, per invia plantas,
Deflua frondosum qua tegit umbra nemus.
Interea, fossae pretiosa pericula terrae,
Unum, quod tanti causa doloris erat,
Argentum, modici mala vectigalia census,
Depraedatrices diripuere manus.
Adstabant moesti, levius sed ademta sodales
Omnia, quam longas indoluere vias.
Vos ego tunc, quercus, vos, frigida marmora, testes,
Vos imploro meae conscia saxa fugae.
Vos etiam (nam vos, memini, miserebat euntis)
Indesolatis hospita lustra feris:
Quin etiam misero respondebatis ab antris,
Dum ciet alternos vocis imago sonos.
Quos ego tunc, (audistis enim, moestaeque querelae
Vocibus impulsas attonuere petras)
Quos ego tunc gemitus, aut quae suspiria fudi!
Dum velut occiso solus Achate vagor.
Et queror, et dubio rursus sub corde revolvo,
Viveret, an tantum saucius ille foret.
Occisum rursum reor, ac pernicior Euro
Plana repentino praevehor arva gradu.
Stramineas prope forte domos, stipulisque colebat
Non bene protectas rustica turba casas.
Accelero, lacrimisque peto miserabile caedis
Effugium, taciti nuntius ipse mali.
Conveniunt, lapsumque fuga solantur agrestes,
Dum inibi fumosus vertice sudor abit.
Genua labant, totos quatit aeger anhelitus artus,
Et negat expressos languida lingua sonos.
Sic, magis ut miserum lamentarentur, in ipsos
Illorum fletus ingeniosus eram.
Atque meos tandem casus interprete nutu,
(Nam fuit ad suetos hospita lingua modos,)
Undique me turba circumstipante, renarro,
Et queror, indignas illacrimante vices.
Ilicet ex oculis prius omnibus excidit imber,
Et lacrimis grandes intepuere genae.
Inde ferunt Cererem, pressique coagula lactis,
Et, quae vicino fonte fluebat, aquam.
Accedo mensis, et dulcia cymbia lymphae
Haurio, de salso plus tamen imbre bibo.
Demissae sed enim miscebant fercula guttae,
Condibatque rudes flebilis unda cibos.
Ut cessere dapes, viridem foenilia turrim
Nocturni repeto mollia fulcra tori.
Longa sed invisam removet dum cura quietem,
Lassa recusabant membra sopore frui.
Heu mihi! quam picti tum segnis inertia mundi,
Yisaque quam tardo sidera nare polo!
Ipsa videbantur glacialis plaustra Bootae
Prensa Lycaonio diriguisse gelu.
Expergiscentis vix tandem cornua lunae
Prospicio summis evigilare jugis.
Suspiro, roseoque pigram Tritonida lecto,
Et queror immites stertere Solis equos:
Invitata meis cum mox Aurora querelis,
Eoo roseum protulit amne caput.
Consurgo, faustumque precor mihi surgere solem,
Et Superos supplex in mea vota voco.
Audivere preces: sociae nam nuntia vitae,
Fraterna venit littera missa manu.
Et brevis illius fuerat sententia scripti:
Nil mihi rescribas, attamen ipse veni.
Continuo castigo moras, silvamque remensus
Affero sollicitis Patribus hospes Ave.
Et simul apposita curamus corpora coena,
Membraque frondoso sternimus apta toro.
Mane petebatur propero Bamberga meatu:
Naufragii statio portus et illa fuit.
Hic habitat Clariis devota sacraria Musis
Cultorum Jesu docta caterva Patrum.
Hospita tccta patent, consternatique labore
Solamur longa perdita membra fame.
Inde Ratisbonam, quam turbidus alluit Ister,
Et circumfusis luxuriatur agris:
Quasque colit sedes Ingolstadiana juventus,
Et Monaci celsas, regia tecta, domos;
Mox Hallam petimus, vicinaque moenibus Hallae
Oppida, quae ruptis alluis, Oene, vadis.
Hinc inter canos, hiberna cacumina, montes,
Et quae Sol torvis adspicit arva genis,
Brixina Bolsanique procul vineta petuntur,
Atque Tridentini pinguia rura soli.
Septa latrocinii coecis via rursus ab autris
Flumineum cautos ire coegit iter:
Arboreaque super liquidas strue currimus undas,
Et Latiae tandem radimus arva plagae.
Postera cum roseas lux emersisset in auras,
Et jam sole recens erubuisset humus,
Pulchra coronatas attollit Mantua turres;
Altius assurgunt aurea tecta ducis.
Ingredimur: densis glomerantur compita turbis,
Et populi toto fluctuat unda foro.
Hinc picturatis laqueata palatia saxis,
Templaque divitibus conspicienda tholis:
Hinc fora mirantum venantur lumina patrum,
Et foribus celsas portieibusque domos.
Nec minus attonitas opulenta Bononia mentes,
Nec minus antiquae detinuere Senae.
Una tamen Latias inter Florentia sedes
Visa mihi nitidos disposuisse la re s :
Qualia pubentes variant violaria sulcos,
Scitaque dispositis floribus arva placent.
Vitiferos illine, non sobria culmina, montes
Scandimus, Hetruseos praevehimurque lacus:
Et tandem pluvium coelo revehente Novembrem,
Flaminiae terimus pulverulenta viae.
Apparent centum pendentia tecta columnis,
Apparent Latio pegmata celsa foro:
Ipsaque Roma patet. Salve, pulcherrima mundi
Roma, Palatinis ardua Roma jugis.
Pulchraque tergemini salve domus hospita mundi
Divinae salve religionis honos,
Quae mare, quae terras et utroque rubentia sole
De Capitolino vertice regna vides.
Hinc Quirinales, rerum fastigia, clivi,
Hinc Vaticanae regia tecta domus.
His Pater attonitum speculatus ab arcibus orbem,
Regna cui flexo procubuere genu,
Cui polus, et late liquidi patet aetheris aula,
Et reserat famulas ad pia jussa fores:
O quanta rerum se majestate coronat!
Quantaque vicinis invidet aula polis!
Ille tamen, qui se mirantibus invehit astris,
Et cava non humilis nubila tranat apex;
O quantum spatiis indulget, et aera quantum
Occupat, et brutam vertice spemit humum!
Scilicet ampla patet Laurentis regia Petri,
Constantine, tua regia coepta manu.
Hanc circum tot jam lassantur saecula molem,
Et senium mundi grande fatigat opus.
Interitus abiisse suo tot vidit in ortu,
Regnaque dum pereunt, nascitur una domus.
Ipsa suo segni miratur machina nisu
Inconsummata tecta stupere mora.
Dumque vetat tantos operum dormire labores,
Artificum lentas increpat ipsa manus.
Sic mecum tacitus miror dum moenia, subter
Densa suburbanum vinea monstrat iter.
Interea pronas Sol detorquebat habenas,
Et niger adversos Vesper agebat equos.
Farnesiana patet nostrae domus hospita coenae;
Quae tamen a Jesu nomine nomen habet.
Mane venit. Latiis petimus sacra tecta Camoenis,
Gregorii sanctae quae posuistis opes.
Hic in Apollineos aliam Pamassida ludos
Hippocreneae constituere deae.
Haec domus, haec requies nobis, haec meta laborum,
Non eventuri meta doloris erat.
Nicoleon ipso tecti de limine coepit
Febris inassuetis sollicitare modis.
Dumque repentino corpus depascitur igne,
Ante bis ad quartum sueta redire diem:
(Insperata meo quid nuntia demorer ore?)
Intempestivo funere frater obit.
Non Corcyraeis illum Podalirius herbis,
Non data Paeonia pharmaea saepe manu:
Non illum fatis, medicis sata gramina campis,
Non instillatae praeripuistis aquae.
Vidimus attonitos fraterna morte sodales,
Pallida dejectis flere per ora genis:
Ast ego quas illi lacrimas, quae carmina fundam,
Singultu medios impediente sonos?
Quaelibet liumentes irroret lacrima vultus,
Est pro materia parva futura sua.
An faciles deflebo suo cum pondere mores,
Eloquiique sacras et pietatis opes?
An festinati praereptas crimine leti
Ingenii dotes divitiasque sui?
Caetera quid memorem? Vacuat sua lumina moeror,
Et lacrimae steriles destituere genas.
Amnis, adulanti quicunque rosaria lympha
Lambis, et externa vergis in arva fuga;
Et vos, caerulea rivi de plebe minores,
Qui vehitis domino parva tributa mari:
Et tu, Tibri, tuam qui circumlaberis urbem,
Et famulas praeter moenia volvis aquas:
Si licet et ripas oculis mutare licebit:
Per mea flumineas lumina flecte vias.
Flectit, et undosis gemitum singultibus arcet:
Vix sinit extremum dicere voce Vale.