Huic Idyllio principium sicut et praecedenti finis deerat, quod et ipsum ab Ioachimo Camerario scriptum, atque huc appositum nos ita vertimus.
INclyte nubifrago nunc te Iove nate canemus
Salvator miserorum hominum durasque ferentum
Aerumnas, vel ab iniustis quos saepe Tyrannis
Aut loca pestiferis vastantibus omnia monstris
Ceu praesens aliquis Deus aethere missus ab alto
Salvasti, non una aliqua in regione moratus
Sed quacunque aliquis vasti patet angulus orbis
Gentibus afflictis requiem pacemque dedisti
Qui ditem pecorum quandoque profectus in Elim
Venisti, quo tempore regia sceptra tenebat
Elidis Augeas, cui tot pecorumque boumque
Atque ovium pingues pascebant milia campos
Totque recumbebant virides armenta per herbas
Ut vix sufficerent et pascua vasta iacerent
Plurima, et ipsa fimo tellus contecta lateret
Tunc Hyperionides ingentia munera pactus
Et decimum tibi quodque pecus promisit, ut esset
Haec tibi virtutis certissima praemia merces
Si stabula egesto purgares tota fimeto
Verum opere exacto, qua te deceperit arte
Quoque modo tecum deserto patre profectus
Iverit Augeades Phyleus, aut carmine nostro
Aut alio quocunque olim dicetur opinor
Nunc ut ad hos ipsos pecorosam veneris Elim
Dicere conanti faveas precor optime divum
Liquerat Alcides terram Tr[o]ezenidos orae
Sparsus adhuc calido Marathoni sanguine tauri
Et robusta nova Nemeaei pelle Leonis
Corpora tecta gerens pervenit ad Elida, palmam
Et nova maioris quaerens certamina pugnae
Iamque iter accelerans pecorosum accedere regem
In loca pervenit quaesita, immensaque vidit
Agmina, sed non tot numero quot littus arenas
Continet, ut famae narranti credidit olim
Hic senior virides pascens armenta per herbas
Rustica fingebat titubanti pocula dextra
Molliaque inductis texebat vimina iuncis
Hunc ubi conspexit Mideatidos Heroines
Filius, accedens verbis affatur amicis
Salve annose senex, cuius regionis in ora?
Cuius et hoc foecunda greges in pascua ducis?
Nunquid opum fuit haec Augeae summa beati?
Huic ego plura viro certe prius esse putabam
Quam quae nunc video caprarum armenta boumque
Atque ovium, certe grex hic cuiuslibet esse
E vulgo potuit, nec clari divite censu
hactenus Ioachimus. Sequentia Theocriti sunt.
Huic senior quod agebat opus coeptumque laborem
Omittens pastor placido sic reddidit ore
Omnia liberius quaecunque rogaveris hospes
Expediam, sua Mercurio qui compita servat
Munera gratificans, nanque hunc ex omnibus unum
Irasci facile et multum coelestibus aiunt
Si quis forte viatorem contemnat, eundo
Cui sit opus durum pedibus superare laborem
Non eadem veniunt Augeae in pascua regis
Praepingues nitidique greges, diversaque servant
Inter se loca, nanque alii nascentia ripis
Gramina latiflui tondent Elisuntis ad amnem
Stant alii ad sacras Alphei fluminis undas
Hi iuga Buprasii circum pecorosa vagantur
Hi vero, quos ipse vides, haec pabula carpunt
Non omnes eadem veniunt in septa, seorsum
Quilibet e gregibus stabulant, et plurima quamvis
Sint armenta gregum sua sunt tamen omnibus illis
Pascua, sunt etiam semper florentia circum
Depressas quas Menius efficit ipse paludes
Praeterea dulces ultro pascentibus herbas
Rossida prata ferunt riguisque uberrima pratis
Unde suum bobus robur succrescit et auget
Corpora cornutis, quibus hic a limite dextro
Est stabulum, quod et ipse vides nullius egenum
Structurae, trans ulteriorem fluminis oram
Qua stant perpetua platanisci fronde comantes
Et viridis ramos foliis oleaster inumbrat
Hic ubi templa tenet sua pastoralis Apollo
Maximus ille deum, ne tu ignoraveris hospes
Illic ampla satis sunt diversoria nobis
Agricolis, qui iusticia et probitate tuemur
Divitias regi immensas, qui semen in agros
Mittimus, et certos per aranda novalia fructus
Quaeque reversuro quater everruntur aratro
Qui loca ruricola fodimus montana ligone
Et premimus gravibus nova torcularia praelis
Cum matura graves vindemia rettulit aestus
Tota quidem regio haec, quam cernis, et omnia circum
Iugera fructifera ditantia messe colonos
Omnes hi nemorum saltus, haec plana vireta
Divitis Augeae bona sunt, haec omnia prudens
Possidet Augeas, usque ad iuga montis aquosi
Usque sub extremas manantes fontibus arces
Omnia quae totis nunquam cessanda diebus
Nos opera exercemus, et arva agrosque colentes
Est aequum facere agricolas dominoque fideles
Verum age dic, nanque hinc aliquid tibi forsitan hospes
Utilitatis erit, quibus huc iam rebus egenis
Venisti? numne Augean? an forte requiris
Illius e famulis aliquem? quicunque sit ille
Ipse tibi haud dubie quo nomine, qua facie sit
Dixero, nanque hominum te de genere esse malorum
Haud puto, quive malos inter sis natus, ut isthaec
Forma decens et honesta satis testatur, et ipsum
Haud scio an hoc recte dubitem, talesne deorum
Sunt pueri si sint pueris hominum collati
Huic ita respondens natus Iove reddidit Heros
Augean certe o senior qui regnat Epeis
Caussa viae fuit, ut videam, mihi nanque necesse est
Convenisse virum, quod si nunc civibus ille
Praesidet, et populum curans aequalia iura
Tractat in urbe manens, tu me deducere manda
E servis aliquem, qui de senioribus agros
Hos colat atque opera sit non fallente minister
Qui queat, atque audire loqui opportuna volentem
Atque simul iucunda et cognoscenda referre
Nanque alias alii norunt res munere divum
Huic senior tali respondens voce profatur
Non sine consilio, non huc sine numine divum
Venisti, tam cuncta tibi sunt protinus hospes
Queis opus est, perfecta, equidem Phoebeia proles
Augeas comitante suo pater huc quoque Phyleo
Venit heri, caussisque aliis atque urbe relicta
Inspecturus opes quas ex tot pinguibus agris
Possidet innumeras, ut regibus esse videtur
Sanior et servata domus curantibus ipsis
Sed nunc tempus adest ut nos properemus ad ipsum
Ipse ego praecedens te ad nostra bovilia ducam
Haud dubie regem nos inveniemus in illis
Haec fatus praecedebat duxitque sequentem
Multa animo secum ipse movens, cum fulva leonis
Tergora conspiceret, grandisque insueta pharetrae
Pondera, venisset quibus hic novus hospes ab oris
Iamque rogaturus quae mirabatur ab ipso
Continuit vocem conceptaque verba repressit
Hoc quoque formidans properantem vocibus ipsum
Compellare virum, non apto tempore dictis
Non etenim facile est alienae noscere mentis
Consilia, et tacito quid pectore sentiat alter
Ergo propinquantes stabulis, ad septa locati
Cognovere canes, quod odorem nare sagaci
Aure pedum strepitus sensere utriusque subinde
Vastos horrisona latratus voce dederunt
Hinc aliunde alius magno incurrere tumultu
In Iove progenitum, coram sene procumbentes
In primos iacuere pedes, caudasque movebant
Sicut adulantes blandi, tum denique saxis
Arreptis ab humo retro fugere ipse coegit
Adiiciensque minas terrebat voce manuque
Atque ita latrantum vesana coercuit ora
Laetus ob hoc animo stabuli quod septa tenerent
Sese non praesente, simul proh Iuppiter, inquit
Quale hoc esse animal superi voluere, simulque
Vivere cum miseris mortalibus? ut sapit autem
Quod si plus etiam forte hoc rationis haberet
Ut sciret quibus irasci, quibus esse benignum
Conveniat, non quisquam adeo contendat honori
Quadrupedum, nunc iracundum hoc, et nimis acri
Bile tumet, facilique est irritabile motu
Dixit, et ad stabulum pariter venere profecti
Flexerat ignivomos prono temone iugales
Phoebus Atlantiaci subituros aequoris undas
Tempora deciduae ducens extrema diei
Protinus herbosi linquentes gramina campi
Innumeri venere greges stabula alta petentes
Lanigerarum ovium, et magnorum plena iuvencum
Corpora, quae numero nequeas comprendere postquam
Post alios alii subiere, nec agminis ullus
Finis erat, densusque oculis apparuit ordo
Non secus ac nubes gravidae coelestibus undis
Saepe alias aliae pellunt, primisque sequentes
Succedunt, quas sive Noti, sive impetus urget
Threicii Boreae, quarum numerumve modumve
Haud quaquam expedias, tam nubila plurima venti
Convolvunt, aliisque alia impedientibus arcent
Talis agens armenta fuit praepinguia pastor
Innumerosque greges quibus omnis campus, et omnis
Implebatur ager, nec erant loca nuda viarum
Prae turba veniente boum, mugitibus arva
Lata resultabant, spaciosas grandia caulas
Implerunt armenta, suis in ovilibus agnae
Stabant inclusae, sed erat labor improbus intus
Nec quisquam cessabat, opus qui posset agendo
Exercere aliquod, funes et vincula vaccae
Iniiciens alius pedibus mulgebat adhaerens
Matribus ille suis lactentes subiicit agnas
Aut vitulos avide dulci de lacte bibentes
Hic mulctram calido fumantem lacte tenebat
Ille novi pressit coitura coagula lactis
A vaccis alius tauros abduxit, et intro
Compulit, Augeas vero bubilia tota
Circumiens opulentum admirabatur honorem
Cum nato simul et multa virtute beato
Amphitryoniade regi testante superbas
Divitias, verum insuperabile pectus habente
Infractumque animum, et semper se digna gerentem
Miratus tamen est hic innumerabile vulgus
Cornuti populi, nec enim quis dixerit uni
Esse viro tot opes, nec tantas possedisse
Vel bis quinque alios, quicunque ex regibus unquam
Forsan abundarint gregibus, nam maximus olim
Sol dedit hoc nato, quo non praestantius ullum
Munus, honore viris ut ditior omnibus esset
Quadrupedum, cuique ipse greges armentaque tota
Auxit, et eximii dedit incrementa peculi
Ista quidem nulli repsere in ovilia morbi
Nulla per armentum contagia, plena laborum
Pascua sunt vacuis, cornutae plena iuvencae
Corpora semper habent, et ab anno semper in annum
Accrescit melius robur, cunctaeque fuerunt
Foecundae nimis, et vitali robore fultos
Aedebant foetus, quorum pars maxima vaccas
Enixae iacuere, simul per amoena trecenti
Errabant saliceta boves, praegrandibus omnes
Cruribus, et nigri quidam, iuxtaque ducenti
Phoeniceo picti villos et membra colore
Omnes hi poterant teneras iam inscendere vaccas
Bis sex inde alii similes candentia Cygnis
Corpora, quos Phoebo sacraverat ipse parenti
Errabant aliis praestantes robore multo
Nec tam forma decens fuit ullis de grege toto
Curvipedum, siquidem a reliquis seiuncta tenebant
Pascua, et errabant soli in viridantibus herbis
Prae cunctis aliis propria virtute superbi
Quod si progressi densis e saltibus ipsi
Nonnunquam in campum petituri armenta ruebant
Bella lacessiti primi pugnamque subibant
Corporibus vastis et magno robore fulti
Et fremitu horrisono caedemque et vulnera torva
Fronte minabantur, quos inter maximus omnes
Viribus, et solido praestabat robore multae
Virtutis, Phaeton quem stellae saepe solebant
Dicere pastores similem, quia lucidus ibat
Incedens alios inter, claroque nitebat
Corpore conspicuus, qui flavi pelle leonis
Conspecta, mox incursu sublatus in ipsum
Irruit Alciden, robustaque cornua, frontemque
In latus inclinans, cuius tunc ille prehendens
Cornua laeva manu robusta et pondere quamvis
Cervicem validam terrae prostravit, et ipsum
Reppulit innitens humero, ferus ille valentes
Intendens nervos, summa de parte torosi
Pectoris erectus robustis constitit armis
Res vero tantas admirabantur agentem
Tam rex Augeas quam fortis pectore Phyleus
Et qui bobus erant custodes fortibus, istam
Virtutem tantam et tam fortia facta videntes
Herculis, at Phyleus, et multo robore praestans
Amphitryoniades agros et pinguia linquunt
Pascua, vicinae tendentes alta sub urbis
Moenia, iamque viae popularis prima tenebant
Exiguum celeri callem pede conficientes
Qui per amoena ferens loca vitibus obsita duxit
A stabulo, viridi, in sylva, via cognita paucis
Hic satus Augea formoso corpore Phyleus
In dextrum vertens humerum caput, atque sequentem
Respiciens summo natum Iove, sic prior infit
Certe equidem de te iamdudum audivimus hospes
Quod memori subit hic animo, quodque ipse recordor
Nanque vir Inachiis ad nos huc venit ab Argis
Flore nitens aetatis adhuc, et gentis Acheae
Littorea ex Helice, qui multos inter Epeos
Dixit ut Argivorum aliquis se praetereunte
Perdiderit magna saevum virtute leonem
Prodigium et pestem cultos habitantibus agros
Cui stabulum fuerit sub adeso monte cavatum
Qua lucus Iovis et Nemeaei est sylva tonantis
Non tamen hoc meminisse sacrisne advenerit Argis
An claram Tiryntha colens, ditesne Mycenas
Sic tunc ille quidem, sed et huic genus esse ferebat
Si recte memini, claro de sanguine Persei
Spero non alium nisi te perferre laborem
Tam durum potuisse, ex attingentibus aequor
Urbibus, et pellis quae te tegit ista leonis
Testatur manifeste opus hoc manuum esse tuarum
Nunc age dic primum hoc heros fortissime nobis
Prorsus ut hoc animo captam, rectene secusne
Augurer, ille ne sis de quo narraverit hospes
Ille olim nobis Helicensis, et omnia recte
De te credidero, simul hoc narraveris hospes
Qua nam terribilem confeceris arte leonem
Utque leo Nemees regionem accesserit, undis
Irriguae, nec enim spacium Per Acheidos orae
Talem te reperire feram potuisse putarim
Et si praecipue cupias vidisse, quod illa
Nunquam monstra fere producat talia, verum
Horribiles ursas, et aduncis dentibus apros
Et genus armentis saevorum triste luporum
Qua propter quicunque haec audivere loquentem
Miratos nimium memini tum dicere quosdam
Ista viatorem mentiri gratificantem
Immodicae linguae nimio praesentibus usu
Haec dicens medio cessisti tramite Phyleu
Ut via sufficiens brevis esset euntibus una
Talia dicentem natus Iove Phylea fortem
Pone sequens, ipsa sic est quoque voce sequutus
Augeada Phileu super his quae prima requiris
Factus es ad stabulum iamdudum certus opinor
Nunc super hoc monstro, quod et haec audire voluptas
Est tibi, quo sint gesta modo tibi singula dicam
Non tamen unde profecta loco tam noxia pestis
Venerit, hoc etenim nemo tibi dicere possit
Ex tot Abanteis quicunque morantur in Argis
Nos tamen e superis aliquem neglecta volentem
Ulcisci sacra, conceptum effudisse furorem
Coniiciebamus, super arva Phoronidis orae
Omnes Pisaeae siquidem regionis alumnos
Infestabat atrox raptu leo Bembinaeos
Praecipue, velut exundans atque obiice rupto
Omnia qui sternit torrens, hi nanque propinqui
Damna novae patiebantur lugubria cladis
Hoc igitur mihi principium iubet esse laborum
Eurystheus certamen, et haec me maxima prima
Sternere monstra manu tumido ferus imperat ore
Ipse manu capiens properanti flexile cornu
Et vacuam pharetram, quam telis inde replevi
Digrediens, longamque suo cum robore clavam
Et bene compactam, viridi truncum ex oleastro
Ipse ego quem sacro divis Helicone repertum
Cum densis totum radicibus inde revulsi
Iamque ubi contigeram diri fera lustra leonis
Corripiens arcus ad nervum torta reduxi
Cornua, et imposui saevo lita tela veneno
Circumquaque tuens oculis si forte leonem
Aspicerem prius horrendum quam me ille videret
Et iam tempus erat summi quo partibus aequum
Solis erat spacium cursus ab utrisque relictum
Nulla videbantur vestigia ducere in antrum
Rugitus vox nulla meas pervenit ad aures
Nulli homines usquam, nec qui grege pascua servent
Nec qui rura colant durosque laboribus agros
Interarent versis mandantes semina sulcis
Qui possunt aliquid mihi respondere roganti
Sed procul esse timor caulasque tenere coegit
Pallidus agricolas, et alentes pascua bubus
At non ante ego frondosum perquirere montem
Cessavi, quam de propria virtute periclum
Fecissem, quando ecce suum subiturus in antrum
Incessit leo, crudus carne et sanguine, et ora
Squalidus, horrendum variarum caede ferarum
Pectus habens, faciemque informe cruoris avara
Lambebat lingua mentum, tunc ipse latebam
Sylvarum densis sub opaca frondibus umbra
Observans humili frondosi e vertice collis
Dum praetergrederetur, ut autem venit, euntis
In latus emisi iaculum, sed inane, sinistrum
Nullo etenim duram transegit vulnere carnem
Conversa at viridem cecidit male cuspis in herbam
Ille caput fulvum et multa tam caede cruentum
Sustulit a terra stupefactus, et omnia circum
Intentis oculis lustrat loca, rugiit autem
Vociferans, dentesque simul denudat aperto
Praegrandes rictu, sed in hunc ego missile telum
Mox conieci aliud, quod iniqua mente ferebam
Frustratum prius atque manu quod inerte fuissem
Et medium certo confixi vulnere pectus
Qua sua pulmoni sedes sita fertur anhelo
Sed neque sic penetrans pervenit ad intima telum
Ossa dolorificum, sed et illud inutile pronos
Ante pedes cecidit, cum tertia tela pararem
Frendens atque dolens animo missurus, et arcum
Fortius attraherem, vidit me belua torvis
Inspectans oculis, et longae verbera caudae
Convolvens circunque movens, animoque parato
Extemplo ruit in pugnam, micat ardua cervix
Plena furore gravi, similes quatit horrida flammis
Ira iubas, curvae velut adductissimus arcus
Extabant scapulae compressius undique tortae
Sub latera et lumbos, nec enim secus ac ubi multis
Artibus excellens vir carpentarius, igni
Admovet exsiccans caprifici scissile lignum
Idque ubi praevalidum conatur flectere in orbem
Et demum axiferis circundare curribus, illi
Dissilit e manibus, sic me leo saevus anhelo
Aggressus saltu petiit, mea membra cruento
Ore voraturus, laeva mox ipse sagittas
Direptamque humero duplicem, mea tegmina, vestem
Praetendi, at sicco nodosam robore clavam
Sustollens dextra, validoque interritus ictu
In caput impegi, atque oleastri ex germine truncum
Immanis fregi dura in cervice leonis
Corpore deficiens tactam mox ille momordit
Pronus humum, tremuloque stetit pede nixus, et aegro
Nutabat capite, atque oculos iam lumine cassos
Obruerant tenebrae, fracti vis tota cerebri
Concussa est, ego iam nimiis cruciatibus aegrum
Ante dato spacio quam respiraret, adurgens
Totus in exanimem insilui pressique iacentem
Proiiciens arcumque manu pharetramque capacem
Aegra premens manibus fessi spiramina colli
A tergo tenui, ne forsitan unguibus artus
Dilaniare meos posset, tum crura premebam
Posteriora ferae pedibus validissima figens
In terram, laterum tota vi fortiter ambas
Comprendens coxas, donec protenta reduxi
Brachia ad ora ferae, et vitae spiracula clausi
Illi anima in tenuem fugiens evanuit auram
Plutonisque domos inamabilis umbra petivit
Mox animum mihi cura subit quibus artibus utens
Detraherem densa pellem cervice tenacem
Mortuaque exanimi nudarem membra leonis
Magnam sane operam, non spernendumque laborem
Postquam nec ferro, nec acuti cuspide saxi
Nec ligno scindi poterat, mihi talibus autem
Sollicito curis divum quis in anxia misit
Pectora, ut in corio rescindendo uterer ipsis
Unguibus, his igitur detracta pelle leoni
Ipse ego sum deinceps pro tegmine corporis usus
Adversus duri subeunda pericula Martis
Hactenus haec homines populantis et arva gregesque
Diximus o Phyleu Nemeaei fata leonis
Illius hic finis fuit, hic tulit exitus illum.