Cunta dies minuit: tua munera tempore crescunt
Atque usus meliora facit. Tibi regius aule
Assuetus menseque canis somnosque superbos
Purpureis captare thoris, transmissus ab ora
Occidua, patrios mores hispanaque raptim
Limina romuleis opibus somnumque cibumque
Posthabuit, sortemque novam melioraque cernens
Omnia, tranquilla letus statione quievit.
Hunc michi digressus supremaque verba paranti
Solamen comitemque vie largiris: at ille,
Sublimi de sede licet venturus ad imam,
Paret, et iniectis mestus dat colla cathenis,
Et sequitur, nec spernit heri mandata minoris
Paulatim minus atque minus meminisse relictas
Delitias. Iam prata iuvant, iam lucida tranans
Flumina mordet aquas, luditque in gurgite puro,
Fercula iam sibi nostra placent, et libera curis
Otia. Deserti non ampla palatia regis
Anteferat variasque dapes: nam panis et unda
Sufficiunt ac parva domus. Iam membra refulgent
Lota feri, cecidit scabies in fonte salubri
Torpenti contracta situ; iam vertice toto
Altior it solito cervixque thorosior extat.
Iamque tumet phaleris, iam visa monilia mulcent,
Amplaque zona rubens niveisque intexta columnis,
Seque fuisse tuum recolens secum ipse superbit,
Multa minax. Fugit nostro de gramine pastor
Seque suumque gregem procul abdidit. Atria custos
Formidatus habet: plebs importuna procaxque
Hactenus obsessum metuit contingere limen.
Liber ago: meus assertor michi scilicet unus
Est comes assiduus. Quotiens lassata diurnis
Sub noctem curis thalamo mea membra silenti
Composui facilemque oculis dedit hora quietem,
Excubat ante fores. Quotiens me longior equo
Somnus habet fessum, queritur, solisque reversi
Admonet increpitans et concutit ostia plantis.
Illicet egressum vultu plaudente salutat,
Meque preit, loca nota petens et lumina volvens
Sepe retro. Levi sed postquam in margine ripe
Procubui et solitis curis insistere cepi,
Vertitur huc illuc, aditus circumspicit omnes,
Candida tum viridi proiectus pectora terre,
Tandem terga michi obvertit, venientibus ora.
Est inter fontes gelidos locus, undique solis
Pervius alitibus, scopulis et flumine cinctus.
Hac gressu trepidante feror manet ille, viamque
Occupat et magno tegit artum corpore saxum.
Latratu exiguo conspectos nuntiat ante,
Inde ruit, nisi forte vetes; nam plurima servat,
Si quis cunta notet, sensus vestigia nostri.
Iussus inardescit; strictis lentescit habenis,
Torvus ut adversus reliquos, sic blandus amicis
Auribus abiectis tremulaque occurrere cauda.
Prospicit hunc medio transversum calle tremiscens
Rusticus, et legum nodos perplexaque iura
Consiliumque domus inopis, connubia nate
Me percontari solitus, velut Appius alter,
Acilius ve forem, et Musas turbare quietas;
Nunc secum sua solus agit: michi, maxima vite
Commoditas, mecum esse licet; que cunta fatebor
Muneribus debere tuis. Solatia mille
Preterea: saltu colles amnemque fatigat,
Arguta pueros imitatur voce canentes
Et risus motura facit. Penitusque vadosis
Anseribus gravis hostis adest, per littora et altos
Insequitur scopulos: fundo nec tutior imo est
Aliger infelix: medio nam flumine prensum
Extrahit et pingues cenas nolentibus offert.
Sepius atque epulas venatibus ornat agrestes.
Sed iocus est aut ira levis, seu grata natanti
Preda est, seu strepitu offendunt: nam mitior agno
Esse solet parvis. Nunquam, michi crede, vel edum
Vel fragilem tentabit ovem profugamque capellam.
Occursu trepidi leporis quasi territus heret,
At fetas laniare sues validosque iuvencos
Audet et arreptas convellere morsibus aures.
Moribus his quondam diversi a finibus orbis
Missus Alexandro canis est, et regius idem
Et contemptor erat, quem non plebeia moveret
Belua: non damas, non apros ille nec ursos
Tangeret, alta suos servans in vulnera dentes.
Que male cum preceps novisset dona tyrannus
Mox generosum animal, meritum meliora, peremit:
Mittitur hinc alius sevos mactare leones
Doctus et everso tellurem elephante subactam
Concutere. Hunc iuvenis tandem miratus amevit,
Erroremque suum novit, serumque perempti
Penituit, quem non digno prius hoste probasset.
At michi nota mei virtus: impune catellus
Mordeat hunc lactens, quem non gravis ira leene
Terreat orbate nec fervens tigridis ardor.
Tu presens, nisi fallor, eras, quando alta supremi
Atria pontificis subito completa tumultu
Movit, ubi intonuit, villisque rigentibus horrens
Ibat, ut ostensi laceraret claustra leonis.
Vix inde abductus merens magnumque dolorem
Testatus gemitu rauco longis ve querelis.
Sed multum res parva tenet: sit finis, ut unum
Non sileam. Si forte aliquem videt ille tuorum,
Seu casus, seu iussa ferant, quod scilicet absens
Semper adesse tuis non desinis, incipit aulam
Suspirare tuam, vallesque et rura perosus,
Fortuneque memor veteris. Sors libera detur.
Mallet ad excelsam merito remeare Columnam.