Si nichil aut gelidi facies nitidissima fontis
Aut nemorum convexa cavis archana latebris,
Ac placidis bene nota feris Driadumque cathervis
Et Faunis accepta domus, nichil ista poetis
Oportuna sacris sub apricis rupibus antra
Permulcent animum; nec clementissimus aer
Allicit ac montis preruptus in ethera vertex
Liberiore situ liquidas extentus ad auras;
Collibus aut Bromius frondens, aut silva Minerve
Gratior aut Veneri; nec utranque tegentia ripam
Herculeis umbrosa comis distinctaque subter
Floribus innumeris et dulce virentibus herbis
Prata trahunt oculos; aut hic qui separat arva
Atque soporifero Clausam qui murmure Vallem
Implet inexhausto descendens alveus amne,
Et videt hinc illinc nympharum milie choreas,
Musarumque audit totidem per littora cantus,
Nil movet; aut turtur morientem raucus amicam
Dum gemit, has caram inferias quasi mittat ad umbram;
Aut fatum Philomena ferum linguamque revulsam
Ereptamque pudicitiam, Thereumque superbum
Dum canit, atque alte frondosa pendet ab ulmo
Ingeminans lacrimosa piam dulcem ve querelam
Et noctes agit insomnes refugitque quietem;
Aut que sub lucem volitans rabiemque mariti
Et facinus miseranda suum casumque sororis,
Funus et immeritum nati, simul omnia plangit,
Maternum memori pectus maculata cruore,
Et medias operosa domos atque atria semper
Circuit, accelerans velut hostem cernat hirundo:
Si nichil ista movent, nec te Narcissus hianti
Plurimus ore puer, faciem qui fonte decoram
Miratur speculoque amens incumbit aquoso;
Nec iuvat Actheon per devia confraga silve
Cornibus arrectis fugiens sociosque canesque;
Nec que purpureum patris secuisse capillum
Dicitur, assurgens tremulo sub nubila cantu,
Ut procul ultorem speculetur ab ethere Nisum;
Nec raptam Hesperiem memorans, qui littore ab alto
Mergitur assidue mortemque optare videtur;
Nec Iovis ethereus scopulis stans armiger istis
Annua venturis reparansque cubilia natis:
Preterea si noster amor pietasque rogando
Non potuere patris rigidum flexisse parumper
Propositum, fixamque adeo convellere mentem,
Otia romanis opibus quod nostra relictis
Aspiceres, paucis quod limina fida diebus
Ingressu dignata boni pedibusque magistri,
Cernere solivagum velles miseratus amicum:
Tot nostre periere preces; en ultima tandem
Iniectura manus; hec duro vincula cordi
Afferet ac valido cuntantem huc pertrahet unco.
Populus est ingens vitreo contermina fonti,
Que simul et fluvium et ripas et proxima campi
Iugera ramorum densa testudine opacat.
Hic olim multaque loci dulcedine captum
Et rerum novitate oculos animumque movente
Aggere florigero magnum posuisse Robertum
Membra diu lassata ferunt, curisque gravatum
Pectus et exigui laudasse silentia ruris.
Cum consors regina thori, cui nulla dearum,
Seu forme certamen erit, seu sanguinis almi,
Auferet emeritam iusto sub indice palmam,
Coniuge quin etiam spoliata Clementia magno
Tunc aderat, procerumque chorus magnumque virorum
Agmen et egregiis acies conferta puellis.
Dumque alii per prata vagis levibusque recursant
Passibus et ludos ineunt manibus ve recentes
Contrectare iuvat latices comitumque per ora
Spargere: pars densos properant invisere saltus
Et canibus turbare feras, pars piscibus hamos
Implicat, aut longo distendit retia iactu:
Pars bibit et leni propellit tedia Bacho:
Ast aliis placitum nunc sternere fessa per herbam
Corpora, nunc oculos tenui componere somno:
Solus agens curas alias sub mente profunda,
Rex erat, et frontem defixaque lumina terre
Servabat, sive ille rei iam volvere causas
Ceperat, et secum tacitus quo sidere tantus
Surgeret, unde iterum subsisteret impetus amnis
Vestigabat, et immense telluris in alvum,
Ingenio monstrante aditum, penetrabat anhelus
Noscendique avidus; seu tunc altissima verba
Fortune dabat ille sue: «Quid dulcia falso
Suggeris et facili blandiris, perfida, vultu?
Mortalem memini fore me, licet omnis ad unum
Deferat unanimi mundus dyadema favore.
Et tibi rara fides maneat quantumque Metello
Sis nobis bene fida diu, tamen omnia mors hec
Auferet, atque uno franget tua dona sub ictu.
Flumina nulla quidem cursu leviore fluunt quam
Tempus abit vite; superant tamen illa per evum
De scatebris renovata suis. Nos vita relinquens
Quo fugit? unde unquam posthac reditura fuisset,
Ni Domitor mortis, qui quondam Tartara victor
Ingressus rediit, clauso sua membra sepulcro
Vi repetens, secumque trahens felicia patrum
Agmina, et exhaustas longis cruciatibus umbras
Abstulit ad superos, minuisset corde pavorem,
Spemque resurgendi post funera nostra dedisset».
Hec sapiens rex cunta animo fortasse movebat;
Vel, memor indigne fraudis, Scyllam atque Caribdim
Littore qua calabro siculas disterminat oras
Pontus et horrisona refluens intersecat unda,
Megnanimus parvo pingebat flumine, dignum
Supplicium eolio minitans ac triste tyranno.
Denique, quicquid erat, nichil id nisi grande putandum est
Et super humanum ingenium, quod tantus agit vir,
Cuius adhuc memores viridi vestigia ripa
Ruricole ostentant et agrestum vulgus adorat.
Si potes, ergo, mane! si non potes, o michi luce
Carior, atque ideo multum, pater optime, frustra
Exoptate, veni, non me, sed amena verendi
Nondum fracta annis spectare sedilia regis
Que digito monstrabit ovans gens illa nepotum
Et mundus, michi crede, alio celebrabit honore,
Postquam pulsa retro presens hec cesserit etas.