I, duce vecta Pado: levis est descensus amici
Gurgitis auxilio, donec deflectere cursum
Obvius admoneat Benaci filius alti.
Inde sinistrorsum perges, eque amne secundo
Ibis in adversum, qua clara Maronis origo
Mantua, Pyeridum quondam domus alma sacrarum,
Nunc sedes invicta ducum, que classica plectris
Miscuit et vincto veneratur Apolline Martem.
Unum ibi nostrarum preconem, littera, rerum
Invenies, hunc tu nostris solabere verbis.
Nam nostram dolet ipse vicem, facilesque susurros
Ruminat insulse permotus murmure turbe:
Leta sibi in primis vultuque occurre sereno,
Hisque indignantem alloquere. Etsi nulla sine hoste
Gloria, parva tamen nobis obiecta duelli
Materia est: quos iam lustris oblita duobus
Torserit invidia, non invenisse quid hiscant?
Conceptum qua parte vomant e pectore virus?
Una venenatis vix tandem syllaba verbis
Ostendit fecitque viam; pro crimine summo
Produxisse brevem arguimur, sed ceca profecto
Invidia est, cumulans nostre preconia laudis.
Eximie indicium forme vix pauca, nec equo
Iudice, que damment, inter tam multa, notari.
Nevus in insigni, quamquam levis, eminet ore,
Deformis facies mendam tegit; omnia quando
Offendunt oculos, vitium non cernitur unum.
Nos igitur, que summa rei est, an carmine longam
Fecimus imo brevem, quod carmine constat eodem:
Anne autem geminum dedit addita consona tempus?
Sic animis, sic ingenio torpere videmur?
Hec nobis ignota putant, id Musa mereri
Nostra potest, tenerisque Helicon dilectus ab annis?
Esto: ignota putent duo: num pugnantia, capta
Mente, simul loquimur: iuxta an longamque brevemque
Ponimus? Haud equidem censorem id credere nostrum
Crediderim; quamvis soleat sibi fingere multa
Spumea precipiti torrensque insania Bacho.
Somnia mira vident vigiles et febre sine ulla
Occupat invalidum cerebrum violenta prerenesis.
Falsum autem si sepe videt mens egra, quid ille,
Quid videt ille furens Bromii Venerisque sacerdos,
Phryx verus, semperque cibo somnoque sepultus
Extremamque trahens vina inter dulcia noctem?
Nota canis rabies, stant argumenta; videbis
Horrentem setis, oculos ardere vagantes:
Latrat in absentes, metuit contingere lymphas.
An brevis est. Quid ais? quod monstrum fata minantur?
Que schola grammaticum vatemque remisit asellum?
Vina dedere animos, fecerunt vina poetam.
Sentio: pica merum tetigit rostroque madenti
Decertare audet Musis. Iam simia tigres
Audebit tentare feras et aranea telas
Texere Palladias, cignosque lacessere corvus.
Vis vini omnipotens! Tenerum fugat ille pudorem,
Excitat ingenium, mutos facit esse disertos,
Qui modo vix calamo commissa negotia ruris,
Clamosi seu bella fori trepidante notabat,
Conductus prectio tenui, nunc sidere mesto
Carmina nostra notat, nunc, consultore Cratino,
Umida verbosis eructat metra tabernis.
Venit in Aonios subito rudis incola montes,
Infecitque locos: illo spectante choream
Virginei solvere chori, Peneia laurus
Aruit et faciem mutavit Castalius fons,
Allisit saxo cytharam turbatus Apollo,
Collega regnante suo: Niseia victrix
Ars, et uterque Deo collis submittitur uni.
Rusticus en censor novus, en proiectus ab astris
Venit Aristarcus, obelis armatus acutis,
Nil atramentis unquam quod carpere possis
Sepe, sed ad mensam reges et prelia Troie
Victaque non modico describens Pergama musto,
Nec pudet insultare aliis. Ea gloria fusco
Visa animo, fumum celo nebulamque sereno
Obliquis captare oculis et digna triumpho
Syllaba nec cernit primum se falsa videre,
De nichilo insultat, maculas in lumine demens
Fert proprio queritque alibi: sic illa tenebras
Ceca suas putat esse domus queriturve puella
Commigrare petens. Nota est tibi fabula, duro
Que Senece risum movit. Sed callidus iste
Nostra scripta manu servare poemata fertur,
Syllaba monstratur vulgo, nostrumque patenter
Arguit errorem. Mirum, nam syllaba nobis
Hec eadem servata domi est, ibi cauta tenorem,
Et tempus tenuisse suum. Si missa retentis
Discordant, cur peiorem sententia vergit
In partem? Cur non potius properantis in actu
Error erit calami? Quod sepius accidit alta
Tractanti, ingenio culpam hanc ascribere mordax
Emulus audebit? Verum audeat; unica nobis
Sit nota, que crebra est aliis, et crebrior ipsi
Virgilio, fervens quandoque tepescit et alget
Euripides quandoque sonans raucescit Homerus
Et quandoque Maro currens pede claudicat uno.
Divinum est quod labe vacat: mortalia nunquam
Reprehensione carent. Igitur, si iure Latino
Accusator agit, petimur si crimine vero,
Crimen erit veniale tamen, livorque sinister
Lentus, iners, studiis pretendens retia nostris,
Torqueat in gyrum sese pariatque subinde
Quod premat invisam graviori vulnere famam:
Tristis enim invidia quales effundis abortus?
Ridiculus partus, spatio brevis una decenni
Syllaba, turrigeros citius tres unica natos
Indica barbaricis peperisset belua silvis.