Acon adulescens Napen a se amatam nymphis praefert Naiadibus. Illae veneno ex oculis emisso Napen conficiunt. Vertumnus eam in napum convertit. Introducuntur itaque Petasillus et Saliuncus pastores fabellam hanc referentes, deinde quoque rusticanas quasdam Melisei cantiones decantantes.
Petasillus et Saliuncus collocutores.
PETASILLUS
« Cedite, Naiades nymphae, iam cedite, vincit
pulcra Nape paetisque oculis nigroque capillo. »
Verberat bis puer acer Acon atque increpat ore.
Illae oculis conceptum atro sub corde venenum
5inspirant, quo victa Nape tabescit, ut altis
tabescunt sub sole nives in montibus, et iam
ponit humi languentem animam morsque occupat artus.
Hic ter Acon scidit ora comamque a vertice vellit
et clamore nemus complevit, questibus auras.
10Clamantem Vertumnus opaco e limite sensit;
accurrit pueri memor, et miseratus amantem
iniecta tellure Napen tegit. Illa repente
in bulbum conversa solo radicibus haesit;
vestit eam foliis deus et frondescere iussit:
15hinc olus, hinc herbosa Nape turgescit in agris.
Haec nobis quondam pueris Meliseus ad ignem
narrabat, cum rapa senex poscamque probaret
contusamque fabam sparsa condiret amurca
misceretque apio rutam, coriandron aceto.
SALIUNCUS
20Non puduit cantorem igitur resonantis avenae,
cui tot oves, pecoris tantum, mulctralia tanta,
pellitum pastorem olitorum accumbere mensis
ulpicaque et veteres ructare ad pratidia cepas.
PETASILLUS
Illum cepa recens viridisque cucurbita captum
25ducebat mentaeque sapor sucusque sisimbri,
munere quo viridi recubans in caespite mecum
haec cecinit veteres fassus per carmen amores:
« Huc ades, o mihi cara, vocant te, Ariadna, ligustra,
te myrti salicesque vocant, age, cara, venito.
30Ipse tibi tenerum legi servoque phaselum,
ipse cicer, tibi sepositis rosa floret in hortis;
en tibi coeruleus cucumis super amite crescit,
coeruleus cucumis devectus Arangide terra,
hic ubi nigirides ranae certare elephantis
35praesidio culicum haud dubitant et hirundinis atrae,
te manet hic cucumis, propera, mecumque recumbe.
Quin et Campano de vellere textus et Umbro
supparus et viridi circum variatus hibisco
te vocat; hunc suit Alcidamas, distinxit et Alcon,
40hic et acu Morco similis, quem mater Acilla
instituitque colo atque apibus formavit alendis;
supparus is tibi sepositus blanditur et instat.
Huc ades: en tibi grex, Ariadna, occurrit eunti;
dum properas, laetae plaudunt de fronde cicadae».
45Haec cecinit Meliseus humique hortensia dona
evellens mentastrum atrox et sedile porrum
sustulit ipse umeris fascem et redolentis anethi,
mox sese in montes et pascua nota recepit
ad veteres lauros fumosaque tigna Vesevi.
50Illinc et mihi fiscellas et cymbia lactis
mittit, amicitiae memor et trivialis avenae,
idem pastorum cultor pariterque olitorum.
Post dulces quandoque epulas iuvat esse lupinum,
esse inulas, asprina iuvant, post lene Falernum;
55et mea me quotiens petit ore Biturrica, quantum
ruta iuvat, quam labra iuvant redolentia porrum.
Scilicet ille, satur scrutis et lactibus agni
ac sale continctis haedorum clunibus, atrum
laudat olus, acres ructat de gutture bulbos.
SALIUNCUS
60Et nostri, Petasille, greges sensere canentem
in silvis Meliseon, adesaque saxa sonorem
dum referunt, tacitae cantum stupuere Napaeae;
et (mirum) fessae vocem tenuere cicadae
prostrataeque solo iacuere ad carmina vaccae,
65oblitae cytisum pecudes, satureia capellae.
Incipit hinc: « Ariadna piro mihi gratior ipso,
quod superat vel odore rosas, vel fraga colore;
dum pectus foveoque manu tractoque papillas,
non me mulctra iuvant, non lactis plena recocti
70fiscina, non haedus dum ludit ad ubera matris,
bucula non cupido dum blanda admugit amanti».
Desierat: plausere boves, plausere iuvenci
mugitu, socio responsant antra favore
convallesque cavae, resono nemora avia cantu.
75Mox iteruin: « Dulce, in pratis dum gramina tondent,
cernere capreolos variato tergore, pictis
distinctos maculis; mater vocat usque paventes,
sectantur trepidi vestigia matris anhelae,
ludunt et saturi circum ubera nota gemelli.
80Suave per aestatem liquidam mulcentibus auris,
dum tectae ratnis volucres conubia miscent,
pandentemque alas caudamque ad terga rotantem
pavonem spectare. Vocat Iunonius ales
consortem thalami, speculosa volumina versat,
85cauda micat, mediis fulgent sua sidera pennis;
venit amans, cupidis miscent simul oscula rostris,
iungit amor geminos, geminataque gaudia gliscunt,
inter utrosque suos Venus ipsa accendit olores.
At mea cum liquidos Ariadna recedit ad amnes
90albentemque pedem nudatque ad flumina suras,
genuaque sub vitrea candent argentea lympha
et fungis alni candentius et nive corni,
populus et niveos quos iactat in aera flores ;
tunc mihi corda liquant vel mella Sicanidos Hyblae,
95mella favis Heliconis et anteferenda Libyscis
et suco, Siculae stillant quem cortice cannae ».
Finierat: simae rupere silentia caprae,
ruperunt et oves, simul cum matribus agni,
balatum referunt colles Gaurique recessus
100et Cumae vacuae et cryptae graveolentis Averni,
antraque Musconis et opaca sepulcra Tuennae.
Haec ait, et latis umeris quae bucina pendet,
inflat eam labris turgentibus: illa frementi
involvit coelum gemitu. Quo concita silvis
105erumpit clamore suum gens horrida saetis,
horrida grunnitu et tundentibus aera sannis.
Ipse manu glandem spargens citat ore crepatque
ora per et dentes rictu glans hausta voraci,
lambentes catuli circumstant ubera matrum.
110Mox abit ad fagos, sequitur simul undique pubes
armentalis, agris regnat Meliseus in ipsis
nodoso incumbens baculo et stans imperati adstant
Umbronum generosa cohors, turni aeque Laconum
latratu lupos arcent et limine fures.
115Haec memini, Petasille; iuvat meminisse; vel urnam
candentis lactis pretium ferat, o mihi siquis
hunc iterum det vidisse atque audisse canentem,
det calamos modulare levemque inflare cicutam.
PETASILLUS
O mihi siquis eum sistat Vulsonis in antro
120rursus et ad Mopsi salices aut rura Salenti,
ille sibi vitulum pretium ferat, eligat agnum
Cornipetam, cui lana pedes descendit ad imos.
Rursus et ipse suos recinat Meliseus amores,
aut cum Delioli pratis, Minionis ad alnum
125haec dolet, et socias ranae iunxere querelas:
« Ad corylos Ariadna canit subtegmina ducens;
dum canit, assuetas miscet Philomela querelas;
coniugis absentes haec dum suspirat amores,
ingeminat memorem nati Philomela dolorem ;
130dumque viri barbam meminit saetosaque menta,
hic Philomela gravem sustollit in aera questum;
dumque torum queritur fraudataque gaudia lecti,
maesta silet Philomela facitque silentia luctus:
suspirant redolentque simul, quo carmine captae
135formicae tacitum dant laeta per agmina plausum.
Ad fluvios me torret amor, fax urit ad amnes:
o mecum veteres, ranae, renovate querelas.
Dum tibi promitto noctem meaque oscula, coniunx,
deliciasque paro gregis et nova munera porto,
140dum lavor ad fontem sudataque pectora tergo,
et filicem necto crines ac tempora circum,
ecce lupum ad caulas; agnumque ex ubere matris
eripit et tacitus latebrosa per avia tendit.
Ipse sequor, noctem in nimbis per inhospita duco,
145et mea te, coniunx, exclamans pectora plango:
O mecum veterem, ranae, revocate dolorem.
Dum tibi de viridi fiscellam vimine texto
virgaque coeruleo miscetur candida iunco
flavaque supremum circumdat linea textum
150et limbum croceo subtexunt flore corymbi,
ecce per impluvium demisso fune pedumque
et picturatum buxi de fronde galerum
fiscellamque, decus texturae et ruris honorem,
surripiunt fures, ah, monstra pudenda Brigantum.
155Excutior sonino trepidus latrante Cynandro;
dum crudo perone mihi pes sternitur alter,
ingruit atra cohors murniur, subroditur alter
pero nec a morsu pollex defenditur aegro ;
exclamo lacrimansque genas et pectora tundo:
160o mecum questus, ranae, geminate recentes.
Dum fetus geminos vaccae candentis, adulti
spem gregis, ad fluvios et prata virentia duco,
dum mihi promitto suboles, ad aratra iuvencos,
ad mulctram vitulas, ad dolia dona Lyaei,
165dumque sero cytisum vaccis arbustaque pango
atque serens canto ad sulcos vinetaque pangens
ad foveas, ipsi mecum experiuntur et agni,
ludunt ad sentes infirmis cornibus haedi,
ah dolor, ah lacrimae, sonuere tonitrua coelo,
170discurrere faces ignitaque tela coruscant,
de coelo tacti fetus, armenta gregesque
et tactae vites avulsa et stiva serenti
attonitu ; vix ipse super turbatus et amens
stragem inter pecorum frugumque relinquor et atris
175ambustus flammis iaceo; vix colle propinquo
lapsa Pales tutatur humi tollitque iacentem:
O mecum solitas ranae instaurate querelas
et luctum geminate novosque intendite questus ».
Concidit hic: ipsi simul ingemuere iuvenci
180ingemuere et oves cumque ipsis matribus agni,
ingemuere caprae ipsis et cum matribus haedi,
demisere comas quercus, liquere palumbes
et quercus, frondemque nuces posuere, columbi
deseruere nuces, ramos fregere myricae,
185deseruere at aves nidum et cum prole myricas,
deseruitque et apis flores roremque cicadae
et ranae mutis fecere silentia buccis.
Haec Saliuncus et haec referebat harundine clarus
et calamis Petasillus, uterque insignis avena.
190Interea asparagosque legunt fungumque recentem
boletosque sequuntur et altercantur utrimque,
conditura suo quae sit miscenda sapore;
tecta et uterque subit nigro squalentia fumo
hirsuti Labeonis. Hic et miscere Falernum
195asparago docuit, docuit piper, hic boletis
incoctumque pirum, mentae silvestris acervum
alliaque adicere et contritum serpillum,
postremo querulis oleum stillare patellis.