1Jam Sole albebat, qui in plano terminat aethrae
Prospectum circlus, cui qui super imminet aeque
Hinc, inde in medio, qua sese altissimus effert,
Urbem operit Solymam; atque viae, quae conficit orbem
5Parte sub opposita, nox assurgebat ab undis
Gangis, praeportans aequato pondere lances
Dextra elapsuras, simul ac properare laboret:
Quare candidulo roseoque aspersa colore
Pulchra Aurora genas, in qua regione morabar,
10Lutea fiebat nimio jam languida ab aevo.
Cum duce adhuc ibam propter vada caerula ponti,
Ut gens, quae meditatur iter, sibi corde volare
Visa, suoque moram non rumpit corpore; et ecce
Qualia jam exoriente die splendentia Martis
15Igne rubent inter densatos ora vapores
Axe sub Hesperio liquidi super aequora ponti;
Tale mihi lumen (sic hoc spectare facultas
Sit rursus!) visum est ascendere per mare cursu
Tam cito, ut alarum non ullum aequare volando
20Remigium valeat. Quum visus inde parumper
Flexissem, donec doctorem pauca rogarem,
Hoc fulgere magis vidi, increbrescere majus:
Dein stetit ante oculos, jubare undique circumfuso,
Albi ignotum aliquid, sensimque exire videbam
25Huic quiddam simile inferius. — Dux hactenus ore
Conticuit, donec nobis prima alba videndas
Ostendere alas; sed ubi bene navita cursus
Arbiter huic patuit, clamans est talia fatus:
«Fac, fac utrumque genu flectas, ac jungito utrasque
30Palmas; ecce tibi caelestis nuntius aulae;
Jam tibi continget tales spectare ministros.
Cerne, ut spernat opes humanas, nec velit ullum
Velum, nec remum praeter, quibus emicat, alas
Per tam longinquis distantia litora terris.
35Aspice, ut arrectas ad caelum hic aëra tranans
Explicet aeternas pennas, quas cernere non est
Tempore mutatas mortalis more capilli.»
Dein, quanto propius propiusque accesserat ales
Divinus, tanto manifestior ille micabat
40Clare, ut nostra acies aspectum ferre nequiret
Comminus; ast in humum defixi lumina visus.
Atgue hic applicuit ripis agilissima cumbae
Texta levis, sic ut pini nihil hauserit unda.
In puppi stabat caelestis navita, talis
45In fronte, ut legeres hanc omni ex parte beatum;
Et turba umbrarum plus quam centena sedebant
Cantantes intus, quae vates carmina David
Edidit, «AEgypti de finibus egredientes«
Judaeos memorans, ac tandem exuta catenis
50Bracchia barbaricis; et erat vox omnibus una.
Ut cruce signavit cunctas, tulit impetus illas
In terram. Iste cito, quo cursu venerat, inde
Ex oculis abiit. Sed, quae illic turba remansit,
Ire videbatur rudis, atque ignara locorum,
55Circumspectando haud aliter, quam qui nova tentat.
Omni ex parte diem telis urgebat acutis
Sol, qui cornigerum expulerat medio aethere caprum;
Quum nova gens ad nos sublata fronte locuta est:
«Si nota est vobis, quae ad montem semita ducit,
60Hanc nobis monstrate.» — Illis dux talia contra:
«Nos hunc haud nescire locum vos forte putatis,
Attamen hac, ut vos, peregrini erramus in ora.
Huc aliud per iter nos paulo venimus ante,
Asperitasque viae nos talis tantaque fregit,
65Ut jam pro ludo veniat labor omnis habendus,
Quaecunque ascensu via sit superanda maligno.»
Quae sensere animae me per spiracula vitam
Ducere, mirantes vultu pallente stetere.
Atque ut gestantem ramos pacalis olivae
70Circumfusa ruit turba auditura loquentem
Legatum, et quemquam haud refugit calcare premendo;
Sic hae felices animae intendere frequentes
In me aciem pariter certantes cernere coram,
Paene iter oblitae, quod puras mittit et alma
75Indutas forma. — Vidi praecedere quandam
Me complecti avidam, ac tanto haec ardebat amore,
Ut me compulerit simili quoque munere fungi.
O umbrae, humani praeter speciem oris, inanes!
Ter vincire manus post hanc tulit impetus, et ter
80Ad pectus rediere mihi: Reor ora stupore
Me pinxisse; etenim risit, seseque retraxit
Umbra; at ego ulterius processi hanc pone secutus.
Suaviter haec jussit pedibus me parcere; at ipsa
Tunc mihi cuja esset patuit, precibusque rogavi,
85Sisteret ut gressum, ne fandi copia deesset.
Illa mihi: «Qualis mortali corpore vinctam
Me tibi junxit amor, talis me morte solutam
Jungit adhuc. Quare sto. At quae te causa coëgit
Has penetrare domos?» «O mi CASELLA, per istud
90Veni iter, ut me alio reducem illuc tempore sistam.
At quis praeripuit tantam tibi temporis horam?»
Iste autem: «A quoquam mihi nulla injuria venit,
Si mihi, qui imponit quo visum est tempore, quosque
Vult, cursum ad ripas optatas saepe negavit.
95Namque illi alterius sua fit bene justa voluntas:
Quanquam, ex quo trinos verterunt sidera menses,
Pace bona, quemcunque animus intrare ferebat,
Accepit patiens. Ego, qui mare prospiciebam,
Tibris ubi spumante salo se immiscet, ab illo
100Comiter exceptus sedi, qua versa tenebat
Remigia alarum: nam semper convenit istuc,
Erga Tartareas quicunque haud labitur undas.»
«At tibi nota olim nova ni lex abstulit, aut te
Usus expertem fecit, quo saepe canebas
105Carmen amatorum, cupidique et multa moventis
Pectus eras solitus plena donare quiete,
Ne pigeat te aliquo mentem solamine,» dixi,
«Hanc recreare aegram, tanta quam mole laborum,
Dum venio, via pressit.» — «Amor qui mente repostus
110Alta intus loquitur mecum«; sic ille resolvit
Tam dulci ora sono, ut pertentet pectoris ima
Nunc quoque suave melos. — Praeceptor et ipse, cohorsque
Hunc juxta usque adeo visa est contenta, suique
Jam compos voti, veluti si nemo moveret
115Corde alias curas. Ita nos consistere hiantes
Intentique notis; verum en longaevus honestus
Advenit, increpitatque: «Quid hoc est, pectora lenta?
Qualis neglectus? Quid statis? Quaerite cursu
Montem, quaeque Dei prohibent vos ora tueri,
120Ponite ibi exuvias.» Ut far loliumve columbi
Si quando carpunt, simul inter pabula stantes,
Nec praeportantes fastum de more superbum,
Si quicquam apparet formidinis, ilicet escam
Deseruere omnes, cura majore premente:
125Sic ego deseruisse melos turbae illa novellae
Agmina, et ad montem pariter contendere vidi,
Ut qui carpit iter, nec novit, qua sit eundum
Quaerenti metam; nec nos minus incitus ardor
Ex illis propere ripis discedere adegit.