233Oh caecas hominum curas, quam manca profecto
Argumenta adigunt pennis vos radere terram!
Clamosum ille forum, atque Machaonis iste colabat
Artem, alterque ministerium tendebat ad arae,
Alter quaerebat regno vi aut fraude potiri,
Is furto instabat, rebus civilibus iste,
Foeda hunc luxuries, hunc otia lenta tenebant;
240His ego quum curis vacuus, caelestibus oris
Tanto exceptus eram, Diva comitante, decŏre.
Ut, gyro expleto, punctum dein quisquis ad orbis,
Unde profectus erat, remeavit, substitit illic,
Fixa suis haerent veluti funalia fulcris.
Ac luce ex media, de qua fuit ante locutus,
Surridens ac splendidior, sic orsus Aquinas.
Lucis ut aeternae radiis incendor, ibidem
Sic ego prospiciens, quod tu sub pectore condis
Intueor. Dubitas, atque uberiore doceri
250Sermone exoptas, ut tu deprendere possis
Quod jam pinguescit dixi, et quod nemo secundus.
Quare ego utrumque tibi clare nunc pandere sumam.
Providus aeterna qui temperat omnia mente,
Cujus nulla potest acies attingere fines,
Heroas geminos almae, quam vocibus altis
Ipse sibi Christus, quaesitam sanguine, junxit,
Allegit Sponsae; quorum moderamine fulta,
Tutius illa viam, quo tramite fertur ad ipsum,
Corriperet, fidumque magis servaret amorem.
260Alter erat totus Seraphim fervoribus ardens,
Par alter Cherubim sapientis lumine mentis.
Unum ex his dicam; nam, quando dicitur unus,
Laudibus alterius laudatur protinus alter:
Tantum cura viris fuit una eademque duobus!
Tupini inter aquas, manansque ex colle fluentum,
Quem pius hospitio quondam sibi legit Ubaldus,
Fertilis excelso dependet vertice terra,
Unde sibi a Solis porta aestivumque calorem
Sentit, et hibernum magis esse Perusia frigus;
270Flentque jugo tristi Validum atque Nuceria retro.
Hinc, ubi mons facilem magis acclinatur in oram,
Aetherias olim Sol est exortus in auras
Noster ut exsurgit nonnunquam Gangis ab unda:
Quapropter, si voce velit quis dicere vera,
Non locus Assisium, sed jure vocabitur Ortus.
Haud multum attigerat vitae, quum clara repente
Virtutis documenta dedit, solacia terris,
Quippe olli mulier, quam morte haud sequius horrent
Mortales, totis sic est adamata medullis,
280Ut patris indomitas ruerit fidenter in iras;
Atque, illoque palam sanctique Antistite templi,
Duxerit uxorem: inque dies ferventius arsit.
Illa diu, primi post funera dira mariti,
Donec is adveniens cupidas intenderet ulnas,
Mille fuit centumque super despecta per annos:
Nec juvit, vacuamque metu, placidamque quietis,
Inter Amyclatis nassas, sub nocte sopora,
Haud vocem pavisse Ducis, quem paverat orbis;
Nec tantas animo vires, fidumque tenere
290Consilium, ut Christi sit scandere sola cruentam
Ausa crucem, quum Mater humi defixa maneret.
Verum age, ne videar nimiis ambagibus uti,
Accipe: pauperies uxor, Franciscus amator.
Dulces illorum visus, vultusque sereni,
Mirus amor, geminumque fovens concordia pectus,
Implevere novis hominum praecordia curis.
Haud mora: projecto denudat tegmine plantas
Bernardus, tantaeque sequens vestigia pacis
Antevolat, minimeque putat velociter ire.
300Divitias veras, ignotaque gaudia vulgo!
Et volat Aegidius, volat et Silvester, et omnes
Se dedunt Sponso: Sponsae tam blanda cupido est!
Tum simul ingrediuntur iter, pater, uxor, et illis
Astipata cohors, humili circumdata reste.
Nec genus obscurum, nec quem susceperat asper
Detinuit cultus: petit altae moenia Romae;
Pontificemque suae, quem Signia jactat alumnum,
Propositum mentis regaliter edocet: ille
Annuit incepto, ac primo munime sanxit.
310Inde, ut magnanimi gressus sectata Magistri,
Quem fide siderea potius celebrare deceret,
Est inopum gens facta frequens, ac plurima crevit,
Rursus ĭdem sancta compulsus Honorius aura
Esse ratum dedit, ac serto fulgere secundo.
Post, ubi sanguineam sitiens acquirere palmam,
Turcarum saevo Christumque suosque tyranno
Astitit ipse docens; Fideique impervia nactus
Pectora, frugiferas Italûm remeavit ad oras,
Monte super rigido, Tibris caput inter et Arni,
320Ultima Nazarei rettulit signacula Regis,
Quae geminos annos transfixo in corpore gessit,
Donec qui tanto fuerat dignatus honore,
Sustulit aeterna meritum mercede potiri,
Quam sibi quaesierat, res sponte secutus egenas.
Fratribus ergo suis, heredibus utpote justis,
Quae sibi praecipue fuerat dilecta Virago,
Commendat, stabilique fide praecepit amare.
Illius inde sinu se Spiritus almus in auras
Aetherias, sua regna, redux ad sidera tendens,
330Extulit, haud alio dignatus membra feretro.
Hinc agesis jam scire potes, quis oportuit alter
Exstiterit porro, cui dira per aequŏra tutam
Is datus est socius Christi deducere cumbam.
Hĭc nostrae dux gentis erat: qui rite proinde
Hunc sequitur, non ferre malam jam percipe mercem.
At nova grex hujus studiose alimenta requirit,
Ac varios ideo per saltus tesquaque oberrat;
Quōque abeunt longe, magis hinc ad ovile revertunt
Lactis oves vacuae. Sunt quae damnumque verentur,
340Pastorique haerent: numero sunt attamen istae
Tam parvo, ut paucus satis est ad tegmina pannus.
Si clare mea dicta sonant, si intenderis aures,
Si menti haec revocas, tua partim expleta cupido est;
Namque vides plantam, a qua semet segmina scindunt,
Et sibi quid vult pinguescit, qui haud devius errat.