1Ut mihi mens rediit, quae sese obstruxerat ante
Cognatorum umbras geminas, quia plurima sensus
Tristitia pietas mihi perturbaverat omnes;
En nova pœnarum facies, nova forma luentum
5Pœnas, quocunque incessum, quocunque studerem
Vertere me, quocunque oculorum lumina ferre.
Devenioque locos, ubi saevit tertius orbis
Vi pluviae aeterna, sacra, gelidaque gravique,
Cui modus usque suus, novitas cui nulla. Ruebat
10Agmen aquae tinctae, et solida nix grandine mixta
Aëra per densum nigra formidine caecum.
Exhalat saevam tellus imbuta mephitin.
Belua crudelis diversaque, CERBERUS, ore
Tergemino latrat furibundi more molossi,
15Damnatis instans, quos mergit vasta vorago.
Sanguinei huic oculi, stat barba huic uncta, colore
Fœda atro, venter latus, manus hispida, adunco
Ungue umbras lacerat, glubensque in frusta resolvit.
Has imber cogit questu exululare canino:
20Nunc lateris laevi defendunt objice dextrum,
Nunc dextri laevum. Volvunt sic se usque profani.
Nos ubi prospexit magnus draco CERBERUS, ora
Pandit, et ostendit stantes denso agmine dentes.
Nullum quod sineret membrum consistere, habebat.
25Tum dux extendit palmas terramque prehendit,
Et manibus plenis inhiantis misit in ora.
Utque canis, quem dira fames latrare coëgit,
Dum mordet pastum correptum dente, quiescit,
Id tantum spectans pugnansque, ut devoret escam:
30Lurida sic monstro est facies mutata trifauci
Obtundenti animas ita, ut obsurdescere malint.
Imbre gravi domitas nos praeterlabimur umbras,
Et vanas hominis vivi sub imagine formas
Calcamus. Stabant hic omnes undique stratae,
35Tantum una excepta, quae mox se arrexerat atque,
Ut nos intrantes vidit, se in sede locavit.
«Tu, qui per valles Plutonis duceris istas,
Me internosce,» inquit, «si scis. Tibi vita, priusquam
Me mors destrueret, superas fuit edita in oras.»
40Huic ego respondi: «Qui, te sic conficit angor,
Sic a mente mihi te forte abducit, ut unquam
Haud te oculis videar vidisse. At fare vicissim,
Qui sis, tantorum qui in tristia lustra malorum
Missus es, ac jussus tam diram pendere pœnam,
45Ut, si quid majus, nil sit odiosius ista?»
Atque haec conversus contra, «Me floridus ARNUS,»
Ille refert, «genuit tuaque urbs repleta veneno
Invidiae tanto, ut superans pleno effluat alveo,
Me tenuit secum, dum arrisit vita serena.
50Vos appellastis cives me nomine PORCUM,
Quod dederat damnosa gulae mihi culpa; sub imbre
Frangor, ut ipse vides. Sed non ego solus in isto
Supplicio, at similem ob noxam mugire videbis
Hos omnes.» Sic is, non ultra. Ego talibus illum
55Aggredior: «Dolor iste tuus me ita praegravat, ut me
Lugere hortetur. Sed dic, si est scire potestas:
Quo cives urbis studia in contraria scissae
Devenient? Num quis justus? Da discere causam,
Cur hanc dissidio invasit discordia tanto.»
60Is mihi: «Defuncti longo certamine ad arma
Concurrent, caedemque, et pars silvatica partem
Adversam male mulcatam compellet abire.
Ante sed occiduus quam trinum expleverit orbem
Sol, opus est, ut et ipsa cadat, pars altera praestet
65Unius auxilio, qui nunc se fingit amicum;
Attolletque diu frontes, et pondere duro
Victricem premet, haec quanquam indoleatque frematque.
Justi sunt bini, at nemo est, qui commodet aures
Istorum monitis. Fastus, livorque, sitisque
This party will hold high its head for long
and heap great weights upon its enemies,
however much they weep indignantly.
Two men are just, but no one listens to them.
70Auri scintillae sunt tres, quae corda perurunt.»
Hic interrupit lacrimabile carmen. Ego illi:
«Id quoque me doceas, cupio, et ne discere aventi
Ulteriora neges. TEJAJUS et FERINATA,
Illi ita praestantes meritis, et RUSTICULORUM
are envy, pride, and avariciousness.”
With this, his words, inciting tears, were done;
and I to him: “I would learn more from you;
I ask you for a gift of further speech;
Tegghiaio, Farinata, men so worthy,
75Progenies JACOB, HENRICUS, MUSCA, cohorsque
Cetera, tam ardentes bene per benefacta mereri,
Dic, ubi sunt? Horum fac des mihi noscere vultus;
Namque ingens animum mihi stringit scire cupido,
Utrum illos caelum beet, an Styx atra venenet.»
80Isque: «Animas inter mage nigras. Nec genus unum
Noxarum, at varium smiles dejecit in ima.
Hos tu, si inferiora queas penetrare, videbis.
At tibi quum dabitur dulces evadere ad auras,
Fac jubeas, quaeso, nostri meminisse sodales;
85Nullum ultra verbum tibi, nec responsa remitto.»
Tum rectos oculorum orbes distorsit acerbe,
Me inspexit paulum atque exin caput inclinavit,
Atque simul cecidit reliquorum examine mixtus
Caecorum. — Tunc MINCIADES mihi talia ductor:
90»Non huic praeterea secedet pectore somnus,
Ante tuba angelico quam personet omnia signo,
Tempore quo adveniet pravis inimica potestas.
Exin quisque suum inveniet sibi triste sepulcrum,
Induet atque sibi carnem propriamque figuram;
95Quae semel intonuit sententia, tundet et aures
AEternum. — Sic tardigradi loca per nigra, mixta
Colluvie umbrarum et pluviae, processimus ultra,
Tangentes vitam, haud longo sermone, futuram.
Hic ego: «Praeceptor,» dixi, «anne haec ipsa tenore
100Supplicia augescent aliquo post magna Tonantis
Judicia aeterni? Nunquid mitescere pœnae
Incipient forte, an miseros sic acriter urent?»
Ille mihi: «Quae olim didicisti, mente revolve;
Singula plus tanto vim gaudii vimque doloris
105Sentire, haec quanto sunt perfectissima tota.
Quamvis id nunquam gens haec devota futurum
Speret, ut ex vero perfecta exsurgere possit,
Illinc plus, quam istinc tamen hoc exspectat et ipsa.»
Sic nos progressi in gyrum confecimus orbem,
110Multa simul fantes, iterum quae dicere parcam,
Inque locum ventum est, qui dat descendere ad ima.
Hic nos PLUTONEM, magnum illum invenimus hostem.