O patres! si pauca addam, ne spernite, quaeso.
114.1071B| Quid facit antistes? in ovile lupus ruit ullo
Non claudente fores, jacet ebrietate sepultus.
Pastor, adulterium in Domini committere sponsam
Qualiter audebis? Thalamum usque inducere debes
Regis, et ipse thorum prior invasisse nec horres?
Miror avaritiam sacratum pectus habere.
Cui servas? Resipisce, precor; non nascitur haeres.
Quid cumulas? Non quippe tuo sub jure tulisti,
Sed sic dona Dei quae dispensare juberis.
Nemo bono obsistit si rectum velle tenebis.
Quid rapis et vendis, Solymorum more, columbas?
Valde cave expulsum, Dominus ne torqueat atris
Verberibus, pompasque truci condemnet Averno.
Cur tibi magnus eris, numerum si forte bidentum
Te recolis debere Deo signare potenti?
114.1071C| Crebra sub occultum claudis suspiria pectus,
Si non damna doles, verecundia ducat ab igne.
Cumque videbis oves dextra tui, parte sinistra
Esse tuas, nuper ductor, nec terga sequeris,
Pro cunctisque lues patiens incendia poenas.
Nolo tibi ille canat, praesul sacrate, propheta
Plebis erit similis stultae peccando sacerdos.
Laus gregis esse stude, et coelestia regna mereris.
Vidit et horrendum ligni lapidisque opus illic
Materia exstructum, castelli more locatum,
Ordine confuso, summo atque vapore repletum
Territus his frater, quaerens qui mansor inesset,
Audiit inclusam monachum pro sorte catervam
Purgandi, variis patriisque locisque manentum.
Hos inter speciale tenet discrimen et unus
114.1071D| Frater in illicitum cecidit qui crimen habendi:
Secretas cumulans injusto pondere gazas,
Roboream ille habuit, quem plumbea possidet arca,
Judicii usque diem dubio sub fine vomendum.
Hac se fraude duo primo armavere jugales
Saphira et Ananias, communis vasa pericli.
De quo fratre prius cuidam dum peste laborat,
Annos ante decem similis sententia visa est,
Dum raperetur in excessu: jamque illa vetustas
Dilituit, donec memores revocentur ab isto:
114.1072A| Ille etiam cui nunc patuit, non audiit ante,
Indicat iste locus vitium, quod saepe notatur
Saepius hoc monachis magis ac magis esse cavendum,
Succidique juvat, quod tantum pondus adauget.
O monache, esse cupis, quod te jam velle negasti,
Dives opum, cui nulla patrum hoc documenta dederunt,
Sed paupertatem cujus pars Christus habetur.
Si vendis Christum, maneat quae cerne, gehenna.
Liquisti commune bonum furtumque peculi
Eligis, haud capies communi sorte coronam.
Tu tamen, Omnipotens, proprios rege ductor alumnos.
His visis celsum coelo montemque propinquum
Aspiciunt, dum ductor ait: hac arce tenetur
Abbas ante decem corpus qui liquerat annos.
Ventorum incursus tempestatumque furores
114.1072B| Vim pluviae multumque discrimen ibidem
Abluit incauto quidquid neglexerat actu.
Laetus ut aeterni ducatur Regis in aulam,
Deliciasque sacras sanctorum sedis in aevum
Obtineat, poenaque carens ubi vita sequatur.
Angelus haec addit: Quidam quod praesul eumdem
Deberet precibus factisque juvare benignis,
Ante dies multos, ceu demandaverat ipsi,
Legato ostensus, quem tunc per somnia ferre
Hortatur sibi dicta Patri: sed episcopus ille
Esse ratus soliti mendacia inania somni,
Ludendo excepit, despecto fratris amore.
Mente piger, nec corde sagax, succurrere tardus,
Vi tormentorum jam nunc succumbit amare,
Sortiturque suas proprio pro crimine poenas.
114.1072C| Ad quem frater: Ubi quem dicis clauditur, inquit
Dixerat: Ex alia montis male parte tenetur.
At nos quae paucis dedimus jam somnia verbis,
Monstramus per verba viri, qui haec ipse videbit.
Orsus, ait, dormire casa squalente videbam
Disposito sedisse loco, quem diximus ante
Abbatem, surasque et crura cruore fluentes,
Labitur in vocem: Fili, fer dicta patrono,
Respicis hanc aedem, bini coluisse jubemur
Informem socii, duo namque lavare suescunt
His comites sese nantes in gurgite thermis,
Resperguntque domum hanc lethalis pestis odore,
Ut miseri istius pellantur ab aede coloni.
Ad loca sanctorum, pete, mittat ut ille virorum
Deposcens quod gratis agunt solatia ferre,
114.1072D| Reprimere ut possit paries ubi nullus habetur
Immensum fetoris onus, relevetque dolores.
Haec, mi nate, precor, non oblivisceris haec tu.
Post haec antistes, dum cuncta ex ore ferentis
Audiit: Haec, inquit, phantasmata credo fuisse,
Idcircoque fidem verbis non commodo fictis.
Credere quae renuit, haec angelus iste resignat,
Quippe quod admonitus functis incredulus exstans,
Auxilium conferre precis tardaret egenti;
Atque ideo propriis fruitur sine munere poenis.
114.1073A| Denique quod paucis visum percurrimus odis,
Ante nec audivit qui nunc renovata revexit,
Et velut ad superos imo devexit abysso.
Annuit iste locus multum pia vota mereri:
Fidere sed noli post vitae tempora solvi
Alterius per verba focos quos colligit ipse
Actibus ex pravis; licet intercessio purget
Crimina multorum, tamen hac securus haberi
Nemo potest, quia quo nescit sua pondere facta
Pensentur; quapropter ego esse mihi utile dico
Quod gessi purgare prius, sua quemque sequentur.
Contemplaturitem quemdam, lustrante pupilla
Ausoniae quondam qui regna tenebat et altae
Romanae gentis, fixo consistere gressu,
Oppositumque animal lacerare virilia stantis,
114.1073B| Laetaque per reliquum corpus lue membra carebant,
Viderat haec, magnoque stupens terrore profatur:
Sortibus hic hominum dum vitam in corpore gessit,
Iustitiae nutritor erat saecloque moderno,
Maxima pro Domino fecit documenta vigere,
Protexitque pio sacram tutamine plebem;
Et velutin mundo sumpsit speciale cacumen,
Recta volens dulcique volans per regna favore.
Ast hic quam saeva sub conditione tenetur,
Tam tristique notam sustentat peste severam,
Oro, refer. Tum ductor: In his cruciatibus, inquit,
Restat ob hoc quando bona facta libidine turpi
Foedavit, ratus illecebras sub mole bonorum
Assumi, et vitam voluit finire suetis
Sordibus; ipse tamen vitam captabit opimam,
114.1073C| Dispositum a Domino gaudens invadet honorem.
Admonet hic hominem qui dignis moribus horas
Has servare cupit, ne quodam crimine cuncta
Perdat, et omne probum fundat vastante ruina:
Talis aquas haurit pertuso vase receptans,
Quodque diu immisit sorbente foramine linquit.
Est labor iste gravis, malus atque miserrimus, ex quo
Semper habet damnum, nunquam mercedis honorem;
Omnibus in rebus vitam moderetur in arvis,
Qui cupit in coelis regnum retinere perenne.
Illic magnificis conspexit munera pompis
Daemonis in manibus, jam praesentanda parari
Pallia, et in vasis auri argentique metallum,
Et lini obsequitur candentia fila caballus,
Plurimus hunc ornat species fulgentis habenae.
114.1073D| Tum rogat haec cujus hominum de parte venirent,
Quidque figurarent. Tali sermone rependit
Angelus: Haec comitum sunt per diversa manentum
Regna soli, injuste legalia jura regentum,
Quatenus huc ducti inspiciant quod cuncta rapinis
Collegere avidoque minores ore vorabant.
Nomina quorumdam manifeste protulit ex his,
Dixit et haec nunquam finiri dona, priusquam
Quisque sinum in proprium praeventus morte receptet
Quidquid ad hospitium aeternae transmiserat aulae.
Quam vero horrendo comitum sermone profanam
Intulerit vitam, nullus narrare redundat:
114.1074A| Non scelerum ultores Satanae, sed habentur
Illorum quidam multis stringendo periclis
Afficiunt homines, justos damnare reosque
Justificare viros, contempta lege, solentes:
Furibus adnexi vitiumque per omne sodales;
Muneribus capti, qui pro mercede futura
Nil faciunt, sed cum quaedam sub lege coercent
Debita justitiae, furiunt pietate carentes.
Ardor avaritiae nescit concedere quidquam,
Sed totum extorquet totumque ad tartara mittit,
Accumulans iram cum venerit hora furoris.
Justitiam nunquam vitam quaerendo beatam
Impendunt, et quam gratis praebere videntur,
Venalem portant animam pro pignore dantes.
Judicio quosdam jam nunc succumbere dixit,
114.1074B| Dixerat ut Dominus de non credentibus olim:
Judicium sumpsit quicunque incredulus exstat.
Jam satis est dictum: felix qui corde reservat,
Ne sit amor nummi major quam mansio coeli.
Grandi abundantes subito comprendet egestas.
O comites, cujus comites perpendite sitis!
Christus ait: Quicunque polum conscendere quaerit,
Debet in angusto gressum configere calle.
Servus item mortis vestigia lata sequendo
Vergit in aeternum miseris ploratibus ignem.
Omnia mittantur, nunc tristes laeta tenebunt,
Quos gaudere libet, tristes tundentur in umbras.
Quod placet ingredere, est melius tunc laeta tenere.