(0587C)Jamque, favente Deo, Francos pax undique habebat,
Straverat adversos Marsque Deusque viros.
Namque senex Carolus Caesar venerabilis orbi
Concilium revocat ad sua tecta novum.
Aurato residens solio sic coepit ab alto,
Electi circum quem resident comites:
Audite, o proceres, nostro nutrimine freti,
gnita narro quidem, veraque credo satis.
Dum mihi namque foret juvenali in corpore virtus,
Viribus atque armis ludere cura fuit.
Non torpore meo, turpique pavore, fatebor,
Francorum fines gens inimica tulit.
Jam quoque sanguis hebet, torpescit dira senectus,
Florida canities lactea colla premit.
Dextera bellatrix quondam famosa per orbem,
(0587D)Sanguine frigente, jam tremebunda cadit.
Proles nata mihi superis abscessit ab oris,
Ordine functa suo, heu! tumulata jacet,
Sed quoque quae potior Dominoque placentior olim
(0588C)Visa fuit, semper est mihi cessa modo
Nec vos deseruit Christus, qui germine nostro
Servaret, Franci, nunc sobolem placitam.
Illa meis semper delectans inclyta jussis
Paruit, atque meum edidit imperium.
Semper amore Dei Ecclesiarum jura novavit,
Credita regna sibi contulit in melius.
Vidistis quae dona olim Maurorum funere misit
Regem, arma, et vinctos, magna tropaea simul.
Vos mihi consilium fido de pectore, Franci,
Dicite; nos prompte mox peragamus idem.
Tunc Heinardus erat Caroli dilectus amore,
Ingenioque sagax, et bonitate vigens.
Hic cadit ante pedes, vestigia basiat alma,
Doctus consiliis incipit ista prior:
(0588D)O Caesar famose polo, terraque, marique,
Caesareum qui das nomen habere tuis.
Addere consiliis nil nostrum est posse, nec ulli
Mortali potius Christus habere dedit.
(0589)Quae tibi corde Deus miseratus contulit, hortor
Quantocius parens omnia perficias.
Filius, alme, tibi praedulcis moribus exstat,
Pro meritis qui quit regna tenere tua.
Hunc petimus cuncti, majorque minorque popellus,
Hunc petit Ecclesia, Christus et ipse favet.
Hic valet imperii post tristia funera vestri
Jura tenere armis, ingenioque, fide.
Annuit at Caesar laetus, Christumque precatur.
Mittit et ad sobolem mox celerando suam.
Tempore namque illo Ludovic bonus Aquitanorum
Ut supra cecini, regna tenebat ovans.
Quid moror? extemplo patris pervenit ad aulam:
Gaudet Aquisclerus, plebs, proceresque, pater.
Incipit haec iterum Carolus, per singula verba,
(0589B)Dilectae proli narrat et exposuit:
Nate Deo chare, et patri, populoque subacto,
Quem mihi solamen cessit habere Deus,
Cernis at ipse meam senio properante senectam
Deficere, et tempus mortisinesse mihi.
Prima mei cura regni moderamina constant,
Quae immerito mihimet contulit ipse Deus.
Non favor, aut levitas humanae mentis adurguet
Quae tibi crede loquor, sed pietatis amor.
Francia me genuit, Christus concessit honorem,
Regna paterna mihi Christus habere dedit.
Haec eadem tenui, nec non potiora recepi,
Christicoloque fuit pastor, et arma gregi.
Caesareum primus Francorum nomen adeptus,
Francis Romuleum nomen habere dedit.
(0589C)Haec ait, et capiti gemmis auroque coronam,
Imposuit pignus imperii sobolis.
Accipe, nate, meam, Christo tribuente, coronam,
Imperiique decus suscipe, nate, simul.
Qui tibi concessit culmen miseratus honoris,
(0590A)Conferat ipse tibi posse placere sibi.
Tum pater et soboles praestandi munere laeti,
Prandia magna colunt cum pietate Dei.
O festiva dies multos memoranda per annos!
Angustos geminos, Francica terra, tenes.
Francia, plaude libens: plaudat simul aureaRoma.
Imperium spectant caetera regna tuum.
Tum Carolus sapiens multis suadebat alumnum,
Diligat ut Christum, Ecclesiamque colat.
Amplexans nimium libabat et oscula pulchra;
Dat licitumad propria, verba suprema sonat.
Tempore non multo senio maturus et annis
Visitat antiquos funere Caesar avos.
Funera digna parant, mandantur membra sepulcro
Basilica in propria, quam sibi fecit Aquis.
(0590B)Mittitur interea narret qui funera nato
Patris; adest Ramphoqui celer ire parat.
Nocte dieque volat, terras perlabitur amplas,
Pervenit tandem, quo Ludovicus erat.
Trans fluvium Ligeris locus est quippe uber et aptus;
Cingitur hinc silvis, hinc quoque planitie;
At medius placido fluviorum gurgite vernat,
Piscibus est habilis, est locuplexque feris.
Quo Hludowicus ovans praecelsa palatia struxit.
Quaeris? inest Thedwatnomen, amice, sibi
Huc pia subjectae censebat munia plebi,
Clerum seu populum cum pietate regens.
Cum subito penetrans totam commiscuit aulam
Rampho, ferens Caroli funera moesta pii.
(0590C)Haec ut fama boni pervenit regis ad aures,
Illico tristatur, flet, lacrymatque patrem.
Inter cunctantes concurrit Bigo ministros:
Suetus erat dominum visere mane suum.
Hortatur siccare genas, deponere fletus:
(0591A)Altera, ait, causa est nunc peragenda tibi.
Haec ut nota manent vestro sub pectore, princeps,
Humani generis sors tenet ista viros.
Nos omnes, fateor, porro properabimus illuc;
Non tamen ex illis quis repedare valet.
Surgite, et ecclesiam cuncti properemus in almam:
Hymnica vota Deo psallere tempus adest.
Auscultans famulum, tandem surrexit, et omnes
Hortatur secum solvere vota Deo.
Nox fuit illa quidem psalmis hymnisque referta,
Missarum modulis atque peracta dies.
Tertia jamque dies claro surgebat Olympo,
Resplendetque suis Phoebus in orbe comis.
Cum undique turba ruit Francorum concita regnis,
Regis in occursum plebs petit omnis ovans.
(0591B)Et Caroli proceres prorsus, regnique priores,
Atque sacerdotum currit amica cohors.
Densanturque viae, replentur claustra domorum;
Non capitur tecto, scandit in alta domus.
Flumina non retinent trepidos, nec horrida silva,
Nec glacialis hiems, nec pluviosa dies.
Qui rate non valuit, satagens hic forte natatu
Trans fluvium Ligeris certat abire prior.
O quantos populos celsa de rupe videres
Absque rate in fluvium se dare praecipites!
Aurelianensesillos risere natantes:
Turre vocant summa: littus amate, viri.
Unus amor cunctis erat, omnibus una voluntas,
Cernere quo faciem regis ad usque queant.
Conveniunt tandem, recipit quos rex pius omnes
(0591C)Ordine quemque suo cum pietatis ope.
Aurelianis ovans Caesar mox visitat urbem,
Quo vexilla crucis, sive Aniane manes.
Heburti felix, qui primo hanc perficis arcem,
Seu Maximine, sancteve Avite, micas.
Inde Parisiacas properant cito visere sedes,
Quo Stephanusmartyr culmina summa tenet,
Quo, Germane, tuum colitur sanctissime corpus,
Quo Genuveffa micat virgo dicata Deo.
Irminoplaude libens, quod saepius ecce rogasti:
(0592A)Caesaris adventum, dante Tonante, vides.
Nec tua praeteriit, Dionysi, culmina martyr,
Quin adiens tibimet posceret auxilium.
Hinc iter arripiunt, Francorum regna peragrant,
Tramite pacifico rex Aquis ingreditur.
Eia, Camoena, Deum precibus pulsare supinis
Restat, quo nobis conferat eloquium.
Quid prius incipiam? cum quae gerit omnia prima,
Constent, atque micent gesta benigna viri.
Denique limitibus firmatis ordine regni,
Finibus imperii dispositisque simul,
Protinus expendit thesauros largus avitos
Pro mercede patris, atque animae requie.
Quaeque patrum virtus Carolus congesserat, ipse
Pauperibus tribuit, ecclesiisque sacris.
(0592B)Aurea vasa dedit, vestes, seu pallia multa:
Argenti cumulat ampla talenta meri.
Spargit opes varias, arma innumerandaque valde:
Munera distribuit pauper habenda tibi.
O felix Carolus, sobolem qui liquit in orbe,
Qui satagit coeli, quo pater, intret iter.
Carceris antra aperire jubet, trusosque relaxat,
Exsilio relevat pro pietate viros.
Mira facit, prorsus memori narranda relatu,
Unde sui fama nunc super astra manet.
Eligit extemplo missos, quos mittat in orbem,
Quorum vita proba sit, generosa fides.
Munera quos nequeant flecti, nec saeva potentum
Blandities, favor, aut ingeniosa lues.
Qui peragrent celeres Francorum regna perampla,
(0592C)Justitiam faciant judiciumque simul.
Quos pater, aut patris sub tempore presserat urguens
Servitium, relevent, muneresive dolo.
O quantos qualesque viros, quos aspera jura
Lexque aurata premit, atque potens pretio,
Liberat ipse potens, et libertatis honorem
Praestat habere sui Caesar amore patris!
Atque suis manibus praefirmat munere chartas,
Degere quis cuncto tempore jure queant.
(0593A)Belliger ipse pater cum regna acquireret armis,
Intentus bellis assiduusque foret,
Tum vitiumhoc passim spissis succrevit aristis,
Sed tamen adveniens mox, Ludovice, secas.
Qualia per mundum confregit gesta celidri !
Christicolis cessit munera quanta quidem?
Haec canit orbis ovans late, vulgoque resultant;
Plus populo resonant, quam canat arte melos.
Cuiclarescens crescit doctrina per orbem:
Commissum imperium ordinat, armat, alit.
Tum jubet acciri Romana ab sede patronum,
Cui Stephanusnomen saecula laeta dabant.
Paret amore Sacer, jussisque obtemperat almis,
Francorum properat visere regna libens.
CaesareumRhemis laetus prospectat ab urbe,
(0593B)Quos ibiconcilium jusserat ante fore.
Concurrunt varii, redeuntque sub ordine missi
Caesaris, atque Sacri vota benigna ferunt.
Nuntius ante volat, narret qui praesulis ardens
Romani adventum, concelerante gradu.
Tum Ludovicus agens clerum, populumque senatum,
Ordinat, instituit, praeparat, atque locat.
Dextram qui teneant partem, teneantque sinistram,
Qui prior accedat, quique sequatur iter.
Turba sacerdotum dextram tenet agmine longo,
Psallentes spectant relligione patrem.
Parte alia proceres lecti, primique potentes
Consistunt; populus posteriora tenet.
At medius Caesar gemmis auroque refulgens,
(0593C)Veste licet radiet, plus pietate micat.
Conveniunt tandem diversis partibus ambo;
Ille gradu pollens, hic bonitate vigens.
Alter in alterius conspectum ut lumina fixit,
Currit in amplexus mox celerando pios.
(0594A)Rex tamen ante sagax flexatopoplite adorat,
Terque quaterque, Dei, sive in honore Petri.
Suscipit hunc supplex Stephanus, manibusque sacratis
Sublevat a terra, basiat ore libens.
Nunc oculos, nunc ora, caput, nunc pectora, colla
Basiat alterutri rexque, Sacerque pius.
Tum manibus palmas digitos digitisque tenentes,
Caesar cum Stephano candida tecta petit.
Ecelesiam peragrant primo, precibusque Tonantem
Compellant, grates votaque danda canunt.
Mox aulam repetunt, ad prandia magna volando:
Considunt, manibus dant famuli latices.
Prandia digna colunt, praegustant munera Bacchi,
Et sermone pio jam super ora movent.
(0594B)O sacer antitis, Romani pastor ovilis,
Qui vice apostolica pascis ovile Petri
Quae te causa tulit (Caesar sic orsus) ad istam
Francorum patriam? redde responsa mihi.
Ille ut erat placidus, pacato pectore fatur,
Perlustrans regem vultibus assiduis:
Quae reginam Austri quondam sapientis amore
Per varias plebes, per freta, perque nives,
Haec me causa tuas, Caesar, perduxit ad arces,
Qui Salomoniacas fers mihi rite dapes.
Fama meas dudum, princeps, pervenit ad aures,
Quanta Dei populo fers pater auxilia,
Quantaque per mundum resplendent dogmata vestra,
Praecellistuos arte fideque patres.
Non tamen obsistens potuit res ulla volentem
(0594C)Frangere, quin possim cernere gesta tua.
Sermo quidem nullus valuit mihi tanta referre,
Quanta meis confers gesta benigna oculis.
Reginae ergo tibi illius nunc verba renarro,
Quae Salomoniacis auribus ipsa tulit.
(0595A)Cerneret ut regem, famulos, sive ordine vestes;
Pincernasque suos, sive domos varias:
Felices famuli, felices denique servi,
Qui stant et cernunt inclyta gesta tua.
Haurit et aure pia qui dogmata vestra beatus,
Et populus felix, regna beata simul.
Sit Deus excelsus toto recolendus amore,
Qui tibi concessit dogmata tanta pater;
Cui placet, atque thronum qui dat retinere paternum,
Dilexitque suos te super instituens.
His regina Saba est Salomonem affata potentem:
His ego te supplex ausus adire fui.
Tu tamen es potior, tu rite potentior exstas:
Ille umbram retinens, tu quia vera colis.
(0595B)Ille fuit sapiens nimium, sed cessit amori;
Tu sapiens caste vivis amore Dei.
Israel ille fuit regnator solius arcis:
Tu pius Europae regna potenter habes.
Ergo Deum cuncti precibus pulsemus opimis,
Ut te conservet saecla per ampla suis.
His aliisque Sacer quam pluribus insuper almum
Compellat regem, Caesar et ipse Sacrum.
Pocula densa volant, tangitque volentia Bacchus
Corda, fremit populus laetitia unanimi.
Transactis epulis surgunt, mensisque relictis
Caesar cum Stephano tecta secreta petit.
Noctem illam curis, variisque sub ordine rebus
Dimittunt: oculis somnus at ipse fugit.
Mane novo Caesar Stephanum proceresque senatum
(0595C)Convocat: ast illi regia jussa colunt.
Caesar in excelsa consedit sede togatus,
Multa tenens animo, quae parat incipere.
Aurea sella Sacrum lateri sociavit amico,
At proceres resident ordine quisque suo.
Tum pius haec Caesar, Sacro, famulisque subactis
Edidit ore prior aurea verba sonans:
Audite haec, proceres, et tu, sanctissime praesul,
Hoc commune bonum suscipite unanimes.
En mihi cunctipotens miseratus regna paterna
Cessit habere Deus, et decus omne simul.
Non meritis, ut credo, meis, sed patris honorem
Hunc miserans Christus cessit habere mihi.
Ergo precor fidos, et te, praeclare sacerdos,
Ut mihi consilii rite feratis opem.
(0595D)Et ferte auxilium qui mecum regmina nostra
Servatis, famuli, tuque beate Sacer,
Quo clerus, populusque meus, pauperque, potensque
Jura paterna sequi me faciente queant.
Regulasancta Patrum constringat in ordine clerum,
(0596A)Et populum societ lex veneranda Patrum.
Et monachorum ordo Benedicti dogmate crescat,
Moribus et vita pascua sancta petat.
Dives agat legem, pauper teneatur eadem,
Nec personarum sit locus atque modus.
Munera saeva locum nullis redimita metallis
Haud teneant, cedant dona maligna procul.
Si quoque jure gregem Domini nos pascimus almum,
Quem mihi, sive tibi, pastor amate, dedit:
Corrigimus pravos, donamus munere justos,
Et facimus populum jura paterna sequi:
Tum Deus excelsus nobis, populoque sequaci
Praestabit miserans regna beata poli,
Atque in praesenti nostrum servabit honorem,
Infestos hostes hic proculire facit.
(0596B)Nos simus clero exemplum, seu norma popelli:
Justitiam doceat praesul uterque suos.
Israel ille Dei populus dilectus amore,
Qui pedibus siccis per maris ivit iter,
Cui Deus in eremo tantis labentibus annis
Manna cibum tribuit, rupe volucre dapes;
Cui fuit arma Deus, gladius, scutumque viator,
Ad repromissum vexit honore locum;
Quo praecepta Dei servavit adusque docentis,
Justitiam coluit, judiciumque dedit;
Dumque in amore pio Dominum dilexit eumdem,
Non aliena sequens, sed pia dicta Dei:
Adversas illi prostravit numine gentes,
Prospera cuncta dedit, atque inimica tulit.
O felix semper Domini si jussa secutus
(0596C)Adforet, aeternum regna teneret ovans.
Divitiis incaute ut primo indulsit opimis,
Justitiam liquit, et simul omne bonum,
Deseruitque Deum, coluit mox idola vana:
Idcirco passus tot mala rite fuit.
Sed Pater architenens plagis variisque flagellis
Correxit docuit, pristina jura dedit
Ut miser afflictus Domini meminisse volebat,
Mox pius altor enim suscipiebat eum.
Haec gens sola Deum norat, partimque Tonantis
Parebat dictis, atque colebat eum.
Caetera turba quidem servabat jussa celidri,
Factorem ignorans, daemonis orsa sequens.
Hic per trinquadrumregnabat, proh dolor! orbem,
Et genus humanum in sua regna dabat.
(0596D)Jamque sacerdotes, reges, solemnica jura
Cessabant prorsus, hostia sive sacra.
Tum pius indoluit genitor, Verbumque salutis
Transmisit mundo, ut nos pius erueret.
Ille lavit proprio miserans de sanguine mundum,
Dogmata clara dedit, justitiam docuit.
(0597A)Infernique potens confregit numine valvas,
Eruit electos, daemonis arma tulit.
Inde superna petens conscendit in aethera victor,
Christicolum nobis nomen habere dedit.
Quisque cupit Christi nunc nomen habere, necesse est
Quo caput abscessit, prendere certet iter.
Quamvis dante Deo totus nunc mundus abundet
Christicolum turbis, Ecclesiaeque fide,
Nec sit opus Domini famulos pro nomine caedi,
Cum passim Christi nomen in orbe boet;
Et male fida cohors, Domini quae dogma refutat,
Cuspide Christicolo jam procul acta fugit;
Quamvis Ecclesiae Patres, nostrosque priores
Mors tulit atra quidem, nunc tenet aula Dei:
(0597B)Morte licet nequeamus, eos certemus ovantes
Corde sequi puro, justitiaque, fide.
Diligat omnis homo fratrem, monitante Joanne,
Quem videt, ut Christum cernere mente queat.
Hic ait ad Petrum: Simon, me diligis, an non?
Ter cui Petrus ait: Scis quia temet amo.
Si me, Christus ait, hortor, tu diligis, agnos
Pasce meos, Petre, cum pietatis ope.
Ergo, Sacer, plebem nostri est curare subactam,
Nobis quam Dominus pascere constituit.
Tu sacer antistis, ego rex sum Christicolarum:
Servemus populum dogmate, lege, fide.
Addidit at Caesar paucis haec insuper ore,
Quae sacer antistis suscipit aure pia.
Si tua juramanent, Petri qui regmina curas,
(0597C)Et vice partita pascis ovile suum.
Sin aliud, penitus moneo, ut mihi cuncta sacerdos
Edicas: faciam mox tua verba libens.
Ut mea progenies Petri servavit honorem,
Sic ego servabo, praesul, amore Dei
Mox vero famulum revocat Helisacharamatum,
Aure sonans cujus haec pia dicta dabat:
Excipe, vade cito, et firmis haec insere chartis,
Quae volo perpetuo fixa manere quidem.
Censeo per regnum nostro moderamine septum,
Atque per imperium, dante Tonante, meum.
Ut res Ecclesiae Petri, sedisque perennis,
Illaesae vigeant semper honore Dei.
Ut prius Ecclesia haec pastorum munere fulta
Summum apicemtenuit, et teneat volumus.
(0597D)Crescat honor Petri nostro sub tempore: crevit
Temporibus Caroli patris et utque mei.
Addimus at, praesul, tantum est ut supra locutum,
Justitiam recolat qui sedet arce Petri.
(0598A)Haec est causa, Sacer, qua te accersire rogavi.
Adjutor fortis esto beate mihi.
Tum Sacer ad coelum palmis cum lumina tendens
Orabat, recinens haec quoque verba Deo:
O Dee celsitonans, qui regmina cuncta creasti
Nate simul Christe, Spiritus atque sacer;
Tu Petre, qui coeli praeclarus claviger exstas,
Rete trahis populum ad coelica regna tuo;
Et vos coelicolae, quorum nunc corpora Roma
Servat, et officia sedula digna parat:
Ad populi regimen, regni Ecclesiaeque decorem
Servate hunc regem saecla per ampla precor.
Dogmate, marte, fide mores praecellit avitos,
Curat et Ecclesiam, imperiumque regit.
Et sedem Petri summo praeditat honore,
(0598B)Et Pater, et Sacer est, altor, et arma suis.
Hoc dicto celerans amplexibus haesit amicis,
Laetus honore suo, munere sive Petri.
Inchoat, et cunctis monitans dat jussa silendi;
Ore benigna refert haec pius orsa pio:
Roma. tibi, Caesar, transmittit munera Petri,
Digna satis digno, conveniensque decus.
Tum jubet afferri gemmis auroque coronam,
Quae ConstantiniCaesaris ante fuit.
Accipit ipse manu, verbis benedicit, et orat,
Stemmataclara tenens, lumina pansa polo.
Qui regis imperium mundi, saeclumque gubernas
Qui Romaecenses orbis habere caput,
Exaudi, precibusque meis, peto, flecte benignam,
Christe, aurem; votis rex pie quaeso fave.
(0598C)Adjuvet Andreas, Petrus, Paulusque, Joannes,
Atque Maria Dei mater opima pii.
Induperatorem hunc Ludovicum tempora longa
Servate: abscedant tristia cuncta procul.
Prospera cuncta date, nec non peto noxia longe
Pellite: sit felix, sitque potensque diu.
Haec ait, et celerans sese convertit ad ipsum,
Atque manu tangit verticis alta sacra.
Conferat Omnipotens, auxit qui semen Abrahae,
Ut videas natos, unde voceris avus.
Dedat progeniem, duplicet triplicetque nepotes,
Semine ut e vestro crescat opima seges,
Quique regant Francos, nec non Romamque potentem,
Donec Christicolum nomen in orbe sonat.
(0598D)Unguine suffuso, hymnisque ex ordine dictis,
Caesareo capiti mox decus imposuit.
Hoc tibi Petrus ovans cessit mitissime donum,
Tu quia justitiamcedis habere sibi.
(0599A)Tum videt induperatricem sociamque jugalem
Irmingatprorsus suscipit, atque tenet.
Perspiciensque diu,capiti dat mox decus almo,
Et benedixit: Ave, femina amata Deo.
Sit tibi vita, salus longos distincta per annos,
Conjugis observes semper amata thorum.
Multaque praeterea cumulavit munera praesul,
Aurum, seu vestes, quae sibi Roma dedit.
Dona dat Augusto, Augustae, sobolique venustae,
Et famulis tribuit ordine dona suo.
Caesar ei grates sapiens persolvit opimas;
Muneribus Stephanum mox onerare jubet.
Pocula bina dedit gemmis auroque polita,
Cum quibus is Bacchi hauriat hausta Sacer.
Cornipedum glomerat praestantia corpora necnon,
(0599B)Qualia Francorum gignere terra solet.
Aurea dona ferunt, argentea vasa sequuntur,
Pallia rubra, simul candida linteola.
Plura quid hinc memorem? nam centuplicata recepit
Munera Romanusquae arcibus extulerat:
Haec Sacro; at famulis Caesar bonitate repletus
Congrua dona dedit pro pietate sua.
Pallia tincta quidem, nec non et corporis apta
Tegmina, Francorum more peracta bono.
Donat equos varios praestantia colla ferentes,
Quorum vix poterant scandere dorsa sui.
Hoc Sacer, et famuli laetantes munere doni
Cum libitu Romam mox repedare parant.
Missi quin etiam lecti mittuntur honore,
Qui revehant Stephanum in sua regna sacrum.
(0599C)Caesar at ipse pius Compendiatecta revisit
Laetus cum propria conjuge, seu sobole.
Bigofidelis obit; narrantur funera regi,
Invitusque suum deserit, heu! dominum.
Divisitque dapes, nec non partitur honorem
In sobolem propriam Caesar amore patris.
Denique fama sonat latum vulgata per orbem,
Quod pius induperans regna novare cepit.
Ordinat electos cleri, notosque fideles,
Quorum vita sibi cognita, sive placens,
(0600A)Qui peragrent urbes regni, coenobia, castra,
Cuncta sui implentes jussa benigna viri.
Eia, ait, o famuli nostro nutrimine freti,
Sive patris Caroli quos bene dogma docet,
Intenti nostris omnino insistite jussis,
Et mea verba pio pectore suscipite.
Res equidem peragenda manet satis ardua vobis,
Sed bona credo quidem, aptaque Christicolis.
Ecce operante Deo, patrumque labore fideli,
Limina regnorum inviolata manent;
Famaque Francorum hostes procul expulit atros;
Vivimus en laeti, pacificeque, pie.
Sed quia non bellis certandum est, ducimus aptum,
Ut nos subjectis congrua jura demus.
Nam prius Ecclesiae culmenque decusque requiram,
(0600B)Unde mei patres nomen in astra ferunt.
Nam mihi mente sedet, dederim quod nuper in orbem
Legatos, populos qui pietate regant.
Nunc nunc, o missi, certis insistite rebus,
Atque per imperium currite rite meum,
Canonicumque gregem, sexumque probate virilem,
Femineumnec non, quae pia castra colunt.
Qualis vita, decor, qualis doctrina, modusque,
Quantaque relligio, quod pietatis opus.
Pastorique gregem quae convenientia jungat,
Ut grex pastorem diligat, ipse ut oves.
Si sibi claustra, domos, potum, tegimenque, cibumque
Praelati tribuant tempore, sive loco.
Haud aliter complere queunt ex ordine cultum
(0600C)Divinum, nisi haec det pia cura patrum.
Sed tamen ecclesiae vires pensentur, et arva
Congrua, sive loca fertiliora minus.
Inventa prorsus rotulis committite cordis,
Et mihi sollicite cuncta referre placet,
Qui bene, quive minus, medieque, nihilque (quod absit)
Vivant, seu teneant dogmata prisca patrum.
Haec ego perpaucis vestris nunc insero verbis
Auribus; ast vosmet quaerere plura decet.
(0601A)Legatos etiam monachorumex ordine lectos
Caesar adesse jubet, qui sua jussa colant,
Quos iterum mittat per sacra monastica castra,
Et rogat inquirant, ut pia vita meet.
Vir Benedictuserat cognomine dignus eodem,
Vir quampluresvexit ad astra viros.
Hic erat in Geticisregi prius agnitus arvis,
De cujus vita pauca referre libet.
Hic fuit Anianaemerito praelatus ovili,
Pastor, et abba, gregi regula blanda suo.
Regis ut almus amor complerat pectora sacri,
Quo monachorum ordo vitaque proficeret.
Hic fuit adjutor, norma, exemplumque magister,
Quo faciente placent nunc pia castra Deo.
Moribus in sacris regnabat pulchra voluntas:
(0601B)Quantum homini licitum est cernere, sanctus erat.
Dulcis, amatus erat, blandus, placidusque, modestus,
Regula cujus erat pectore fixa sacro.
Non solum monachis, sed cunctis proficiebat,
Omnia factus erat omnibus ipse pater.
Ob hoc ergo pius Caesar dilexerat ipsum,
Vexerat et secum ad Francica regna simul.
Hujus discipulos rex per coenobia mittit,
Fratribus exemplum normaque sive forent.
Et jubet emendent quidquid potis est; nequeunt quae,
Ad se se referant cuncta notata stylo.
Rex pius interea, Benedictus et ipse sacerdos
Pectore versabant munia amata Deo.
Mox prior induperans blandis compellat eumdem,
Ut solitus, verbis semper, amore pio:
(0601C)Scis, Benedicte, reor, qualis mihi cura sit hujus
Ordinis a primo, quo mihi notus erat;
Propterea cuperem propriumque dicare sacellum
Haud procul a nostra sede in amore Dei.
Tres ergo ob causas, mihi crede, haec corde voluntas
(0602A)Accidit, e quis nunc ista referre volo.
Cernis ut imperii gravitas mea pectora pressat
Mole sua, rerum grandia jura nimis.
Illuc nam poteramrequiescere forte parumper,
Votaque praeplacita ferre secreta Deo.
Altera causa monet, quoniam tu nam ipse fateris,
Ingratum voto hoc opus esse tuo;
Nec deceat monachoscivilibus infore rebus,
Resque palatinas ferre libenter eos.
Illuc sed poterasfratrum curare labores,
Obsequia hospitibus cura parare pia.
Atque iterum nostras renovatus visere sedes
Fratribus et solito ferre patrocinia.
Tertianamque patet, nobis nostrisque subactis
Qualia lucra forent haec loca propter Aquis:
(0602B)Si subito finis humani corporis esset,
Hoc mandarentur membra sepulta loco.
Illuc conversicaperent mox munia Christi,
Atque volens placitum consilium acciperet.
His Sacer auditis, pedibus revolutus amicis,
Laudat honore Deum, Caesaris atque fidem.
Haec mihi semper, ait, nota est tua, Magne, voluntas,
Quam Deus affirmet, qui dedit omne bonum.
Dicitur Inda locus, dudum constructus ab ipsis,
Nomen aquae retinens, quae fluit ante fores.
Mullibus hic ternis regali distat ab aula,
Quae modo perlate nota vocatur Aquis.
Cornigeris quondam sedes gratissima cervis,
Ursis, seu bubalis apta, ferisque capris.
(0602C)Sed Ludovicus agens purgavit lustra ferarum,
Atque Deo gratum condidit arte locum.
Fundavit satagens, rebus ditavit opimis,
Quo, Benedicte, tua Regula sancte viget.
Namque idem Benedictus erat pater illius aedis,
Et Ludovicus adest Caesar, et abba simul.
(0603A)Haec loca saepe colit, properatque revisere caulas,
Ordinat et sumptus, munera larga parat.
(0604A)Siste, Camoena, melos: celerans fratri ecce libellus
Consociandus adest, fine jocunda suo.