Angelicos pueros inmensa luce coruscos
Vt primum indigno potuerunt cernere visu,
Auribus ingratis vocesque hausere sacratas
Illi, quos iudex misit divellere prunas,
5Sanctorum cineres rapidis ut spargeret auris,
Exclamant fugiuntque novo fulgore repulsi
Atque metu mortis tremulantia corda reportant.
Fama volat subito: post ignes vivere sanctos
Et laudare deum concordi voce potentem,
10Qui superare dedit humiles incendia tanta,
Ausit et inlaesis caelesti luce nitorem.
At populi dudum nimio terrore fugati
Converso gressu concurrunt cernere sanctos
Miranturque omnes quam sanis vivere membris;
15Illorumque deum conclamant omnipotentem,
Qui salvans iuvenes miracula tanta peregit,
Qui in se credentes post flammas vivere fecit.
Tunc omnes pariter dominumque deumque fatentur,
Victor quem sanctus Iulianus predicat et qui,
20Praestitit intactos ter denos vel super unum
Ignibus e mediis pueros exire canentes.
Curritur et celeri referuntur cuncta relatu
Marciano. Gressu rapido cum coniuge qui mox
Cernere signa volat Celsii predicta loquelis.
25Post hanc in vocem prorupit pestifer anguis:
"Per dominum, Iuliane, tuum te obtestor: ut, a quo
Aut ubi virtutem tantam magicam didicisti,-
Ne pereant populi praesentes, pandito palam".
Inclitus haec contra venerando protulit ore
30Martyr evangelicis roborans sua dogmata verbis:
"Auctorem vitae, dominum totiusque salutis
Testaris, praeses, miracula tanta patrantem.
Est etenim tempus, Christus quia plebibus istis
Esse deus verax atque omnipotens doceatur.
35Credito me referente: valent haec discere soli,
Qui mundum fugiunt animo nudique sequntur
Imperium domini dicentis: Quisque venire
Vult post me, spernat mundum vel quicquid in ipso
Aggravat humanos sensus mentemque tuentis
40Emollire solet, semet quoque deneget ipsum
Atque crucem propriam baiulet liberque vocantis,
Calcatis opibus nihil preponat amori;
Non patrem matremve, domus vitesque vel agros
Nec quicquid visus vel sensus contigit umquam,
45Nilque aliud spectet praeter promissa creantis
Sollicitusque gerat semper curam miserorum
Contemptaque fame satiet, quos novit egere,
Induat et nudos, simplex si vestis abundet".
Tale deo munus satis acceptabile semper
50Et, quo non irae facies demergitur umbris
Quove ruit praeceps discordia pace sub alma
Et quo perversus sanctus non dicitur esse
Et vere sanctus digno veneratur honore.
Nam sunt nonnulli, quos actio nulla beatos
55Fecit et hostili sanctis virtute repugnant,
Falso qui credi quaerunt sub nomine sancti;
Et sunt nonnulli, quos gratia larga tonantis
Effecit iustos, humili qui mente beatam
Elegere viam cunctosque iuvare parati
60A nullo laudes quaerunt, fugiuntque sed omnes
Mundanae laudis pompas hominumque favores
Inlatasque sibi iniurias pro laude receptant
Et nullum laedunt noluntque nocere nocentem.
Hi semper humiles student se cordis in ara
65Contriti, casti, tribulati sacrificare
Aeterno domino, solus qui regnat ubique:
His idem dominus concedit discere talem,
Quali me docuit, felicis nominis artem".
Adfirmat praesul stultum, qui sponte sub ista
70Iniuria vitae presentis gaudia curvat.
Sanctus ait, cunctis dominum haec praestare paratum,
Istud sed paucos culmen conscendere dignos.
"Non ego" praeses ait "tecum sermonibus ultra
Vti delector, princeps Iuliane magorum:
75Nam statui finem tecum iam iamque loquendi."
"Optavi, dicit sanctus Iulianus "et opto;
Vox blasphema meas tantum ne scalperet aures."
Turbidus hinc praeses faciem tranquillat et almum
Alloquitur genitum virosa voce cruentus:
80"En tua, quam triduo, genetrix indulta, petebas:
Tractet hoc spacio tecum, quae semita vitae
Congrua sit vobis; posthaec pandetis et illud
Ante meos laeti vultus, clarissima proles;
Pectore nam, fili, toto certare parata est,
85Vnica ne virtus pereas utriusque parentis".
Subiunxit sanctus: "Nullum permitte tuorum
Hoc nostras triduo facies decernere, posco".
Concedit praesul pariterque includere mandat
Cum sanctis matrem pueri: clauduntur et hii mox.
90Ingressi talem domino fudere precatum:
"O - qui cuncta vides et noscis praescius omne,
Vt factum praesens, aeque ventura probasque
Plus mentes placidas, senio quam corpora pigra,
His votis aurem praebens, largissime Christe:
95Huius, nunc praesta, pateant ut lumina cordis,
Acceptamque tibi facias, quae gignere fructum
Terra deo potuit, qui nunc laetaris in illo".
Et subito has voces sequitur commotio terrae,
Emicat et fulgor septimplex luce metalli
100Argenti, suetus sanctisque odor adfuit et vox
Psallentum caelo resonat: "Vere pius es rex,
Gratis qui inmeritas animas et corpora salvas".
Audiit haec mater Celsii clamatque repente:
"Tempore quo toto mundi per gaudia vixi,
105Non me tantus odor, quantus nunc, laetificavit.
Hortus amoenus enim sicut, quem lilia vernant
Atque rosae, redoletque crocus seu balsama spirant,-
Cunctis sic olfacta bonis sum plena dolorque
Abscedens omnis reminisci non sinit ultra
110In mortem geniti, dudum quae passa gemebam.
Nec cognosco aliud cordi remanere, sed illum
Esse deum verum, pro quo meus unicus ista
Intrepidus patitur". Quam mox Iulianus et omnes
Taliter, ut fertur, divino rore propinant:
115"Vive beata deo credens, mox verba fatentis
Corporis et mentis pariter medicina sequetur:
Talis enim est medicus, nos in quem credimus omnes,
Qui facile curans animas detergat ab omni
Vulnere, quis fuerit fidei confessio pura".
120Celsius adiunxit: "Modo iam me dicere matrem
Te gratulor dicique tuus non horreo natus:
Vere agnosco meam matrem, tu noscito natum.
Non ego te perdam, genetrix; mecum sed ad illud
Tende bonum, pro quo tantum sufferre laborem
125Parvus grex gaudet, cum quo iam clausa teneris".
Respondit genetrix, cuius iam pectoris ima
Gratia lustrabat divina animamque fovebat:
"Noscito iam, fili: nihil hinc mihi carius illo
Esse deo poterit, tantum quem diligis; et nunc
130Pande salutis opem: iam iam parebo saluti".
Et dixit sanctus: "Cor credens iustificatur,
Gignit et ore piam confessio facta salutem;
Deest unum, ut babtizeris templumque sacreris
Spiritus altithroni". Quae dixit: "Qualiter istud
135Expleri poterit? clausos dum miles et antrum
Nos teneant nullumve sinant intrare iuvantem".
"Est hic" respondit "sanctus verusque sacerdos,
Purificare valet qui te, si corde vel ore
Idola falsa voces simulacra deosque profanes
140Atque deum credas unum, qui regnat ubique,
Qui regnare facit reges, qui cuncta gubernat
Sanctificatque, hominum mentes ratione vel ornat
Confirmatque duces, pacem dat principibusque,
Qui inducit caelo nubes et defluit imbres
145Gignere dans terram foecundo cespite fructus,
Qui volvit caelos, qui flumina rursus ab austro,
Qui deus est trinus: genitor natusque vel almus
Spiritus omnipotens, caeli terraeque creator,
Qui splendore suo caecis errore repulso,
150Cernere dat lumen seseque agnoscere prestat".
Celsius haec complens, mater se credere cuncta
Incuntanter ait sanctum babtisma reposcens.
Tunc omnes sancti domino gratulantur ovique,
Quam virtute sua rapuit de fauce luporum.
155Conversusque iterum sanctus Iulianus ad illam
Sermonem celebrat: "Mulier, si amplecteris ista,
Quae nunc audisti, trinumque fateris et unum
Esse deum nostrum caelum terramque regentem?"
Illa ait aeterna iam non sine luce magistra:
160"Spargere qui vetuit transgresso limite pontum
Suspenditque polos variis fulgoribus ornans,
Ardorem solis semper splendescere iussit
Atque ortus lunae statuit finesque laboris,
Esse deum toto Iesum de pectore credo".
165Dixerat: et subito tremuit locus ille superque
Advenit vox: "Concepi propterque loquutus
Sum"; dicunt sancti cuncti concorditer "amen".
Tunc sacer Antonius babtizans abluit illam
Et matrem genitus genitor de fonte levavit.
170Denique dum gaudent factum hoc mirabile sancti,
Vox iterum domini de caelis intonat illis:
"Fortiter hinc agite conforteturque beatum
Cor vestrum in domino". Post quod Iulianus ad omnes
Sic ait: "En, fratres, nobis vox nuncia venit,
175Quae rediviva sonat certamina multa parari.
Pro qua re nostrum domino signemus agonem,
Qui fidei nostrae cursum complere valebit
Militibusque suis servat qui in fine coronas,
Nobis quas reddens donabit regna polorum".
180Impius interea deduci precipit ad se
Sanctos in propriam, solito qua commanet, aulam
Exhibitisque piis genito mox taliter infit:
Dic, qua conditione tuam retinere cupisti
Hoc triduo matrem - nam nescius ista requiro -?
185Narra, quid gestum, maneat si coepta voluntas".
Respondit: "Domino perpes sit gratia nostro,
Qui bona velle dedit nobis caelestia gratis,
Munere iam cuius nostra est stabilita voluntas:
Nam mihi fructus erit mater salvata per aevum,
190Illius et fructus per saecula cuncta manebo.
Nec spes ulla manet nobis praesentis amoris:
Non ego te novi patrem aut Mariena maritum".
Ille furens rabida ut, catulos si perderet, ursa,
Auctoremque doli celsas hinc quaereret inde
195Anxia per rupes, caveas tuffique meatus
Perdita ceu furiis exaesa per invia quaeque,
Volveret obscenum replicans creberrime dorsum,
Praecipiti cursu viridemque subiret agellum,
In quo semoti nuper de matre novelli
200Agni pascentur, quos effera lapsa per alpes
Sentiret subito niveumque invaderet agmen,
Dentibus et laceris diffringeret ossa tenella,
Lamberet atque hausto pariter pro sanguine membra,
Fauces iamque vorax satians ventrisque latebras,
205Vitam de reliquo paucis servaret, ut inde
Spe vivi catuli in praeda, si forte reperti,
Vtpote quam molli quivissent ludere lana -
Haud sequus hic toto concussus felle tirannus
Saevit in electos sanctumque invadit ovile,
210Nescius et metam moderaminis addere menti
Dente amens stricto primum se verbere pugni
Appetiit coxa et domui retinere ministros
Vxorem magnis posthaec clamoribus urguet.
Accurrunt agnam Christi comprendere, sed mox
215Luminis amissi plangunt dispendia caeci.
Insanus praesul cernens haec omnia rursus
Includi fecit sanctos in carceris ima.
Insomnemque miser noctem transegit et amens
Filius umbrarum; prima sub luce tribunal
220Conscendens rabiem, saevo quam pectore versat,
Exponit vinctosque iubet de carcere reddi.
Procedunt alacres - pangentes: "Gloria Christo"
More sacerdotum sollemni voce canentum.
Non tulit hoc visum praeses nec distulit iram;
225Quinque sed exceptis: Iulianum praesbiterumque
Antonium, matrem Celsii Celsiumque vel illum,
Quem deus ad vitam devicta morte reduxit,
Dudum pro meritis Iuliani callidus hostis,
Mutent ut genitum poenae matremque relictam -
230His mortem differt, horum prolongat agonem;
Et gladio obtruncans bis denos caelicolarum,
Septem germanos arsit pro nomine Christi.
Quorum mox animas digno salvator honore
Cantibus angelicis et magni laude triumphi
235Exhilarans caeli gaudens collegit in arcem.