Andromacha. Quid, maesta Phrygiae turba, laceratis comas
miseramque tunsae pectus effuso genas 410
fletu rigatis? levia perpessae sumus,
si flenda patimur. Ilium vobis modo,
mihi cecidit olim. cum ferus curru incito
mea membra raperet et gravi gemeret sono
Peliacus axis pondere Hectoreo tremens. 415
tunc obruta atque eversa quodcumque accidit
torpens malis rigensque sine sensu fero.
iam erepta Danais coniugem sequerer meum,
nisi hic teneret: hic meos animos domat
morique prohibet; cogit hic aliquid deos 420
adhuc rogare — tempus aeramnae addidit,
hic mihi malorum maximum fructum abstulit,
nihil timere: prosperis rebus locus
ereptus omnis, dira qua veniant habent,
miserrimum est timere, cum speres nihil. 425
Sen. Quis te repens commovit afflictam metus?
Andr. Exoritur aliquod maius ex magno malum,
nondum mentis Ilii fatum stetit.
Sen. Et quas reperiet, ut velit, clades deus?
(66) Andr. Stygis profundae claustra et obscuri specus 430
laxantur et, ne desit e versis metus,
hostes ab imo conditi Dite exeunt —
solisne retro pervium est Danais iter?
certe aequa mors est — turbat atque agitat Phrygas
communis iste terror, hic proprie meum 435
exterret animum, noctis horrendae sopor.
Sen. Quae visa portas? effer in medium metus.
Andr. Partes fere nox alma transierat duas
clarumque septem verterant stellae iugum;
ignota tandem venit afflictae quies 440
brevisque fessis somnus obrepsit genis,
si somnus ille est mentis attonitae stupor:
cum subito nostros Hector ante oculos stetit,
non qualis ultro bella in Argivos ferens
Graias petebat facibus Idaeis rates, 445
nec caede multa qualis in Danaos furens
vera ex Achille spolia simulato tulit,
non ille vultus flammeum intendens iubar,
sed fessus ac deiectus et fletu gravis
similisque maesto, squalida obtectus coma. 450
iuvat tamen vidisse; tum quassans caput:
'dispelle somnos' inquit *et natum eripe,
o fida coniunx: lateat, haec una est salus.
omitte fletus — Troia quod cecidit gemis?
utinam iaceret tota. festina, amove 455
quocumque nostrae parvulam stirpem domus. '
mihi gelidus horror ac tremor somnum expulit,
oculosque nunc huc pavida, nunc illuc ferens
oblita nati misera quaesivi Hectorem:
fallax per ipsos umbra complexus abit. 460
(67) O nate, magni certa progenies patris,
spes una Phrygibus, unica adflictae domus,
veterisque suboles sanguinis nimium inclita
nimiumque patri similis: hos vultus meus
habebat Hector, talis incessu fuit 465
habituque talis, sic tulit fortes manus,
Sic celsus umeris, fronte sic torva minax
cervice fusam dissipans iacta comam —
o nate sero Phrygibus, o matri cito,
eritne tempus illud ac felix dies 470
quo Troici defensor et vindex soli
recidiva ponas Pergama et sparsos fuga
cives reducas, nomen et patriae suum
Phrygibusque reddas? sed mei fati memor
tam magna timeo vota — quod captis sat est, 475
vivamus, heu me, quis locus fidus meo
erit timori quave te sede occulam?
arx illa pollens opibus et muris deum,
gentes per omnes clara et invidiae gravis,
nunc pulvis altus, strata sunt flamma omnia 480
superestque vasta ex urbe ne tantum quidem,
quo lateat infans, quem locum fraudi legam,1?
est tumulus ingens coniugis cari sacer,
verendus hosti, mole quem immensa parens
opibusque magnis struxit, in luctus suos 485
rex non avarus: optime credam patri,
sudor per artus frigidus totos cadit:
omen tremesco misera feralis loci.
Sen. Miser occupet praesidia, securus legat.
(68)Andr. Quid quod latere sine metu magno nequit?
Sen. Ne prodat aliquis, amove testes doli. ,
Andr. Si quaeret hostis?
Sen. Vrbe in eversa perit.
haec causa multos una ab interitu arcuit:
credi perisse, 490
Andr. Vix spei quicquam est super:
quid proderit latuisse redituro in manus?
Sen. Victor feroces impetus primos habet. 495
Andr. Grave pondus illum magna nobilitas premit;
quis te locus, quae regio seducta, invia
tuto reponet? quis feret trepidis opem?
quis proteget? qui semper, etiam nunc tuos, 500
Hector, tuere: coniugis furtum piae
serva et fideli cinere victurum excipe,
succede tumulo, nate — quid retro fugis?
turpisne latebras spernis? agnosco indolem:
pudet timere, spiritus magnos fuga 505
animosque veteres, sume quos casus dedit,
en intuere, turba quae simus super:
tumulus, puer, captiva: cedendum est malis,
sanctas parentis conditi sedes age
aude subire, fata si miseros iuvant, 510
habes salutem; fata si vitam negant,
habes sepulchrum.
Sen. Claustra commissum tegunt;
quem ne tuus producat in medium timor,
procul hinc recede teque diversam amove.
Andr. Levius solet timere, qui propius timet; 515
sed, si placet, referamus hinc alio pedem.
Sen. Cohibe parumper ora questusque opprime:
gressus nefandos dux Cephallanum admovet.
Andr. Dehisce tellus tuque, coniunx, ultimo
specu revulsam scinde tellurem et Stygis 520
(69) sinu profundo conde depositum meum.
adest Vlixes, et quidem dubio gradu
vultuque: nectit pectore astus callido.