E Bibliotheca Regiae Universitatis Pestinensis, Pestini, Sumptibus Ioannis Michaelis Weingand, 1787
Odrysias visura plagas, quas Marte secundo
Pactorumque fide regnis adiecit avitis,
Russorum fixitque aquilas, lunamque bicornem
Trans mare, qua Pontus sensim tenuatur, abegit,
5Petropoli MAGNA egreditur CATHARINA, colonos
Imperio iunctura suo, quos Taurica quondam
Nutriit in gremio, sed alit iam Russica tellus.
Multis illa procis olim prensata, Chazaros
Hungarico, ut memorant, prognatam sanguine gentem,
10Omnibus antetulit, complexaque fovit alumnos,
Haec illi a Volga multis erroribus acti
Devenere loca, et sensim ditione potiti
Finitimas ferro domuerunt vindice gentes.
Principio Drewli, gens ortu Slava, subire
15Iussa iugum, et Radomenses, quosve Ingilus amnis
Alluit, atque minor Tanais, Semumque bibentes,
Et qui Lebediam coluere, Kiovia et ipsa,
Tum prope Romanum gestans Severia nomen,
Imperium facere, et dominis parere coacta est.
20Cunctis iura dabat Chagan, virtute leonem
Aequans, unde illi post Arzlan nomen adhaesit,
Ipsis usque adeo Graiis metuendus in armis,
Quos saepe infestos repulit, pacemque coegit
Mercari precio, socialeque iungere foedus
25Connubii. Quos dein series excepit, et ordo
Chaganos, virtute pari, fusoque cruore
Parta tuebantur, donec sustollere in altum
Russia visa caput, spacioque inclusa minore,
Immensum tenui exorta est molimine regnum.
30Sed res nongentis iam facta obscurior annis,
Si modo Musa favet, repetenda ab origine prima est.
Urbs est Ilmena non longe amota palude,
Quam gelidus Wolotka suis uberrimus undis
Irrigat, et tecum Wolchov se mergit in aequor,
35Eoum, Russis maior Novogrodia dicta.
Hanc numero et ditione potens gens Slava colebat,
Pacisque, et belli studiis operata, diu inter
Finitimos opibus dives, atque inclita laude
Floruerat. Felix! dominandi dira cupido
40Si non humanas agat in contraria mentes.
Veram, ubi sese inter varie, qui iura ministret,
Atque ferat leges disceptant, cedereque omnis
Turpe putat, serpit tacite in praecordia virus
Dissidii, et sensim civilia bella parantur,
45Nullus consilio locus est, raptim itur ad arma,
Certaturque odiis, quae raro obliteret aetas.
Haec facies fuerat Novogrodae, haec tristis imago,
Cum Gostomislus sortem miseratus iniquam,
Quae vos, o cives, inquit, vesania, quaeve
50Exagitant furiae? cur propria viscera ferro
Transfoditis? satis est irarum, condite tela.
Externa vobis dominus regione vocandus,
Qui sedet fluctus, tempestatemque malorum.
Parte illa, positas longe qua Balthicus oras
55Alluit Oceanus, gens degit, dicta Varengi
Gens aequi, rectique tenax, atque inclita bello,
Quaeve olim, ut fama est, nostris regnabat in oris,
Hinc poscenda salus: nondum postrema locutum
Excepere patres et plebs; vox omnibus una,
60Sex Oratores delectos ordine ab omni
Mitteret actutum, qui, qua sint mente Varengi,
Explorent. Mora nulla, illi, urget cura salutis,
Mox iter accelerant, varioque errore viarum
Defundi, veniunt sinuosa ad littora Dünae,
65Quam circum priscas sedes coluere Varengi.
Ut primum admissis coram data copia fandi,
Sic orsus senior Burig: non, sorte sinistra
Impulit ad vestras peregrini appellimus oras,
Nec gremio recipi petimus, nec tecta rogamus,
70Dii nobis large haec tribuerunt, ubere gleba
Terra subest nobis, est et bello apta iuventus,
Sunt et divitiae, nec partae laudis egemus,
Sed, qui iura, aequique modum praescribere gnarus,
Atque incompositum norit compescere vulgus,
75Deest, hunc a vobis petimus; nec fama feretur
Vestra levis, nec erit nulla huius gloria facti,
Vos tantum faciles votis subscribite nostris.
Dixerat, et Ruricus ad haec sic ore secutus:
Haud equidem sumus ignari, nam rumor ad istas
80Pertigit usque plagas, quae vos discordia scindat,
Utque adi in rabiem, patrium sine lege cruorem
Fuderitis, nec vos ratio, aut reverentia Divum
A scelere immanes poterat cohibere nefando.
Ecquis erit, sociare sibi qui tam fera corda
85Aut regere imperio cupiat? nos pacis amore
Non minus ac belli studio, terraque marique
Nomen adepti, istis placidam servare quietem
Novimus, et, si res fert, bella movere solemus
Sola aequi ducti ratione, utramque parati
90In partem, aut bellum, aut pacem deposcimus omnes
Fors utcunque cadat. Si vivere moribus istis
Est animus, si iussa sequi, mandataque vultis,
Ibimus, et, Superi modo vestra incepta secundent,
Vos, et regna capesso, omnique tuebor ab hoste,
95Finiit, et Sineum fratrem, fratremque Truvorum,
Certatimque legit validam omni ex ordine pubem,
Robora militiae stant omnes ire parati
In partem laudis; tolluntur signa, viamque
Corripiunt alacres. Nondum ter luna renata est,
100Ventura est ad Nevam, qua se Ladoga fluentis
Exonerat. Forte hic saxo Perunus in alto
Stabat, et hunc propter focus ardens igne perenni
Patria nosco, inquit Ruricus, numina, fessis
O socii, hic locus, et requies est, tendere porro
105Fata vetant stabiles mihi certum hic figere sedes.
Albam Oseram Sineus capiet, Truvor arva tenebit
Isborski, atque hic concordes regnabimus una,
Deque meo populi dicentur nomine Russi,
Quorum ingens, si quid veri mens augurat, olim
110Crescet, et extremum clarebit fama per orbem.
Haec fatus, mentem partes volvebat in omnes,
Disiunctos unire animos ante omnia curae,
Tum, qua praecipue labem res publica agebat,
Obsepire viam vitiis, et condere leges,
115Proemia virtuti statuens, pro crimine poenam.
Neve animos sensim corrumpant otia, plebem
Sortiri cupidus, partem proscindere aratro
Terram; mercatumque alios per flumina, terrasque
Exercere iubet, servent iuvenesque senesque,
120Miratusque suo non visos tergore lembos
Neva innare, olim naves, classemque daturos.
Iam late rumor per proxima regna vagatus,
Russorum nomen gentes supra extulit omnes,
Et non invitae faciunt mandata: Krivici
125Ante alios, tum Wesani, Rostovia, Tveri,
Et Muromenses. Sed enim haec primordia livor
Exedere, et cotis adversum viribus ansus
Obniti; fratres uno de sanguine creti
Tantum ausi, Dirum, et Scoldum fert fama fuisse.
130Scilicet haud aequis Rurici nomen ad astra
Ferri oculis cernunt; incensi laudis amore,
Fixum exempla sequi, et, si fas, par condere regnum.
Ergo viam simulant Zargradum, littora turgent,
A ratibus; stat promta, armisque accincta iuventus,
135Fortunam tentare, et quosvis ferre labores.
Ipse animos addit Dirus, sic ora resolvens:
Si, quando patrias olim male liquimus oras
Rurico duce, mens nobis non laeva fuisset,
Haud equidem bis, ubi bruma rigens, glaciesque, nivesque
140Regnant perpetuae, quisquam considere terris
Optasset, nec finem unquam sperare malorum
Fas est, ni regio, cui spiret mitior aura,
Accipiat profugos hac, si modo linquere terram
Vobis est animus, Danapris qua tendit ad ortum,
145Patria quaerenda est posthac, sedesque locandae;
Quare agite, et fluvium proni, cursumque sequamur.
Talibus accensi dictis ad littora tendunt,
Bis centum e trabibus, contorto fune ligatis,
Iam Danaprim pressere rates, dat voce, manuque
150Dirus lignum, omnesque adnixi viribus urgent
Remos, et laetis invitant cantibus auram,
Ignari, miseris quae instent discrimina. Vix se
Septima lux coelo evolvit, cum ventus ab ortu
Atro permiitus nimbo, classemque, virosque
155Dispersit, crebrisque accensus ab ignibus aether
Fulmen pone latus Diri, sed fulmen inane
Excussit; Scoldus cum fratre illisus arenae,
Aegre vicinam poterat contingere ripam
Qua nunc stat Mohilov, sed tunc sine nomine terra.
160Haec unum miseris solamen rebus in arctis,
Perfugiumque fuit. Sed maior cura remordet,
Mentem, quae socios fortuna secuta deinceps,
Absorptive undis, an Poswisd mitior illis
Faverit, et qua infelices nunc parte morentur?
165Interea victor nubes sol dispulit atras,
Et Dirus vicina petens iuga montium, anhelis
Cuncta oculis circimlustrat, vestigia forte
Siqua queat longe sociorum cernere, fumus
Cum subito flammae immixtus se tollere in altum
170Visus, stat classis Scolde, inquit, salva, Gomano
Hoc dederam indicium, si quid fortasse pericli
Ingruat, et similem confestim suscitat ignem.
Accelerant omnes, condictaque signa secuti,
Sacra tibi, Wichore, litant, tum vela secundo
175Dant vento, et circum variis ambagibus acti,
Hic, ubi Desna suis Danapri coniungitur undis,
Sistunt, grex armentorum, campique virentes,
Pascuaque irriguis late vernantia rivis,
Augurii instar erant. Lassos his sistere terris,
180Dirus ait, nos vult Kupalo, huc vestite remos,
Et curis fessi tandem captate quietem.
Nec mora, deflectunt cursum, et, qua proxima monti
Ripa fuit, lembos figunt, finemque labori.
Hospitium Diro dat sponte Kiovia, Scoldo
185Pars datur imperii, et Sacrorum cura, Ladoni
Quae faceret, coeptorum operum, omen, et incrementum,
Vix sedes fixere novas, cum fama ferebat
Ruricum clausisse diem, proque Igore sceptrum
Prendisse Olegum. Quae nos, o Dire, manebunt
190Fata inquit Scoldus? vix nos nova terra recepit
Hospitio, et iam alias fortuna inquirere coget.
Nosco Olegi iras, nihil is patietur inultum,
Totus ab agnato Rurici sanguine spirans
Vindictam sumet, Chorsae hostia uterque cademus
195Ante diem. Sed quidquid erit, stat numina Divum
Exorare prece, et fuso placare cruore.
Funditur at frustra cruor, et nil numina Divum.
Placantur precibus. Iam proximus arma minatur
Olegus, Dirumque, et Scoldum in castra venire
200Orat, amicitiam vultu mentitus, et ore.
Credulitas nocuit, veniunt in castra rogati,
Utque simul veniunt, simul una morte perire
Olegus iussit; scelus est, sibi regna parasse.
Scoldus ad haec, si quod scelus est, sibi regna parare,
205Non fugimus, mortem sed laeti amplectimur ambo.
Vix ea fatus erat, dat signum Olegus, et ambo
Exangues terram plangunt: vox ultima Scoldi,
Anguis erit — — — tenui nisu pallentis ab ore
Excidit, et multis visa est praesaga futuri.
210At nihil haec Olegi animum, mentemque movebat,
Maiores versat tacito sub pectore curas,
Qua coepti liceat regni protendere fines,
Et porro augere imperium. Severia primum
Opportuna peti visa est: vix eminus arma
215Ostentat, supplex extemplo iussa capessit,
Mox Rodomenses, Kulici, Drewlique, Chazaris
Subdita gens quondam, Russis parere coacti.
Hoc rerum auspicio eundis incesserat ardor,
A Danapri gentes bello tentare remotas;
220Ipse etiam Olegus laudis succensus amore,
Nomenque ad seros cupidus transferre nepotes
Ingenti Zargradum adoriri destinat ausu.
Huc rex lustrorum labor, huc mens, curaque tendit
Nulla datur requies, donec bis mille carinis
225Instratus Danapris vix haec iam pondera ferret.
Ergo viam Olegus prono iam flumine carpens,
Pontumque emensus Zargradae sistitur urbi.
Attoniti haerebant Graii, tantumque licere
Mirantur populis, nondum nisi nomine notis,
230Et genus insolitum belli, currusque iugales
Instructos velis, lenior quos perferat aura
Quamcunque in partem faciles: hinc missilis ignis
Iniectus tectis, circumque incendia spargens,
Insuetum victos cogit numerare tributum.
235Ipsi etiam Thraces, Bessique, et Iazyges acres
Olegum donis onerant, facit accola Ponti
Iussa libens. Victor spoliis, praedaque potitus,
Ingentem clypeum, quo bella ciere solebat,
Pro porta victae defixit postibus urbis,
240Mansura obtenti ex Graiis monimenta triumphi.
Inde remensurus cursum, dare lintea retro
Iusserat; incumbunt remis, et coerula verrunt,
Urbs e conspectu rapitur, terraeque recedunt.
Iamque fere sextum Phoebus diem ab axe revexit,
245Cum procul apparent montes, et regna Thoantis,
Huc, ait, o nautae, huc remis advertite cursum,
Nuper uti Graios, ita nunc virtute Chazaros
Vinci posse ratus, vovitque in litore taurum
Peruno, sua si numen modo vota secundet.
250Continuo aspirant faciles in carbasa venti,
Peneque iam portum laeti, terramque tenebant,
Cum subito pluvias adopertus nubibus auster
Inducens, coetum eripuit, noxque atra labori
Intentos frustra, cursum mutare coegit,
255Rectaque aduersus Danaprim convertere classem,
Qua saxa ex imo fundo prostantia spumas
Torquent, et vastos tollunt ex gurgite fluctus.
Hic socii infesto quassatas turbine naves
Subducunt, silvisque trabes aptare, novosque
260Illisis scopulo pergunt supponere remos.
Interea Olegum varias sub pectore curae
In partes versant, quid tantum numina in iras
Impulerit, cur se coepto desistere cursu
Cogant, et Graiis nolint sociare Chazaros,
265Indeque Russorum invideant clarescere nomen?
Haec dum animo voluit, media sub nocte iacentis
Visa adstare oculis Scoldi umbra, ac talia voce
Cum gemitu mista fari: quid numina demens
Incusas? polluta meo tua dextra, cruore
270Hos classi ventos, tempestatemque ciebat,
Neve unquam possis portus intrare Chazaros,
Anguis erit, qui te medium complexus, equoque
Prosiliens laedet, cogetque abrumpere vitam.
Serius at nomen Russorum Taurica noscet,
275Et colet imperium, famamque ad sidera tollet.
Femina erit dux facti, quae plus MATRIS habebit
Quam DOMINAE, quamvis DOMINAE quoque nomen habebit,
Et, quae Maiores longo congesta labore
Parta tenent decora, et famam, in se colliget una.
280Haec illi ventura olim pia numina servant
Proemia, nugatur licet, atque obstacula texat
Livor. Sed prius haec rerum innumerabilis ordo
Excipiet, quae mole sua sex saecla fatigent.
Inde ubi Perunus mediis ignobile lignum
285Provolvetur aquis, et divos Olga paternos
Antiqua sede eiectos spoliabit honore,
Et nova religio patriis successerit aris,
Incipiet series rerum se evolvere, sensimque
Ultra hunc, qui editur, se Russia porriget orbem.
290Sanguis Anicanus, qua flectit plaustra Bootes,
Primus sternet iter: Casan hinc, atque altera ab astro
Quae nomen sumsit, quique alta cacumina montium
Iugoriae superant, Woguli, Taugi, Karagussi,
Tungusique, et, quos extrema alit Asia, Tchutzki,
295Nomina nunc ignota quidem, sed serius olim
Prodenda, Imperio accedent, Russosque sequentur.
Hos Irtisch, Baikalque lacus, tum Lena stupebunt
Conspicuos armis, gressus protendere in austrum,
Molirique urbes, surget Nerschinskoa Schilkae
300Contigua, et nigrum decorans Albissina flumen,
Qua prope Mungalicos contingit Dauria fines.
At Seres non haec oculis aspexerit aequis,
Impatiens virtute parem considere iuxta
Se populum, lites primum, tum bella movebit,
305Bella sed optato quae Russus foedere claudet,
Quo regni gazam ingenti ditescere lucro,
Atque novum Oceanum detur, lustrareque terrae
Quin Niphon supra, et Kuriles, et cycladas Umnak,
Unde velut nubes, nondum bene cognitus orbis
310Cernitur, infesti sulcabunt aequora Russi,
Herculeasque dein transvecti classe columnas,
Tyrrhenum late pelagus, Sestumque, et Abydi
Littora terrebunt, victores Naxus, et Argos
Hospicio accipient, sed nondum Taurica. Multo
315Illa cruore prius stabit, si rite recordor
Ostenta, ut primum regno se Russia nostro
Foederibus divisa tribus coniunxerit alba,
Et saxum, quod mole ingens nunc haeret in imo.
Finnorum pelago, superas evadet ad auras,
320Huicque insistet eques, gentis stator, arduus armis,
Tum victam demum se dedet Taurica, sceptrumque
Agnoscet DOMINAE, quam aetas ventura vocabit
Virtute, et meritis, et vero nomine MAGNAM.
Dixit, et his dictis, Scoldi disparuit umbra,
325Olegusque domum repetens ictu occidit anguis.
Fallor, an haec propiore afflatus Numine Scoldus
Eventura olim signarit tempora vates?
Non fallor, regnum iam Russe capessis avitum,
Saxo insistit eques, gentis stator, arduus armis,
330Et DOMINAE, nomen cui Magnae mundus uterque
Indidit, agnoscit iam tandem Taurica Sceptrum.
Hoc Illa Osmanidum pulsis feliciter armis,
Prensura incedit, Procerum stipante caterua,
Quos olim pulchro conspersos pulvere belli,
335Hostibus extorta ornavit victoria lauro,
Et qui consilio in curas, partemque laboris,
Sit licet Ipsa sibi satis, atque ingentia regni
Pondera sustineat, de nobilitate vocati,
Servant fidum arcano, et non penetrabile pectus.
340Non id blanditiae, metus, aut versutia, mille
Tecta dolis, nec fulvum adeo corruperit aurum,
Tanti est intemerata fides, AVGVSTAQVE Russis.
Hac pompa, nec tam gemmis insignis et ostro,
Quam praecelso animo, tum maiestate verenda
345Concilians populos, quos nuper cruda tenebat
Vinctos barbaries, et non placabilis ira,
Cunctorum vultus in se convertit, et ora.
Non iam prisca illis armorum cura, minaces
Tendere nec gaudent arcus, nec sueta lacertis
350Spicula torquere, et solitis instare rapinis,
Sed, posita feritate, suos iam fingere mores
Hospitum ab exemplo discunt, pompamque stupentes,
In sola fixi DOMINA, mirantur euntem.
355Te quoque, qui hesperium specula moderaris ab alta
Imperium, par maiestate, comesque vocatus
Qui latus AVGVSTAE stipas, pompaeque decorem
Auges? exiliunt viso, et sua gaudia promunt,
Non aliter, quam si celso Gradivus olympo
360Demissus, clypeo, parmaque, et casside demptis,
In medio populi sese mortalibus aequet,
Te, veluti coelo lapsum, Crimaea iuventus,
Quam fama aduentus patriis excivit ab oris,
Te videt, atque oculos nequit exsatiare videndo.
365Et non defuerint forsan, quos Martius ardor
Tentarit tua signa sequi, potiusque sub illis,
Prima rudimenta armorum condiscere, quam sub
Kalka militiae ingratis adscribere nomen.
Hos illorum animis, quae Te, quascunque per oras
370Longinquum si carpis iter, comitatur euntem,
Corporis, atque viae semper fidissima custos,
Lecta cohors iuvenum, quos duris cognita rebus
Virtus, atque fides commendat, suggerit ignes.
Et nisi signa vocent, dentque aera sonantia flammis
375Laetitiae indicium, et populus crebrescat eundo,
Quem coepere locum, cupiant persistere eodem.
Me quoque, nemo vetat, Chersonis visere muros,
Et spectare decus pompae, AVGVSTAMQVE tueri
Iuverit. O! qualem, Superi! succincta virorum
380Agmine, quos Tamesis, Ligerisque, et Rhenus aquarum
Arbiter, extremis oris acciverat, urbi
Se se infert mediam, atque animos, et corda suorum
Demulcens, et agens Romano more triumphum
Laeta subit portam pario de marmore structam.
385Multo illa, et longo dudum sudata labore
In media latuit Paro, et hos spectabat ad usus.
Cum forte Austriadum, solo comitatus Amore,
Has Genius volucri curru pervenit in oras,
Artificemque rudes in marmore ducere sulcos,
390Et formare arcum cernens, quem munera spectent,
Scimus, ait, se seque accingit et ipse labori,
Clamque manus adhibens operi, coelare futuri
Temporis eventus pergit. Dextro latera alveum.
Incidit Danapris, classemque natare per undas,
395In medio locat antennas, his carbasa iungit,
Russorumque aquilis expansas addidit alas,
Fecerat et lenem spirare in carbasa ventum,
Transtra super nautas nudis agitare lacertis
Remos, et tenuem sub remis crescere spumam,
400Vexillum prorae adnectit, puppique magistrum,
Qui clavum regat, et venturam consulat auram.
Non procul hinc rostris super, inque coronide navis,
AVGVSTAE illustres comites illo ordine quemuis,
Quem servate gradum mos est, imponit, et addit
405Cuilibet appositam pompae vestem, oraque prona
In DOMINAM format, credas audire iubentem,
Et cupidos quemvis, nutum, obseruare tuentis.
Parte alia in fluvii ripa, campoque virenti,
More salutantis Rex adstat Lechicus, omnesque
410Attonsi Proceres late fulgentibus armis.
Hinc latus accincti gladiis, hinc deflua talos
Vsque terit vestis, supra caput ardua in auras
Crista micans surgit: sculpit tentoria circum
Diffusa in campis; nec longe a flumine centum
415Tormenta effingit, pyria iam pulvere foeta,
Classis in adventu flammas, sonitumque datura
Laetitiae: in medio convivia lauta parantur,
Russis ante alios subsellia prima reseruat,
Inde locum Lechi capiunt, ignobile vulgus
420Hinc procul amotum temere procumbit in herba.
At, qua se motes spaciosum curvat in arcum,
AVGVSTAE Natum fida cum coniuge, prolesque
Exprimit. Hinc similem Patri, spem gentis et omen,
Caelat Alexandrum, Russis, sed serius olim,
425Ex Aviae norma, leges et iura daturum.
Inde addit Constantinum, qui lumine fixo
Altai montes, et Chinae regna tuetur,
Tum sociat nondum quinquennem utrique sororem.
Circum illos Asiae varias longo ordine gentes,
430Dissimiles vultu, linguis, et vestis amictu,
Huic Pudor, et Charites, et aperto Gratia vultu
Sunt comites, atque hinc longe stans pronuba Iuno
Iam nunc multorum librat connubia regum.
Contra autem studio ingenti, dextraque morante
445Hetruscum fingit iuvenem, quem miserat Arnus,
Et nunc Ister habet, quem regnis fata regundis
Servant, et qui iam spes AVGVSTI impiger aequat.
Olli subflavos crines dedit, osque venustum
Ferre, quod a patris, matrisque ab imagine sumtum
450Conciliet populos, tenerumque inspiret amorem,
Quem tamen armorum, magno ducente magistra,
Temperet ex aequo studium. Prope fecit Elisam
Adstare, et sponsum aeterno sibi nectere vinclo,
Progeniemque omnem stirpis, serosque nepotes,
455Innocuas animas, sublustri condidit umbra.
Ter quoque tentabat, sed maiestate retractus
Destitit AVGVSTOS coelare, manumque repressit.
Sic ornata stetit moles, oculosque tuentum
Plures visa dies tenuit, cum ligna profectui
460Edita totam urbem luctu, lacrimisque replebant.
Crimaeam spectabat iter: ruit ilicet omnis
Turba, et quisque suo iam munere functus, euntes
AVGVSTOS praeit, et sequitur lateque patentes
Explorat campos, ne quis fortasse latentes
465Struxerit insidias; sed enim Fortuna, comesque
Antevolat. Fama atque matura procul arcet inanem
Iamque Perecopiam ventum qua Pontus utrinque
Infusus terram spatio discriminat arcto,
Transmissaeque pylae, longisque ambagibus actos,
470Hospitio tandem Batschisaraia recepit.
Interea adventus iam dudum didita fama
Implevit laetis cupidas rumoribus urbes.
Nec mora, Murzarum properat genus omne, remotis
Concurritque locis, quos Karasbasara, Goslov,
475Et Baluklava, et Karasu, tum Caffa, Keretque
Progenuit, vultuque, et laeta voce per auras
Gaudia testati, atque animis concordibus omnes
Iuravere fidem DOMINAE, datur undique signum
Laetitiae, et festis collucent ignibus urbes,
480Crimaeamque ipsam melior iam pervolat aether.
Atque haec diversa penitus dum parte geruntur,
Vndique conferto se stipans agmine turba
Confluit, intentisque oculis spectacula nondum
Visa stupet: sed, quos aegre retinere potestas,
485Innocuum pueri genus, innuptaeque puellae
Praeripiunt senibusque locum, et primo ordine capto
Attoniti mirantur, hiulcisque oribus adstant
Vix animam prae laetitia, et novitate trahentes.
Quos Hadschi senior, captato tempore, dictis
Increpat, et, quid vos, inquit, queis gaudia curae
490Sunt alias, nunc, cum tempus quoque suadet, inertes
Stertitis et vacuas frustra consumitis horas?
Quin agite, et DOMINAM quique in sua vota vocantes,
Quod reliquum est, patriis hilares traducite ludis.
Sic Hadschi pueros, nec segnior Hemka puellas
495Parte alia stimulat. Dictis arrecta iuventus
Sponte ad nota sibi consertim gaudia currit,
Atque aliam pueri seriem, seriemque puellae
Efformant aliam; dant sistrum et tibia signum.
Ilicet alterna modulantes carmina voce
500Concelebrant DOMINAM: populos quot vicerit armis,
Quotve olim partos confecta pace triumphos
Egerit, ut turgens hostili sanguine Pruthus,
Bistonidum scuta, et foedata cadavera tabo,
Hastasque, et gladios prono devexerit alveo,
505Vtque benigno hostes, si quos sibi foedere iunxit,
Accipiat vultu, quamve hi servire parati,
Certarim, et cupide, faciles mandata capessant,
Invictosque duces, coelo quos Martia virtus
Addidit, et tanta gaudent, certantque mereri
510Sub DOMINA, gentesque novas, orbemque repertum
Trans mare hyperboreum, qua algens glacialia regna
Vrsa tenet. Nec te felicem, Taurica, cantu
Praetereunt, laetasque imo de pectore voces
Ingeminant: TIBI SE AETERNVM CRIMAEA VOLENS DAT,
515ET DICAT. Inde leves pro gentis more chorea
Ducunt, diversa pueri parte, atque puellae,
Implexique manus tenui sua corpora motu
Explorant, ut, cum Zephyri par prata vagantur,
Molliter aspirant foliis, sic leniter illi
520Subsiliunt primum, mox aequis passibus inter
Se cogunt, ventoque pares vertuntur in orbem,
Dimissis rursum sociis, utrinque recedunt,
Et redeunt iterum, gyrosque resumere pergunt,
Commutantque vices, ut primum tibia, sistrumque
525Inflexere modos, iamque has, iam rursus in illas,
Sensim flectuntur vario glomeramine partes.
Ductor erat genius, certe mihi visus adesse,
Namque obscura aliis credunt se cernere vates,
Visus adesse, inquam, genius, vultu, oreque prorsus
530Illi consimilis, cui pulchrum nomen adhaesit
Crimaei. Hoc ductore suos cum flectere gyros,
Inque vicem properant versa statione redire,
Sensim AVGVSTORVM describunt nomina motu,
AVGVSTAE nomen pueri, AVGVSTIQVE puellae
535Mysterii expertes; sed ubi se ductor in auras
Sustulit, et tenui depromsit nomina voce,
Qualem ferme Echo iam languida reddere suevit,
Illico vulgatus rumor, populique per ora
Diditus, AVGVSTOS, dapibus, mensisque repostis
540Excivit: fama adventum praeverrit, et omnis
Turba suis divisa locis iusto ordine, vocem
Gaudiaque interea pressit, saltansque iuventus,
Submisso AVGVSTOS vultu venerata, quievit.
Atque hic longaevus, cui sexagesima pridem
545Aestas transacta elt, Murzarum sanguine clarus,
E medio populi se trudens agmine, coram
AVGVSTA stitit, et bipatentem mystaca mulcens,
Tartarico exorsus sermone, o Maxima, dixit,
Quas Europa colit, Reginarum, haud sine Divum
550Numine Te MATREM cupimus, DOMINAMQVE veremur.
Namque mihi haec olim patruus praedixerat Achmeth,
Dum PETRVS, magnum, sed formidabile nobis
Nomen, Cimmeriam cum milite venit ad urbem,
Cunctaque torrenti similis, qui monte volutus
555Praerupto, fuerint quaecunque, obstacula sternens,
Et campis dominans molem diffundit aquarum,
Perculit, et cladem vicino in littore sistens,
Tetrorem late sparsit victricibus armis,
Nos frustra interea fidentes viribus, ausi
560Contra ire, et turmas insani opponere nostras,
Sed miseri prensare fugam, et montana coacti
Quaerere, qua sese Iarimstambolia tollit,
Atque hic more ferae, silvestribus abditi in antris,
Spemque metumque inter latitamus, donec abisse
565Certus victorem rumor retulisset ad aures,
Tunc ego, vera etenim fabor, iuveniliter ardens,
Suasit et ipse pudor, postremas carpere turmas
Optabam, similisque mihi iam stabat in armis
Pubes, cum me Achmeth medium complexus, abire
570Conantem vetat, et, quae te in discrimina demens
Praecipitas, inquit, maiora heu! viribus audes.
Diversa his nostrae est pugnandi norma, modusque,
Et nil profecturo adversum nitimur ausu,
575Nos gaudemus equis, celeresque, ut signa revulsit
Hostis, cedentem lequimur, fugimusque sequentem
Qua cui facta via est: nos sueti vivere rapto,
Nullo homines miseros capimus discrimine, captosque
Iu pecudum numero, aut his quoque peius habemus
580Humani expertes sensus, nec cura futuri
Nos tangit, fortuna vicem ne aversa rependat.
Contra acies illi struere, et dispescere turmas,
Cogereque in cuneum si res fors poscat, et usus,
Sumere iam Lunae formam, iam tendere late
585Cornua, quadrato rursus sese agmine in arctum
Contrahere, obnixuque suo removere phalanges
Hostium, et ordinibus norunt confidere densis,
Haud facile arrepta semel ex statione movendi.
Vt saxum, quod forte abruptum ex vertice montis
590Labitur, et toto se pondere fixit in alga,
Non id ventorum rabies, non ulla procella
Hinc moneat, sed contra omnem vim mole sua stat.
Sic durum hoc hominum genus est. Si proelia miscent,
Non temere, ut nobis mos est, concurrere, verum
595Arte virum conferre viro, nec pectore pugnam
Averso ordiri suevere, in cuncta parari,
Si forte occurrant subito discrimina, murique
Instar consistunt, tum sensim tendere in hostem
Vna omnes, pariterque suas coniungere vires.
600Et quamquam primum varios hinc inde ciere
Assultus soleant, finis tamen omnibus idem,
Oppositas toto perrumpere robore turmas,
Atque movere loco pugnae, palmaque potiri,
Et, quae res nobis ignota est, parcere victis.
605Quare age, et adversum noli contendere fata,
Adveniet tempus, modo si praesaga futuri
Mens non me ludit, veniet sed serius illud,
Quo gens haec nostris olim dominabitur oris,
Atque aliam terrae formam, populoque dabit. Tum
610Te fortunatum, fuerit si vita superstes.
Haec AVGVSTA mihi patruus memoraverit Achmet,
Sive illi hoc genius, sive adstans Taurica virgo
Indidit in somnis, vatem non vana loquutum
Eventus rerum docuit, luxque ista, beatis
615Accensenda, arcto qua nos Tibi foedere iungis.
Plura loqui cupidum sublatus ad aethera clamor
Vulgi interrupit, vitam, longosque precantis
AVGVSTAE, AVGVSTOQVE annos, sua vota puellae
lungunt immixtae pueris, et carmina rursus
625Alternis celebrant, patrias iterantque choreas.
Ecce autem haec inter, dictu mirabile, claro
Lapsus ab axe fragor, sequitur lux aurea rubrae
Permista, et tenui divergens syrmate ad austrum
Signat iter, Pontique freto prolapsa dehiscit,
630Qua sua Chalcedon multos iam fessa per annos
Rudera monstrat, inane gerens per secula nomen.
Attoniti haerebant omnes, praesaga futuri
Omina volventes animo, fatale diei
Neu quid portendant, aut turbent gaudia luctu,
635Cum binae subito liquidas se tollere in auras
Parte illa, qua lux, et lucis syrma videri
Desierat, sunt visae aquilae, varioque volatu
Fatidicos supra Euxinum describere gyros,
Tum recta ad notae Chersonis tendere littus,
640Multarum augurium rerum, coecosque ferentes
Secum una eventus, quos olim tempus, et ipsum
Par AVGVSTORVM, posito velamine, pandet.