Pauper adest miserandus, inops, sed ciuis honestus,
Semper egens, humilis, dignus quem diues amaret,
55Cuius in obsequio famulari posset alumnus,
Torua superborum sineret si turba clientum.
Qui dignum seruire putans indignus habetur
Vel fastiditur supplex. Inimicus et hostis
Diuitis arguitur pauper, qui uota clientis
60Ausus habere miser; nec <haec> tamen ipse meretur,
Sed probus horretur. Domibus magis ille potentum
Liber amicus erit, quisquis uult esse satelles:
Quo praesente nefas committitur atque siletur,
Aut scelus hoc si forte sonet, tamen ille negabit
65Sponte petens tormenta, cruces, per membra, per artus
Carnifices flammas proprio satiare cruore,
Tortoris laudare manum; pro diuite poenas
Si patitur, si uincla gerens ergastula portet,
Se reputet cruciasse alios ut crimina celet.
70<Vt> talis diues qualis mendicus amari
Possit et infelix, ad crimina conscius esto.
Vt teneant fauces obsessas nocte latrones
Aut pelagi rabidos fluctus pirata uagetur
Nec timeat ualidas sub tempestate procellas,
75Praeda iubet. Petulans ut luxurietur adulter
Et tractet de clade uiri, de morte mariti
(Vltima cena datur, quam praestat adultera coniux
Pocula mortifero corrumpens blanda ueneno:
Cum gaudet conuiua, perit), spes crimina ducit
80Ad facinus, cum lucra petunt. Impune libido
Dum peccare cupit, uindex subducitur <aequi>
Quem perimit sub fraude reus. Cuicunque furori
Est operae pretium, sperant sua praemia culpae.
Conicitur "cuicunque bono" quod Cassius inquit.
85Crimina temptentur, fortisque in paupere diues
Quid timet aut optet, uos saltim aduertite, ciues.
Res est nulla domi cupiat quam diues auarus,
Non aurum, non gemma micans, sed turpis egestas
Obsedit ieiuna fores. "Audacia forsan
90Pauperis horretur, ne clam temerarius exstet",
Quando fugax praesumptus erit uel debilis audax?
Nam si fortis erat saeua uirtute, superbus
Praemia non ueniam peteret sub sorte reorum.
Qui nihil admisit crimen dat praua uoluntas
95Diuitis insonti. Furor est uoluisse necare
Pro quibus arma tulit. Quid prodest pellere bellum,
Si reuocat post bella neces? Aut pacta nefanda
Hostibus obstrictus seruat qui ciuibus instat
Vt pereant, aut ipse cupit magis esse tyrannus,
100Ciuibus extinctis credens sua uota latere.
Si iugulet miseros iniusta morte necando
Suspectos quoscunque putat, nihil ergo relinquet:
Omnia sunt suspecta reo. Sin moribus esset
Ille bonus, seruare pios, seruare modestos
105Debuerat sub pace sua, non colla nefandus
...
Aut inimicorum mallet fudisse cruorem,
Quorum uerba pauens diues uixisset honeste.
Sic sapiens olim Romana potentia iussit
Ne pereat Carthago nocens, inimica senatus
110Et populi Aeneadum: cotem uirtutis habendam.
Sed ne Troiugenis per tempora pigra lacertis
Torporem pax longa daret, post uicta rebellis
Et consumpta simul iacuit congesta ruinis;
Et tamen haec renouata micat quibus occidit armis.
115Haec igitur recidiua uiget post busta resurgens
Phoenicis in morem. Virtus clementia patrum:
Tu testis Carthago manes inuita uolensque.