Alme pater, merito cingit cui tempora mitra
et Petri solio divino numine regnas
in nostras animas, custos pastorque benignus
cui sancti mores cuique est sapientia prima,
5praecipis in Latium divinum vertere Homerum
infirmisque humeris tantum committere pondus
non dubitas. Quis enim sacro contendere vati
ausit et illius nostris iam reddere carmen?
Nam qui Maeonio potis est subducere versum?
10Herculis ille manu nodosam avellere clavam
iratoque Iovi candentia fulmina posset
Desine me valido, pater o, committere Atlanti!
Tam tenuis cervix vasto subsistere caelo
non valet atque humeri pondus iam ferre recusant,
15apta Giganteis non sunt mea pectora pugnis,
sed gruibus saevis rapior pigmeus in altum.
Qua potero illius vario me flectere cursu?
Namque modo immissis laetus decurrit habenis
et modo lora premit medius, modo frena remittens
20contendensque simul iusto moderamine currit.
Ac velut Oceano dicuntur flumina labi
cunctasque per terras uno decurrere ab ortu,
sic uno sacri vates nascuntur Homero,
ora rigant; ille pater est atque omnibus idem,
25ille velut torrens montanis imbribus auctus
praerumpit pontes et saxa ingentia volvit;
nunc minore est alveo, ripas nunc fluctibus aequat
et modo sublimis cygnus se tollit in auras,
nunc humilis paribus delapsus ab aethere pennis
30radit humum, medium gaudet nunc tendere cursum.
Instruit ille acies constanti pectore et audax
caelestes in bella vocat; tum corpora sancta
perstringit ferro Veneris Martisque ferocis
principioque canit Chrysem pietate verendum
35pro nata fudisse preces Graiumque per omnem
immissam populum pestem; tum iurgia regum
labitur; hinc castris demissus ab aethere somnus
concilium cogit Danaum navesque recenset
ob raptamque Helenam coniunx decernit uterque.
40Foedere post rupto Menelaus vulnera sentit
Tydidesque petit caelestia corpora ferro.
Post Hecuba et matres placant tua numina, Pallas;
turbidus hinc Aiax saevo simul Hectore certat
agmina et Hectoreo Danaum conversa timore
45orantumque preces durus contemnit Achilles;
Tydide socio Troes explorat Ulixes
ostenduntque suas magno certamine vires
post Danaum primi, saevit fortissimus Hector
Argivam in classem, Neptunus concitus acres
50iungit equos Graiumque deus vi suscitat arma.
Protinus ipse pater divum flammatur et ira
Iunonem adgreditur tristique absistere pugna
Neptunum iubet et Teucros hortatur Apollo
Hectoreaque manu per naves spargitur ignis
55Argivas. Phrygius Patroclus corripit arma,
caedibus exsultat congressus Hectore forti,
ille cadit geriturque ingens pro corpore pugna.
Tum genetrix nato Vulcania contulit arma,
in pugnas aciesque ruit placatus Achilles,
60hic rapit Hectoreum ter circum Pergama corpus,
Patrocli funus ludis celebratur et inde,
at Priamo tandem redduntur corpora nati;
carminis hic finis tumulo cum clauditur Hector.
Haec quater in senis libris cantantur Homero,
65quae partim tragico tollit graviora cothurno,
comoedus partim Vulcania pocula socco
miscet, caelestum complentur et atria risu,
temperat eloquium mox rebus verba rependens.
Ast ubi Achilleae scribendis versibus irae
70venit Musa volens, rursus per carmina vates
fertur et ipse novo pectus pertentat amore
et totidem libris errores cantat Ulixis,
altius incipiens carmen maioribus orsus:
«Dic mihi, Musa, virum sacrae qui moenia Troiae
75diruit, hinc variis multisque erroribus actus
novit et ingenium multorum vidit et urbes.»
Concilio quaerunt Superi qua possit Ulixes
in patriam remeare suam diamque Calypso
linquere. Mortalem formam mentita Minerva
80Telemachum monuit miserum perquirere patrem
luxuriantque proci, pecudes armentaque caedunt
Telemachusque patriis iubet hos discedere tectis
et victum navemque parat portusque recedit
Nestoreamque Pylum petiit, duce Pallade. Multa
85hic audit, monitus Sparte se contulit inde,
hospitio acceptus Menelai novit Achivos
infaustas habuisse fugas, Agamemnona caesum
errantemque patrem tum Protea cuncta locutum.
Hinc Iovis imperio pelaga nave fertur Ulixes,
90in mare sed praeceps Neptuni volvitur ira
naufragus et tandem Phaeacum allabitur oris;
tum nata Alcinoi famulas ad litora ducit,
luditur inde pila somnoque citatur Ulixes
accipit et vestem defessaque corpora curat
95orat et Aretem regisque acceptus in aula.
Ah miser, Ogygiae narrat discrimina terrae,
ornatur navis patriae qua litora tangit,
certatur Discis, Veneris tam dulcia furta
Demodocus cantat subversaque Pergama Troiae,
100Lotophagos Ciconasque simul saevumque
Cyciopa utribus atque datos ventos et proelia narrat
Laestrygonum et diram gentem Circesque venena
huius et admonitu nigras descendit ad umbras,
vatis Tiresiae sapiens oracula poscit,
105hinc repetit Circem. Sirenas remige surdo
effugit atque inter Scyllam saevamque Charybdim
fertur et armentum Phoebi mactatur et inde
naufragus in ligno petiit te, diva Calypso.
Litore desertus patriae, dehinc condidit antro
110dona data et formam sollers capit inde senilem
Palladis auxilio pastoris ludit in aula;
munera Telemachus capiens Agamemnone, caram
sollicitus patriam repetit novitque parentem
errorisque sui narrat fastigia matri
115in primisque canis simulatum novit Ulixem.
Pauperis hic habitu certat cum paupere in aula,
arma parat purgatque pedes dum sedula nutrix,
arguit ignotum subito tum visa cicatrix.
Contendit veteres arcus letoque procorum
120innovat et famulae pendunt pro tempore poenas;
coniunx Penelope gaudet gaudetque Laertes.
Sic varius vates variis sua carmina linguis
ludit et Ionio tornat modo nomine, versus
Aeolicusque modo modo Doricus atque; ita saepe
125integer et castus doctas miratur Athenas,
principiis legem ponit, tum doctior acri
suggerit arma foro, tristes componere lites
edocet, hortatur sapiens causasque perorat
conciliatque animos pariter flectitque docetque.
130Nunc brevis orator, largus nunc, dulcis et acer
transfert verba decens vertitque in mille figuras,
emendat mores hominum poenasque daturas,
obscenas animas in tristia Tartara ducit,
mille modis vexat miseros, tum laeta parantur
135regna piis; virtus carmen laudata per omne
atque unum canit esse deum, cui sidera parent
cui mare, cui tellus, cui cetera semina rerum,
cui Superi cuncti tenebrosaque nomina Ditis.
Humano generi falso sua crimina fatis
140transferri docet ore Iovis, qui numina cuncta
testatur clamatque homines sibi quaerere pestem.
Proh Superi, falso mortales numina nostra
incusant causamque suis voluisse queruntur
fata malis miserum, quos mens insana animusque
145contra fata, deum contra et caelestia torquet.
At nos vera fides, meliori tempore nati,
in caelum ducit Paulus tuque, optime pastor;
sed mirum tantum caecum vidisse poetam
nec contentus eo rerum primordia dicit
150ordine quaeque suo, stellas et numina narrat,
quid valeat cantus, valeant quid somnia missa
sentit et imparibus numeris caelestia semper
aptaque, quae servent, ostendit Pythagoreis.
Est pictura loquens demum tam docta poesis
155neve morer totumque ingens evolvere carmen
sexcentasve alias pergam ne dicere laudes;
creditur in sacri desunt quae carmine vatis
his saeclum caruisse suum, tum cognita nulli.
Illius ergo genus merito certamina ponit:
160septem urbes certant divi pro sanguine Homeri,
Smyrna, Rhodos, Salamis, Colophos, Chios, Argos, Athenae.
Ergo, sancte pater, non me certamine tanto
versari cupias, oro, sed tu prius ante
consule quid nostrae valeant in carmine vires;
165quo facere id possis melius, tibi primus Homeri
in Latium versus — utinam tuo nomine dignus,
qui vincis populos, Nicolae, et gloria nostri es
— mittitur ac etiam carmen quo placat Ulixes
Aeacidem et Phoenix et quid respondit Achilles.
170Haec edi in lucem nolim, nam carmina nondum
apta satis torno, rursus polienda sed ante;
quod si tantus amor tanget tua pectora sancta,
ut quocumque modo iubeas mihi ludere versus
meque velis parva volitare per aequora cymba
175nec dubitas tanto portu iam mittere in altum,
ipse gubernaculum capias cursusque secunda
namque potes nostris sceleratas tollere culpas
mentibus et poenas. Tibi caeli regia portas
laeta aperit clauditque, volens tu regna; furentum
180diminuis numeroque suo caelestia comples
tuque potes pedibus Romanum vertere regnum
in quodcumque caput; domini regesque verendi
omnigenumque genus, pueri matresque virique
pastorem patremque colunt, tua numina Musae
185semper erunt, nostris condendis versibus illa
principium mediumque dabunt finemque nec ulla
Calliope vocitanda mihi, non altus Apollo.
Te duce, quis poterit saevas decurrere Syrtes
et poterit scopulos et concurrentia saxa
190temnere per mediam vel pandere tela Charybdim?
Non ego, Phoebe, tua cingi mea tempora lauro
iam posco, non Pana mihi patremque Lyaeum
sed tulit in media cantantem carmina rupe,
non Clio Musaeque aliae mihi tendere ramum
195frondentis lauri posco dum rure capellas
Ascra tuo sed iussa sequor, laus ista volenti
et merito sit, tamen precor mihi nectere versu
sit satis atque, pater, tandem tua dicta facessam.