Qui mores hominum multorum vidit et urbes.'’
Hor.
Ut fratrum emendet mores et corrigat aevum,
Ardet in externum simius ire solum,
Quippe hominum mos est gentes lustrare remotas
Ut patriam urbana rectius arte colant.
Ergo iter aggreditur. Nulla illum incommoda terrent, 5
Quisqui suis discit cutior esse malis.
In laqueos tandem cadit, et deductus ad urbem
Pauper in ignota venditur hospes humo.
Venditur, at pacto quis vendi nollet eodem,
Emptus adit pulchrae cum penetrale Chloes? 10
Servitio exultans, ut amator, vincula iactat,
Inque dies blandae gratia crescit herae.
Mimicus exercet ludos, ubicunque puellam
Ad speculi studium cura diurna vocat.
Colligit in nodum vittas, digitisque flabellum 15
Increpat, urbani more modoque viri.
Foemineos etiam delectat acumine coetus,
Risum saepe, ioco deficiente, movet.
Plausibus inflatur, dum se diplomate dignum
Cultus in aularum funditus arte putat. 20
Tum patriae pius urit amor, tunc ardet, ut Orpheus,
Indigenarum animos arte polire rudes.
Temporaque apta ptens, vincli retinacula rumpit,
Et nemus ad patrium notaque lustra redit.
Mirata incessum gestumque hirsuta caterva 25
Concersat patriis praecipitata iugis.
Pars nitidis plaudit manicis, pars serica laudat
Tegmina, queis limbos daedala pinxit acus.
Concinni nil non delectat forma galera,
Nigraque ab ambrosiis pendula cauda comis, 30
Terga superiecto redolentia pulvere adorant,
Terga pruinali candidiora nive.
Fimbria sed laevo quam dat volitare lacerto
Arridet cunctis, invidiamque movet.
“Me, me, adsum,” petulanter ait, “me audite, catervae, 35
Ut sapiat monitis natio tota meis.
Proximus humanae est cum simius ordine genti,
Quisque suum merito vindicet usque decus.
Ipse diu vitam versatus in urbibus egi,
At hominum mores ingeniumque scio. 40
Sumite in exemplum gestus habitusque decoros,
Ad normam regni ius stabilite meam.
Discinte adulari, si sit tibi cura peculi,
Sic bilem atque odium dissimulare licet.
Se totum dare quisque suis videatur amicis, 45
Dum sua privatim commoda sola petat.
Ut decet et par est, mendacia fingite, nunquam
Ingenii nimia vena sit arcta fide.
Sit labor alterius meritis inducere labem,
Colloquio vires dant maledicta novas. 50
Discite cuncta audere, et nil nescire videri,
Laudabitque sagax mentis acumen homo.
Cum magnis vixisse meum est, mea iussa secutus
Simius humano more politus erit.”
Dixit, et incurvatus humi est. Horrenda cachhinans 55
Eloquium rictu tota corona probat.
Rodere quisque suos hinc simius ardet amicos,
Ultricesque iras invidiamque fovat,
Atque hominum pravas imitari sedulus artes
Usque agit insidias, invigilatque malo. 60
Suc hebes atque homeris schola cui male convenit altis
Stultitiam externo perficit orbe puer.
Vestibus inservit, ludit, bibit, omnia foeda
Perpetrat, ut belli sit sibi fama viri.
Seria derident, studia aversatur honesta, 65
Ingenio vitium convenit — et sequitur.