Institutio ad vitae cultum et religionem.
Quinquennius filius, Pelvina mater. .
QUINQUENNIUS
Dic, mater Pelvina, fragor quis tantus et unde?
Dolia num stringitque cados vindemia et arctat?
Hei mihi, quam crebri rutilant de nubibus ignes.
PELVINA
Abde sinu te, nate, meo atque amplectere matrem,
5ne trepida: di, nate, focis genialibus astant
castaneasque suo prunis cum cortice torrent.
Illae, ubi sub cinere ardentem sensere favillam,
displosae crepitant; hinc tanta tonitrua coelo
disiectique ruunt ignes. Caput exsere, nate,
10di mensas liquere, neque est metus ullus ab igne.
QUINQUENNIUS
Me miserum, properat, procul en vestigia nosco,
Orcus adest atque ore minax ac dente cruentus.
Hunc, mater, mihi pelle manu : trahit horrida crura
et quassat caput et mento riget hispida barba.
Hunc abigas, Pelvina, mihi.
PELVINA
15 Fuge, saeve; quid audes
in puerum? Fuge, claude. Meus iam nocte quiescit,
inque diem queritur nihil hic meus. I, pete tesqua
atque famem solare faba ingluviemque lupino.
QUINQUENNIUS
Quid, mater? Baculumne quatit ferus et riget aure?
PELVINA
20lllum ego, nate, antro inclusi scuticaque cecidi.
QUINQUENNIUS
Anne etiam zona vinxisti?
PELVINA
Et compede cruda.
QUINQUENNIUS
Nunc, mater, tete amplector novaque oscula iungo.
PELVINA
Quinquenni mihi care, tua haec sunt oscula; iunge,
atque itera.
QUINQUENNIUS
En itero: dic, o mea, dic, age: quidnam
hic Orcus deus est?
PELVINA
25 Deus est hic, nate, malignum
numen et in pueros saevum grassatur. It umbra,
dentivorax umbra horrificans noctemque diemque
et baculo ferit et dextra rapit et trahit unco,
fauce et hiat puerum, queritur qui nocte, die qui
30oblatrat matri mammaeque irascitur; illum
et dextra fovet et cauda demulcet amica,
qui ridet matri inque sinu nutricis amatae
dormiscit, capit absinthi et cura melle liquorem;
quin cui brassiculae semen placet, huic dat ab ipso
35blandus avem nido, dat pictae colla columbae,
quam tibi pollicitus.
QUINQUENNIUS
Num perlita crustula melle
est quoque pollicitus?
PELVINA
Dabit haec tibi, nate, benignum
numen et iIle deus, cui nos atque omnia curae.
QUINQUENNI US
Dic, mater: deus iste quis est numenque benignum?
PELVINA
40Qui tenerum lactis florem ac ientacula praebet,
dum matri puer obsequitur, dum paret alenti ;
qui plena melimela manu croceasque placentas
dat pueris, dum litterulas et carmina discunt.
QUINQUENNIUS
Num det fraga mihi, cerasi num molle quasillum,
45ad ferulam cum discipulis si crastinus asto?
PELVINA
Quin et cariculas, quin mitia sorba nucemque
pineolam et dulci perfusa cydonia musto.
En crustum, en prunum aridulum, en mustacea et offas.
QUINQUENNIUS
Num, genitrix, deus hic panem post vina canenti
50mulsa sacerdoti miscet, dat sorbile et ovum?
PELVINA
Quin et avem: pinguem ipse suum vult esse ministrum.
Det tibi avellanas ficumque uvamque recentem,
invises quotiens templum et veneraberis aram
et faris bona verba.
QUINQUENNIUS
Monedula si mihi detur.
55quive gemat cavea turtur, vel tympana pulsem,
dum facit antistes rem sacram atque incubat arae.
PELVINA
His ego citriolum frondenti et praecoqua ramo
addiderim, nulla in gremium si lotia noctu
fuderis Unctiliae, tibi quae dedit ubera parvo.
Nunc grandem loti pudeat.
QUINQUENNI US
60 Mihi desine, mater,
irasci. Sopor ipse gravat; nam saepe per umbram
ludere cum pueris videor vel litore primo
nare simul nassaque leves includere pisces,
exclusos mox elabi, me subdier amni,
65stillare et liquidum madefacto e corpore rorem.
Hoc nato, mater, praesta, ut deus ille benignus
excitet e somno stupidum exhibeatque matellam;
cedam ego cariculis siccis dulcique placentae.
PELVINA
Atqui, nate, deus nil esurit; ille matellam
70haud curat. Quin dona cape et cape semina, quis tu
urinam moderere et lotia rara remittas;
sin aliter, deus ille atrox tibi, nate, flagellum
incutiet. Volat explorans, quis lintea parvus
inquinet, urticaeque decem fert se ante maniplos,
75et caedit scutica nigroque involvit amictu
micturientem aliquem taetroque absorbet hiatu.
Mitescit tamen et rictus compescit hiantis,
pectendum quotiens matri buxoque colendum
praebueris caput et purgandum lende capillum.
80Nam secus intortum orditur de vertice funem,
quo puerum trahit et deserta exponit in alga
invitatque avidas adaperto gutture phocas.
Quare, age, care, mihi cervicem amplectere et ipso
lude sinu, simul abde oculos et collige somnum.
QUINQUENNIUS
85An, mater, mihi blanditias et carmina dices?
PELVINA
Dicam, nate; etiam cunas modulabor ad ipsas
naeniolam; cape naeniolam et nigra lumina conde.