Hoc coelum, quaeque obliquo distincta meatu
sed certa ferri sidera lege vides
telluremque suo libratam pondere, circum
quam cingit rapidis Enosigaeus aquis,
5spirantisque avium tractus fusumque superne,
qui cuncta aetherio temperat orbe, Iovem,
Antoni, Deus e nihilo, Deus omnia fecit
et formam rebus iussit adesse suam.
Ipse sua voluit coelum splendescere luce
10 et terras caecae noctis habere vicem
accendique diem claro de lumine solis,
solis et auratum mane redire iubar
alternisque atrae lucem concedere nocti
temporaque hinc spatiis ire coacta suis,
15bissenisque vagum complevit mensibus annum,
ut tamen in partis quattor omnis eat.
Namque, ubi sol nostro languens sese eripit orbi
frigidaque hibernis terra madescit aquis,
saevit hiems incana gelu, riget horrida bruma,
20 tum tellus fetu concipit aucta suo;
ast, ubi vicinos sol ipse recurrit ad ortus
excursu et parili noxque diesque ruunt,
terra suas ostentat opes et divite gemma
vestit pampineas vitis opaca comas
25ludit et in pratis varium ver, ludit et aestas
torrida et ipsa suas sedula curat opes.
Haec frumenta manu legit, haec et in horrea condit,
quae mox versa rotis parca colona terat;
hinc cedente die longe et crescentibus umbris
30 autumnus pleno fert sua poma sinu
ac Bacchum plenis docet exspumare lacunis,
sordida dum celeri sub pede musta fluunt.
Sic statuit pater ipse hominum rerumque creator
annua perpetuas munera obire vices,
35quin etiam spirare suis de partibus orbis
ventos et patriis nomea habere locis.
Namque ab Hyperboreis aquilo volat iinpiger antris,
excitat oppositas umidus auster aquas,
Eoos ciet eurus equos, at initis ab orbe
40 Hesperio zephyrus lenia flabra movet.
Idem etiam occultos alia ad convexa vapores
sustulit ac terrae vertit in auxilium,
unde cadunt imbres et matutina pruina
et grato sitiens rore madescit humus.
45An non et summo decurrunt vertice rivi
et cava muscosis fontibus antra sonant?
unde sitim pecudesque feraeque armentaque sedent,
temperet et riguum coerula lympha solum.
Quando aer quoque nimbosis inclusus in antris
50 cogitur in laticem frigore, et inde fluit,
nequa igitur mundi regio vacet, implet et undas
piscibus; hi campo liberiore natant
ac gregibus variis ingentia regna frequentant
nullaque squamigera gente lacuna caret.
55Alitibusque auras celebrat, quibus indit et alas
et corpus penna versicolore tegit;
induit et virides frondenti gramine colles
et nemora arboreis velat opaca comis,
communem et statuit victum e felicibus agris
60 pomaque frugiferis ducit ab arboribus,
quo varios usus homini pecorique avibusque
praestent ac vitae munera certa ferant.
Et iam quadrupedes fetus, obnoxia morti
corpora, plumosos edideratque greges,
65tum Deus humanos effingere molliter artus
membraque de tenui ducere coepit humo.
Cunctaque formarat studio perfecta magistro
quaeque artem referant artificemque suum;
mox auram aetherio de fomite fundit in illuni:
70 «Vive, ait, et proprio membra labore fove».
Arcanae mox partem animae de mente profunda
libat et erecti spirat in ora viri :
« Dux, ait, haec hominum generi sit et ipsa magistra,
et sua constituant hac duce seque regant,
75hac validas ponant urbes, hac iura notarint,
hac coetus pariter iustitiamque colant,
coniugium ac thalamos discant ratione magistra
servare et casta religione focos,
atque artis tractare bonas et munera coelo
80 digna, et qui factis nomen ad astra ferant ».
At postquam immemores recti coelestia dona
vertere in facinus perniciemque suam,
immemoresque boni spreta pietate fideque
admorunt proprias in sua fata manus,
85grassati et patrium in iugulum, caedesque suorum .
miscuerunt Stygio pocula tincta lacu,
inque virum saevit coniunx, in pignora mater
(pro scelus), ac miscet fasque nefasque furor;
haec pater ut celsa miserans prospexit ab arce,
90 sisteret ut sceleri criminibusque modum,
progeniem in terras summo demisit Olympo,
quaeque hominis gereret munia quaeque dei.
Haec coeli secretaque et inenarrabile patris
consilium explicuit, quae bona, quaeve mala,
95quae vitanda homini, quae vitae forma sequenda,
quaeque bonos maneant praemia quaeque malos;
denique mortem obiit, vitae dum consulit ipsi,
atque suo in coelum sanguine fecit iter.
Quo magis admiranda Dei clementia summa est,
100 cui fumet quicquid terra Sabaea ferat,
quicquid Arabs. Date tura focis costumque cremate,
et date cum multa turea dona prece,
Pieriosque adhibere modos et carmina dignum est,
Antoni, quae te gloria prima manet;
105Hyblaeo cui rore madent et labra, cui amnis
Castalius pieno gurgite fundit aquas,
Nisaeique haerent insigni fronte corymbi
et coma Pieria fronde revincta viret,
felicemque animum pascis pietate fideque,
110 nilque tibi vera est religione prius,
quodque decet bona cuncta deo iustumque piumque
ascribis, nostrae sed mala nequitiae.