Nec cura leviore dehinc vitare memento
Unius innumerum crimen Avaritiae.
Omnibus in terris, quas sol videt, aequora claudunt,
Quasque dies adeunt, quasque tegunt tenebrae,
Ignoto nobis quidquid diffunditur orbe,
Omnibus in regnis, omnibus in populis,
Infectis morbo multorum mentibus, haec est
Radix, causa, caput, fons et origo mali.
Innocuos quidquid Dominus formarat in usus,
Haec male mutatis perdidit officiis.
Quid quereris diros portus, ventosque furentes,
Tristia famosis aequora naufragiis?
Tu caesam silvis annoso robore quercum,
Si lignis non est utilis, adde focis.
Contentusque tuo, submotum si qua per orbem
Nascuntur, patiens crede negata tibi.
Et pelagi motus, et saevas flare procellas
Securus tuto littore perspicies.
Usum naturae vitium fecistis, avari,
Nata bona et pravis usibus esse mala.
E terra genitum terrena in munera ferrum
Falcibus incurvum vomeribus rigidum,
In caedem, et diras, bellorum crimina, mortes
Armamus contis, missilibus, gladiis.
Pelleret ut frigus violentum accepimus ignem,
Pelleret ut tenebras discoqueretque dapes:
Coepimus insani flammas immittere tectis
Atque exurendis subdere corporibus,
Tanquam esset parvum praedandi in crimine crimen,
Ni ferret sparsas sanguine raptor opes;
Et miseros poenis variis vis ultima cogat,
Cum quod habent perdant, dicere si qua latent.
Fratribus invisos fratres, vitamque parentum
Exosam natis fecit avaritia.
De vero falsum, de falso fingere verum
Saeva per innumeras haec docet insidias.
Hac faciente reus dum partem subtrahit auri,
In mortem totus transiit Ananias:
Nec solus; sociam nam foedi in crimine falsi
Conjunxit misero par quoque poena viro.
Haec miseros homines mortis sub tempore fecit
Non bene postremis fidere judiciis.
Subduntur tabulae, conquiritur undique testis,
Ore ferens falsum, pectore vera premens.
Scalpuntur gemmae similes: manus improba discit
Heu! male mentitas assimilare manus:
Ut pater alterius factus credatur, et haeres
Non possit proprii filius esse patris.
Hac duce custodes inter securus adulter
Pervenit ad castos muneribus thalamos.
Itur in omne nefas animis manibusque paratis,
Aurum si pretium constituas sceleris.
Dic, rogo, quid miserum tantus furor laxat habenas;
Ut tibi sat non sit, quod tibi jam satis est?
Immensis properas terris conjungere terras,
Claudendus parvi marmore sarcophagi?
Alterius damno fieri locupletior ambis?
Quod rapis ex aliis, mox erit alterius:
Et cursu celeri sic post amissa dolebis,
Ut doluere illi, qui tenuere prius.
Ceu non casuras immensas construis arces;
Ipse tamen raptim qui moriturus eris?
Cum itur in somnos tenuato lucida vitro,
Marmoribus variis lubrica, cella tibi:
Tanquam non adeat lignis coeuntia tecta
In bene securo pectore tuta quies.
Certe non aliter sitientia proluit ora,
Quem palmae obtulerint, quem cava gemma liquor:
Et sic suscipient rabidi jejunia ventris
Quos cristalla dabunt, quosque patella cibos
An non pellendo glacialis frigore brumae
Hirta tibi melius pallia praebet ovis;
Quam quae, lentato per lubrica fila metallo,
Alternos frangit vestis onusta gradus?
Quo tibi perlucens habitus, qui tegmine raro
Offerat ignotis membra tegenda oculis?
Argentum, et auri moles, et gemma coruscans
E mundo, et mundi est: hinc venit, hic re sidet.
Venisti in mundum nudus, nudusque redibis:
Nil tecum attuleras, ferre nihil poteris.
Ferre tamen poteris contempta hic munera mundi:
Mitte secuturus, quae duplicentur, opes.
Nam servata nimis, quae mox bona, non tua fient,
Si tibi non serves, sic erit ut tua sint.
Munera quae donat moriens, haec munera non sunt,
Donat enim quod jam desinit esse suum.
Qui sanus metuensque nihil, qui mente quieta,
Qui sibi dum vivit dempserit, ille dedit:
Quodque sibi dempsit, melius reparabitur illi:
Integra mox capiet, qui peritura dabit:
Condita nam coelo non fur, non auferet hostis,
Non tinea aut pluviae, flammaque carpet edax:
Coelo autem condes, quidquid pro nomine Christi,
Christum respiciens, pauperibus tribues.
Qui post assumptae carnis mysteria dicit:
Vestior in nudis, sublevor in miseris,
Visitor in clausis, curor confotus in aegris,
Adjuvor in parvis, protegor in viduis,
Et quodcunque facis miseris, vel non facis, illud
Crede mihi fieri, vel mihi non fieri.
Ac ne pauperiem pauper praetendere possis,
Ut color injustae detur avaritiae;
Si tibi non fuerint sumptus quos quaerit egenus,
Non cibus, aut calida est qua foveatur aqua,
Cum poscit gelidus sitiens sub nomine Christi,
Oblatus poterit praemia ferre calix.
Hoc, quo quisque potes, miserum solare rogantem;
Et si defuerint munera, vota dabis.
Ipsa etenim ante Deum non est peritura voluntas,
Si bene non poterit, qui bene vel cupiet.
Hinc fuit ut Dominus monitis felicibus omnes
Conjungi vellet pacis amore homines.
Et quae per sanctos praedixerat ante prophetas,
Discipulis proprio traderet ore suis:
Dum nihil injustum, nil durum, nil violentum,
Nil leve, nil cupidum, nil grave, nil varium,
Vel facere in rebus, vel verbis dicere posset
Casto servatus pectore pacis amor.
Hinc cohibet totum pacis concordia mundum,
Quae brutis etiam cum ratione datur;
Et cum flammiferis frigentia, mollia duris,
Siccis cum pugnent humida, lenta citis;
Omne per ignotas tacito moderamine causas
Uno consociat foedere pacis opus.
Sic modo, si parvis cupias componere magna;
Corporeum frenat pacis amor populum;
Ut sub terreno sociatus principe discat
Regi coelorum solvere vota simul.
Ergo mei similis peccator, me minor imo,
Omnes criminibus namque ego vinco meis,
Pacem placatus, pacem quoque laesus amato,
Pax in visceribus, pax sit in ore tuo.
Pelle odium, contemne minas, depone rigorem,
Offensam teneant tempora nulla tuam:
Ut te sol blandae servantem vincula pacis
Deserat abscedens, inveniat rediens.