Hactenus ethereas claves, victricia signa,
Gallorum quis fuse acies cristeque retunse
Et siculo regi pax reddita: vestra, sorores,
Orsa sequi placuit cantu, parnasia proles.
5 Nunc maiora canam: regni non unius arces
Adverso sub Marte cadent: maiora minantur
Fulmineus crebros iaculatus Iupiter ignes
Atque suos longe fugentia sidera cursus
Et gelidus cancer et nostro syrius evo
10 Frigidus et fervens alienis mensibus estas.
Quid superos mutasse vices et mensis et anni
Compulit et totas astris permittere habenas?
Magna parant: scelerum penas luet impius orbis
Peste, fame et gladio; pax terram linquet et omnes
15 Bella petent urbes. Veniens qua lumina Thitan
Exhibet et fugiens miseris mortalibus aufert,
Quaque riget Tanays, tepidus qua cornua Nilus
Erigit: omnis ager conscripto milite bello
Adiiciet vires: stillabit terra cruorem
20 Et mare sanguineas vexatum classibus undas
Evomet. Exangues per densa cadavera naute
Compellent puppes; marcebunt littora tabo.
Causa mali tanti non coniunx, non sitis auri,
Non amor imperii: pro relligione capessent
25 Arma duces. Fusci relegunt qua thura Sabei,
Natus Arabs, Maomethes proprio nomine notus,
Sacrilegas ausus populo componere leges,
Quis Christum neget esse deum, neget impius unde
Baptismum et prisco resecet preputia cultro,
30 Et tua, seu Liber, seu magni munera Noe
Vina vetans Veneri cunctas laxarit habenas.
His devicta prior nugis Egyptus inhesit,
Feda voluptatum cultrix, traxitque Cyrenen
Et tua regna, gemens mutato coniuge Dido,
35 Et Mauros, hispana quibus data littora prede
Nec procul a Beti regni permissa potestas.
Parte alia Syrum populi Parthique potentes
Persarumque duces et Medica sceptra nefandis
Consensere sacris. Scythicas profectus in oras
40 Caucaseas rupes penetravit, Amazonis arva,
Rypheasque domos gelidas aquilonis ad arces
Per iuga, per colles furor idem mixta venenis
Dogmata mortiferis effudit. Sedibus unde
Dimissis venere truces, fera pectora, Turchi
45 Phaside transmisso Colchorum littora circum
Consedere, bonus Francis dum iura Pipinus
Diceret. Hinc terras nacti, quas influit Halys,
Pascua Cappadocum, celsi de vertice Thauri
Qui cadit et domiti prorumpit in equora Ponti.
50 Tum Galatas Venetumque patres, Paphlagones, et urbes
Bithynie, tum tecta Phrygum, celebresque ruinas
Invasere suis damnataque Pergama fatis,
Et quevis Asie regnator maximus olim
Arua dedit Medo victus certamine Cresus.
55 Has Turchi tenuere domos. Coniuncta potestas
Hellespontiaco de littore flumen ad altum
Euphratis: medias inter duo littora terras
Euxini Cylicisque maris sine rege potentes
Maiores coluere suos Maomethis amantes
60 Spurcitias, fedos mores horrendaque sacra.
Iura dabant proceres generose stirpis alumni,
Concordes anime: nulli de plebe licebat
Surgere quaque parens, hac vixit filius arte,
Expers militie; verum civilia postquam
65 Bella duces traxere diu, ferrique potestas
Prodiit in vulgus et plebi credita castra,
Tum varias fortuna vices versare per urbes,
Sceptra viris mandare novis equataque celo
Atria nobilium, fuluo que texerat auro
70 Luxuries Veterum, pervertere, tecta minorum
Erigere atque luto submittere marmora tersa.
Agrestes tum forte inopes obscuraque turba
Excrevere viros inter, qui regna tenerent
Sublimes equitumque duces: tum primus avorum
75 Ottomannus egens latebris emersit ab imis.
Quid non arma queant? Hinc nobilitatis origo,
Hinc honor, hinc regnum: generosos arma quirites
Et dominos rerum posuerunt. Hec eadem post
Audacem in castris iuvenem, qui sorte minori
80 Militie primam stipem tulit, arma beatum
Effecere ducem quamquam sensuque manuque
Egregium, Turchis posset qui frena superbis
Et duras regni leges imponere victor.
Ottomannorum genus hinc, mavortia pubes,
85 Imperio Grecos Asie que prima subactos
Addidit et pravis Arabum miscere venenis
Europen studuit, sancte delere volumen
Legis et occiduas Christi subvertere gentes.
His prognatus avis, Amurati filius alter,
90 Maomethes nunc sceptra tenet, Bizantia primus
Menia bombardis ausus proscindere adactis
Et graium imperium nomenque abolere vetustum.
Hoc sub rege ferox, quamquam laniata iuventus
Turchorum ad Savum famosaque littora Thauri
95 Ipseque de pugna trepidus diffugerit, urgent
Principis arma tamen miseros dimissa per agros
Mysorum et rursus tentant vada fluminis Histri
Et Savum penetrare, tuas, Pannonia, metas.
Illiridemque novo devastant milite, captum
100 Obtruncant regem gladio iuvenesque senesque
Servitio pressos Asie trans littora mittunt.
Quis referat luctus hominum? Quis talia fando
Temperet a lachrimis? Rapiuntur ab ubere matrum
Infantes, amplexa virum matrona gementem
105 Eripitur ferro, sancti ceduntur ad aras
Presbyteri, nocuit claro de sanguine nasci,
Nobilitas mactata foro, cervice revulsa
Ora cadunt multoque iacent immersa cruore.
Templa dei collapsa ruunt, altaria passim
110 Franguntu r, paries stat nullus imagine Christi
Signatus nullasque sinunt superesse lituras
Sanctorum. Celebri qua non stabulatur in ede
Gens inimica crucis? Que non loca sacra nefando
Concubitu fedant? Visu miserabile: porci
115 Ossa patrum defossa vorant, veneranda piorum
Corpora dant canibus. Deus, o deus! Hostia multo
Mixta luto pedibus teritur submissa profanis.
Horruit ista Pius, Petri successor et orbis
Claviger etherei, venetumque rogare senatum
120 Pergit et Hungarie proceres, petit alta Philippi
Atria Burgundi missis, qui damna metumque
Commemorent et opem rebus labentibus orent.
Auscultant dictis sancti pastoris et omnes
Concurrunt hilares pro relligione piumque
125 Percutiunt fedus. Pannonica signa sequuntur
Boiorum populi, rapidus quos permeat Hister,
Quique colunt saltus nostro fugientis ab orbe
Hercinie gelidique bibunt de fontibus Albis
Aut Oderam. Huc pictis concurrunt Saxones armis
130 Cymbrorumque manus et forti pectore Dacus
Sarmatieque duces hac Turchos parte lacessent.
At Rhenus Belgeque truces et Francia fortis
Et Rhodanus longo delapsus in equora cursu,
Pyrenei montes atque ultima terra Morinum
135 Et flavus toto divisus ab orbe Britannus
Burgundo vires iungent; Hispania dives
Auriferi trahet arma Thagi, trahet inclitus heros
Alfonsus Numidas solitus vexare fugaces.
Classe potens Venetus, quas dividit Abdua gentes
140 Imperio Anguigeri dare nomina coget, ameni
Cultores Athesis; tum plebs patavina manusque,
Siqua manent veteris vestigia sacra Ravenne,
Remigium implebunt. Raris habitata colonis
Proxima Ledeo merens Aquileia Thimavo
145 Relliquias regni releget, qua Iulius olim
Constituisse Forum vulgo memoratur; et Histri
Concurrent agiles, properabit Dalmata duro
Assuetus remo teretes agitare lacertos.
Armabit Corcyra suas de more biremes
150 Suppetiasque ferens bello mynoia tellus
Gnosia depictas implentia tela pharetras
Addet, et Euripi custos, Euboia, classi
Iussa alimenta feret: millenis navibus equor
Sulcabunt Veneti, genus ex Antenore ductum.
155 At Pius Eneadum natus de gente latinas
Eliciet vires. Iterum romana propago
Navigio veteres Argos clarasque Mycenas
Urbes inviset quondam, nunc nomina tantum.
Forsitan exuste repetent vestigia Troie
160 Matris amore viri. Tuscis qui dissecat Umbros
Undique bella petet ripasque armabit utrasque
Corniger hesperidum fluvius regnator aquarum.
Materiam classi Picens dabit armaque iungens
Portus erit ratibus, quem dorica sustinet Ancon.
165 Ipse Pio externa nuper de gente triumphans
Atque tarentini ditatus morte tyranni
Ferdinandus equos addet validasque cohortes,
Dyrachium si forte petens velit agmine equestri
Albano de monte magis contendere in hostem.
170 Brundusio solvent ratibus iumenta vehentes;
Protinus hinc una tranabunt equora nocte.
Anguiger Eridani dominator Sfortia si non
Iuverit adversa victus valitudine, tectas
Ferro acies mittet; gemmis fulgebit et auro
175 Tota cohors. Cernes, pulcher, tua gaudia, Borsi,
Aurea sericeis pendentia lilia velis.
Mantua concilio nuper ditata Pioque
Semper amica patri socias in prelia naves
Instruet, et Rheno vicina Bononia parvo
180 Iussa Pii faciet domino famulata beato.
Assuetusque malo Ligur invidiosa Pelasgis
Nomina mutatis coniunget carbasa fatis
Nec minus etruscis veniet de finibus ardens
Auxilium: celsas populosa Fluentia puppes
185 Purpureis velis et multo vestiet ostro.
Insuetus tantis agitari navibus Arnus
Turgidus alphee properabit in equora Pise
Ponere onus vultuque colens simulachra verendo
Luca manus iunget, nec te, tua gloria, Sene
190 Ire sinent solum, pastor qui maximus almas
Pascis oves Christi; iuvenes de gente vetusta
Custodes aderunt, qui te servare parati
Effugiant pulchram per nulla pericula mortem.
Vincet amor patrie. Si non dabit era senatus,
195 Plebs dabit et fracta matrona beatior arca.
Hi Pius auxiliis, hoc fidens ordine rerum
In Turchos parat ire; sacer parat ire senatus
Cardineus longa precedens agmina pompa.
Turba sacerdotum niveis in vestibus ultro
200 Sacra feret dulcique crucem venerabitur hymno.
Maomethes contra deceptas carmine gentes,
Alcorane, tuo campos descendere in equos
Coget et audaci committere prelia dextra.
Terra patebit equis, constratum classibus equor,
205 Undique bella frement: tantos cantare tumultus
Musa cupit. Sancte nunc aspirate puelle
Vestra maroneum referentia carmina versum.
Quis? Quis eat tandem summo e certamine victor?
Sacrilegus quamquam Maomethes, turpis, adulter
210 An Pius? O superi, meliorem advertite causam
Atque Pium servate pii, pia numina, vestrum.