Fletibus irriguam mitto tibi, Naso, salutem,
Qua tamen omnino, dum careas, careo.
Ipse salute cares in Ponti finibus exul;
Romae sum lugens, ergo salute carens.
5Quis procul a patria patriae non semper anhelet
Ad natale solum nec cupiat reditum?
Nullus pauperibus locus est, habitatio nulla,
Nulla sibi propriae mentio fit patriae;
At qui ciuis eras Romanae nobilitatis,
10 Ipsis non impar sanguine Caesaribus,
Pulsus ad extremos, Parthus quos excolit, agros,
Immerito meritis iungeris exulibus.
Vt reus, iniustam fers duri Caesaris iram:
Inde nec iniustas ipse fero lacrimas.
15Ecce cares Roma; gelidum remoueris ad Histrum,
Annum dimidiat qua glatialis hiems.
Orbis Roma caput, qua totus conuenit orbis,
Orbis imago, tibi deliciosa domus.
Nota teathra tibi, tibi cognita porticus omnis,
20 Omnis et ipsius nota platea tibi;
Quo populi coeunt, quo fundunt uota puellae,
Et loca nota tibi. Tu quoque notus eras:
Fallere te numquam potuit uenatus amorum,
Retia forte tibi tendere si libuit;
25Femina nulla tuis fuit impenitranda sagittis,
Cedebat iaculis femina cuncta tuis.
Suspectusque uiris nec eis tamen inuidiosus,
Affectare ipsos ipse tibi poteras.
Nulli odiosus eras, sed eras gratissimus omni,
30 Excepto quod te non bene Caesar habet.
Quippe grauis rumor pulsauit Caesaris aures:
De te deque sua coniuge rumor erat.
Nullus amicorum sedauit Caesaris iram,
Nil tua profecit musa uel eloquium.
35Caesar enim numquam magis implacabilis ulli
Quam tibi tantilla pro leuitate fuit.
Nulla uiro est tanti res quam de coniuge fama,
Nulla ingrata sui fama pudica thori est.
Nec tamen ad sanctum sunt haec delata senatum;
40 Communi famae carmen amoris obest,
Communi famae res liuida dissimulatur:
Quod noceat, dicit esse poema tuum.
Nec tamen exilio te dignum musa peregit,
Sed tibi plus musa Caesaris ira nocet.
45Sexus uterque diu sine carmine nouit amare;
Quod tenuere prius secula, tu recitas.
Non tu secla doces, sed secula te docuerunt:
Argus decipitur uersibus absque tuis,
Versibus absque tuis delentur moenia Troiae,
50 Nouit amare Venus uersibus absque tuis.
Naturam nostram plenam deus egit amoris;
Nos natura docet quod deus hanc docuit.
Si culpatur amor, actor culpetur amoris:
Actor amoris enim criminis actor erit.
55Quod sumus est crimen, si crimen sit quod amamus;
Qui dedit esse deus prestat amare michi.
Nec deus ipse odium fecit, qui fecit amorem:
Namque quod est odium nascitur ex uicio.
Tu recitator eras nec eras inuentor amoris,
60 Nulla magisterio flamma reperta tuo est.
Scriptor comedus pereat pereatque tragedus,
Si leuis aura tuae paginulae pereat.
Denique, quod pulsus patria, quod factus es exul,
Id Caesar potuit, non calamus meruit.
65Ecce michi reduces facit hec querimonia fletus
Et nunquam ueteres en renouat lacrimas.
En renouat lacrimas Nasonis casus acerbus.
Ha! nimium doleo, quod tibi nil ualeo.
Nil ualeo et doleo, quia sis michi causa dolendi;
70 Quod tamen et doleo, hoc uehementer amo.
Participare tuis, quantum licet, opto querelis,
Causa querelarum nec tamen ipse fores.
In lacrimis saltim si nobis participemus,
Non nos a nobis arbitror esse procul.
75Corpore sum Romae, sed uotis exulo tecum,
Nam nulli potius quam michi carus eras.
Roma michi locus est, tibi Pontus: uel michi Roma
Sit Pontus, Pontus uel tibi Roma foret!
Heu, nos a nobis omen graue cogit abesse;
80 Attamen, absentes spiritus unus alit.
Irrequietus ego terras metibor et aequor,
Vt saltim tecum demorer exul ego.
Sim Nasonis ego, Naso sit Caesaris exul,
Naso potestatis, exul amoris ego.
85Debeat inscribi nostro res ista sepulchro:
"Exul Nasonis sponte sua iacet hic".
Tunc laetabor ego, tunc molliter ossa quiescent,
Si superaddatur hic tumulo titulus.
Reges edomiti uim Caesaris experiantur,
90 Experiar liber foedus amoris ego.
En alii timeant sibi uerba tonantia regum;
Fretus praeualido pectore nil timeo.
Nil aliud timeo, nisi claudat ut aequora Caesar
Abdicatque michi protinus orbis iter.
95Ecce malum duplex, heu, si me segreget a te,
Si nos a nobis separet impietas.
Immo, nos unus capiat quicunque locellus,
Ambo uiuamus, uiuere dum liceat.
Alter si moritur, subito moriatur et alter,
100 Nos ambos unus suscipiat tumulus.
Aurae uitales a semet non dirimentur,
Carnibus expositae: spiritus unus erunt.
Tu quoque, tu, Caesar, tunc non dominabere nostri:
Lurida sub te sunt corpora, non animae.
105Quid moror in uerbis? Promissa est soluere tempus;
Dum quoque Caesar abest, acceleranda via est.
Nunc etenim Morinos et fines fulminat orbis,
Sed iam praeproperat fama redire uirum.
Vadam nec ueteri posthac fraudabor amico
110 Nec nos a nobis mors etiam dirimet.
Attamen anticipet praenuntia cartula nostrum
Aduentum dicens: "en tuus ille uenit".
A lacrimis ergo, dum uenerit, ipse uacato,
Ne nimis expensis tunc careas lacrimis.
115Nulli signa uiae per te sint cognita nostrae:
Explorator enim Caesar ubique sedet.
Nomine quod nostro mutilatur epistola nostra
Optinuit Caesar, quem nimis ipsa timet.
Ipsa timet ne, uisa semel, non sentiat ignes
120 Siue manus lacerae discidio pereat.
Nec tamen a solito fraudabitur ipsa ualeto;
Immo, refert audax: "Naso, meus, ualeas".